ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વેપાર કરારની વાતચીત હવે અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે જણાવ્યું કે ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર મોટાભાગે ફાઈનલ થઈ ગયો છે. હવે બંને દેશો વચ્ચે એકબીજાના બજારમાં પ્રાથમિક પ્રવેશ એટલે કે પ્રેફરન્શિયલ માર્કેટ એક્સેસ કેવી રીતે આપવામાં આવશે તેનું માળખું તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. મુંબઈમાં ચાલી રહેલા ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ 2026 દરમિયાન પત્રકારો સાથે વાત કરતા રાજેશ અગ્રવાલે કહ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે હજુ કેટલીક બાબતો પર ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ મુદ્દાઓ ઉકેલાયા બાદ યોગ્ય સમયે કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલની વાતચીતનો મુખ્ય મુદ્દો બંને દેશોના વેપારીઓને એકબીજાના બજારમાં સામાન્ય કરતાં વધુ અનુકૂળ અને પ્રાથમિક પ્રવેશ મળે તે માટેનું માળખું તૈયાર કરવાનો છે.
ટેરિફનો મુદ્દો હજુ મહત્વનો
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની વેપાર વાતચીતમાં આયાત ડ્યૂટી એટલે કે ટેરિફ સૌથી મહત્વના મુદ્દાઓમાંથી એક રહ્યો છે. ભારતની ટેરિફ વ્યવસ્થા મોટા ભાગે ‘મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન’ એટલે કે MFN પદ્ધતિ પર આધારિત છે, જ્યારે અમેરિકા હાલમાં એક્ઝિક્યુટિવ ટેરિફનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. તેથી બંને દેશો વચ્ચે એવી વ્યવસ્થા બનાવવાની જરૂર છે જેમાં ભારતને અમેરિકાના બજારમાં ખાસ અથવા પ્રાથમિક ટેરિફ લાભ મળી શકે. વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે થોડા દિવસ પહેલાં પણ કહ્યું હતું કે ભારત એવા વેપાર કરાર તરફ આગળ વધવા માગે છે જેમાં ભારતીય નિકાસકારોને સ્પર્ધાત્મક દેશોની સરખામણીમાં સ્પષ્ટ ટેરિફ લાભ મળે. ભારત માટે આ મુદ્દો ખાસ મહત્વનો છે કારણ કે અમેરિકા ભારતીય માલ માટે સૌથી મહત્વના નિકાસ બજારોમાંથી એક છે.
ભારતીય નિકાસકારોને શું ફાયદો થઈ શકે
જો બંને દેશો વચ્ચે પ્રાથમિક બજાર પ્રવેશનું યોગ્ય માળખું તૈયાર થાય અને ભારતીય ઉત્પાદનોને અમેરિકામાં અનુકૂળ ટેરિફ મળે, તો ભારતના નિકાસકારોને સીધો ફાયદો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને અમેરિકા સાથે મોટા પાયે વેપાર કરતા ઉદ્યોગો માટે આ મહત્વનું બની શકે છે. ભારત સરકાર હાલમાં નિકાસના ક્ષેત્રમાં માત્ર માલ સુધી મર્યાદિત રહેવાને બદલે સેવાઓના નિકાસ પર પણ ભાર આપી રહી છે. વાણિજ્ય સચિવે જણાવ્યું છે કે ભારત સેવાઓની નિકાસનો આધાર વધુ વ્યાપક બનાવવા માગે છે. તેમાં ડિજિટલ સેવાઓ, ઈ-કોમર્સ અને ફિનટેક જેવા ક્ષેત્રો માટે પણ મોટી તકો જોવામાં આવી રહી છે.
બંને દેશોના વેપારીઓ કરારની રાહમાં
રાજેશ અગ્રવાલે કહ્યું કે ભારત અને અમેરિકા બંને દેશોના વેપારીઓ વચ્ચે પહેલેથી જ મજબૂત વ્યવસાયિક જોડાણ છે અને સરકારો વચ્ચે થયેલી અત્યાર સુધીની સમજણથી બંને તરફના વેપારીઓ સંતોષમાં છે. હવે બાકી રહેલા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરીને કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. આ કરાર માત્ર આયાત-નિકાસ માટે મહત્વનો નથી, પરંતુ ભારતના વૈશ્વિક વેપાર નેટવર્કને વધુ મજબૂત કરવાની સરકારની વ્યૂહરચનાનો પણ ભાગ છે. ભારત હાલમાં અમેરિકા ઉપરાંત યુરોપિયન યુનિયન, ચિલી, કેનેડા, મેક્સિકો સહિતના દેશો અને જૂથો સાથે પણ વેપાર કરારો પર કામ કરી રહ્યું છે. વાણિજ્ય સચિવે ભારત-ચિલી વેપાર કરારની વાતચીત પણ અંતિમ તબક્કામાં હોવાનું જણાવ્યું છે.
હાલ ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષરની તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. સરકારનું કહેવું છે કે બાકી રહેલા મુદ્દાઓ પર સંમતિ બન્યા બાદ યોગ્ય સમયે કરાર કરવામાં આવશે. એટલે હવે વેપાર જગતની નજર બંને દેશો વચ્ચેના પ્રાથમિક બજાર પ્રવેશના અંતિમ માળખા પર છે.
