રાજકારણમાં મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલો એક નવો વિવાદ ગરમાયો છે. રાજ્યસભાના સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ દિલ્હીની રાજેન્દ્ર નગર વિધાનસભા બેઠકની મતદાર યાદીમાં જોવા મળ્યા બાદ આમ આદમી પાર્ટી અને તેમની વચ્ચે ફરીથી રાજકીય ટક્કર શરૂ થઈ છે. AAPનો આરોપ છે કે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી જાહેર થયા બાદ રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ તેમાં પાછળથી ઉમેરવામાં આવ્યું છે અને આ સમગ્ર પ્રક્રિયા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થાય છે. બીજી તરફ, AAP છોડીને ભાજપમાં જોડાયેલા રાઘવ ચઢ્ઢાએ આ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવીને ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા મુજબ જ પોતાનું નામ ઉમેરાયું હોવાનું જણાવ્યું છે.
વિવાદનું મૂળ દિલ્હીની રાજેન્દ્ર નગર વિધાનસભા બેઠક સાથે જોડાયેલું છે. ચૂંટણી પંચની વેબસાઈટ પર ઉપલબ્ધ વિગતો મુજબ રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ AC-39 રાજેન્દ્ર નગરના ભાગ નંબર 46ની મતદાર યાદીમાં સીરિયલ નંબર 747 પર નોંધાયેલું છે. AAPના નેતાઓએ આ જ મુદ્દાને લઈને પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. AAPના રાષ્ટ્રીય મીડિયા પ્રભારી અનુરાગ ઢાંડા અને દિલ્હીના પ્રદેશ પ્રમુખ સૌરભ ભારદ્વાજે દાવો કર્યો છે કે 31 ઓગસ્ટે પ્રકાશિત કરવામાં આવેલી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં ભાગ 46માં 746 મતદારોના નામ હતા. ત્યારબાદ રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ 747મા ક્રમે કેવી રીતે આવ્યું, તે અંગે તેમણે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શકતા પર સવાલ ઉઠાવ્યો છે.
AAPનો આરોપ છે કે જો ડ્રાફ્ટ યાદી જાહેર થયા બાદ કોઈ નવા મતદારનું નામ ઉમેરવામાં આવ્યું હોય તો તેના માટે નક્કી કરાયેલી કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને ચકાસણી થવી જરૂરી છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ અને ક્યારે ઉમેરાયું તેની સ્પષ્ટ માહિતી જાહેર થવી જોઈએ. AAP આ મુદ્દાને સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે SIR પ્રક્રિયાની પારદર્શકતા સાથે પણ જોડી રહી છે. બીજી તરફ રાઘવ ચઢ્ઢાએ આ સમગ્ર આરોપોને ફગાવી દીધા છે. તેમનું કહેવું છે કે તેમણે મતદાર તરીકે નામ નોંધાવવા માટે ચૂંટણી પંચ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી તમામ માર્ગદર્શિકા અને પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યું છે. તેમણે AAP પર રાજકીય બદલો લેવાના આરોપો પણ લગાવ્યા છે.
રાઘવ ચઢ્ઢાએ કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે AAP છોડ્યા બાદ તેમને કોઈને કોઈ કારણસર સતત નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે AAPની વર્તણૂકની સરખામણી પૂર્વ સંબંધ જેવી સ્થિતિ સાથે કરતાં કહ્યું કે પાર્ટી જાણે ‘એક્સ’ની જેમ વર્તી રહી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ AAPએ મતદાર યાદી અને પાર્ટીના સભ્યપદ રજિસ્ટર વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જોઈએ. રાઘવ ચઢ્ઢાના મતદાર તરીકેના અગાઉના રેકોર્ડને લઈને પણ આ સમગ્ર મામલો ચર્ચામાં આવ્યો છે. અગાઉ તેઓ પંજાબના SAS નગર એટલે કે મોહાલી મતવિસ્તારના મતદાર હતા. 2024ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન તેમણે પંજાબમાં મતદાન કર્યું હતું. જોકે, ઓગસ્ટની શરૂઆતમાં પંજાબની મતદાર યાદીમાંથી તેમનું નામ ‘કાયમી ધોરણે સ્થળાંતરિત’ હોવાના કારણસર દૂર કરવામાં આવ્યું હતું.
રાઘવ ચઢ્ઢાએ તે સમયે મતદાર યાદીમાંથી પોતાનું નામ દૂર કરવાના નિર્ણય સામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને તેને રાજકીય બદલાની ભાવના સાથે જોડ્યો હતો. 3 સપ્ટેમ્બરે તેમણે પંજાબમાં ફરી પોતાનું નામ નોંધાવવાનો પ્રયાસ કરવાની વાત કરી હતી. હવે દિલ્હીની મતદાર યાદીમાં તેમનું નામ જોવા મળતાં AAP દ્વારા સમગ્ર પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ દરમિયાન દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીના કાર્યાલયે સમગ્ર પ્રક્રિયા અંગે મહત્વની સ્પષ્ટતા કરી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ મતદાર યાદીમાં કોઈપણ નામ ઉમેરવા, કાઢવા અથવા સુધારો કરવા માટે લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 અને મતદારોની નોંધણી નિયમો, 1960 હેઠળ નક્કી કરવામાં આવેલી પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડે છે. નામ ઉમેરવા માટે ફોર્મ 6 સહિત સંબંધિત ફોર્મની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી અને અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર થવા વચ્ચે પણ યોગ્ય પ્રક્રિયા અને ચકાસણી બાદ નવા નામ ઉમેરવાની જોગવાઈ છે. એટલે કે ડ્રાફ્ટ યાદી જાહેર થઈ ગયા બાદ મતદાર યાદીમાં કોઈ નવું નામ ઉમેરવું શક્ય નથી એવું નથી. જો અરજી, દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને અન્ય જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય તો નવા મતદારોના નામ અંતિમ યાદીમાં સામેલ કરી શકાય છે. દિલ્હીના ચૂંટણી તંત્રના જણાવ્યા અનુસાર 8 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં મતદાર યાદીમાં નવા નામ ઉમેરવા માટે લગભગ 700 જેટલા ફોર્મ મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા. નવા ઉમેરાયેલા મતદારોની વિગતો પણ ઓનલાઈન જોઈ શકાશે. અંતિમ મતદાર યાદી 12 ઓક્ટોબરે પ્રકાશિત થવાની છે, જ્યારે પૂરક યાદી 4 નવેમ્બરે ઔપચારિક રીતે જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા છે.
આ મુદ્દે અધિકારીઓના નિવેદનો અંગે પણ અલગ-અલગ પ્રતિભાવો સામે આવ્યા છે. દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી અશોક કુમારે જણાવ્યું હતું કે ફોર્મ 6 દ્વારા નવા નામ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. મીડિયા ઓફિસર ઉર્મિલાએ પણ ઓનલાઈન અપડેટ અંગે પુષ્ટિ કરી હતી. જોકે, ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી પુનીત પટેલે નેટવર્કની સમસ્યાનું કારણ આપીને વધુ વાતચીત કરી નહોતી. સંબંધિત બૂથના BLO સોનલ તરફથી પણ આ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળી ન હતી.
હાલ આ સમગ્ર મામલો રાજકીય આરોપ-પ્રત્યારોપ સુધી સીમિત છે. AAP મતદાર યાદીમાં રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા અંગે પારદર્શકતા અને નિયમોના પાલન પર સવાલ ઉઠાવી રહી છે. બીજી તરફ રાઘવ ચઢ્ઢા પોતે તમામ કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવાનો દાવો કરી રહ્યા છે અને ચૂંટણી તંત્ર દ્વારા પણ ડ્રાફ્ટ તથા અંતિમ યાદી વચ્ચે નિયમ મુજબ નામ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા થઈ શકે છે તેવી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. આથી રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ ખરેખર કોઈ ગેરકાયદેસર રીતે ઉમેરાયું છે કે પછી નિયમિત પ્રક્રિયા હેઠળ તેમની અરજી મંજૂર થઈ છે, તે અંગેનો અંતિમ જવાબ સંબંધિત ચૂંટણી રેકોર્ડ અને પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ થયા બાદ જ મળી શકશે. આગામી અંતિમ મતદાર યાદી અને તેની સાથે જાહેર થનારી વિગતો બાદ આ વિવાદ વધુ સ્પષ્ટ થવાની શક્યતા છે.
Raghav Chadha, AAP, BJP, Delhi Voter List, Election Commission
