આર્થિક અનિશ્ચિતતા, આબોહવા પરિવર્તન અને વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવ વચ્ચે BRICSનું વૈશ્વિક મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. બદલાતી દુનિયામાં આ જૂથ હવે માત્ર આર્થિક સહયોગ પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતાં વૈશ્વિક સ્તરે મહત્વપૂર્ણ મંચ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. BRICS દેશો મળીને વિશ્વની લગભગ અડધી વસ્તી અને વૈશ્વિક GDPના આશરે 40 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ કારણે સંગઠનની બેઠકોમાં થતી ચર્ચાઓ અને લેવાતા નિર્ણયોનું વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને રાજકારણ પર પણ મહત્વપૂર્ણ પ્રભાવ પડી શકે છે. ભારત માટે BRICSની અધ્યક્ષતા એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી તક છે. નવી દિલ્હી ગ્લોબલ સાઉથ એટલે કે વિકાસશીલ દેશોના મુદ્દાઓને વૈશ્વિક મંચ પર વધુ મજબૂત રીતે રજૂ કરવા માગે છે. ભારતનો પ્રયાસ માત્ર BRICSને વધુ વિસ્તૃત બનાવવાનો નથી, પરંતુ અલગ-અલગ હિતો અને વિચારો ધરાવતા સભ્ય દેશોને એકસાથે લાવીને સંગઠનને વધુ અસરકારક અને પરિણામલક્ષી મંચ બનાવવાનો પણ છે.
ભારત હાલમાં BRICSની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યું છે અને તેના ભાગરૂપે 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં 18મી BRICS સમિટ યોજાઈ રહી છે. સમિટમાં BRICSના સભ્ય દેશો ઉપરાંત ભાગીદાર દેશો અને અન્ય આમંત્રિત દેશોના નેતાઓ પણ ભાગ લેશે. બેઠક દરમિયાન સભ્ય દેશો વચ્ચે સહયોગ વધુ મજબૂત બનાવવાના રસ્તાઓ તેમજ વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક મહત્વના અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સમિટ પહેલાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને બેઠકને લઈને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે વિશ્વભરના નેતાઓ BRICS સમિટ માટે એકત્રિત થશે અને તેમને આશા છે કે આ બેઠકમાં વિશ્વના કલ્યાણને ધ્યાનમાં રાખીને વિવિધ મુદ્દાઓ પર સકારાત્મક અને અર્થપૂર્ણ ચર્ચા થશે.
BRICSનું વધતું મહત્વ તેના આર્થિક અને વસ્તી આધારિત કદ સાથે પણ જોડાયેલું છે. વિશ્વની મોટી વસ્તી અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રનો મોટો હિસ્સો આ જૂથ સાથે જોડાયેલો હોવાથી સભ્ય દેશો વચ્ચેનો સહયોગ વૈશ્વિક સ્તરે અસર પેદા કરી શકે છે. વેપાર, રોકાણ, વિકાસ, ટેક્નોલોજી, પર્યાવરણ અને વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા જેવા ક્ષેત્રોમાં BRICSની ભૂમિકા સતત મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. હાલની વૈશ્વિક સ્થિતિને જોતા BRICSની ભૂમિકા વધુ મહત્વપૂર્ણ બની છે. દુનિયાના અનેક દેશો આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને મોંઘવારીનો સામનો કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ આબોહવા પરિવર્તનના કારણે પર્યાવરણ સંબંધિત પડકારો અને કુદરતી આફતોનું જોખમ વધી રહ્યું છે. સાથે જ વિશ્વના અનેક વિસ્તારોમાં ભૂ-રાજકીય તણાવ પણ વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં વિકાસશીલ દેશો માટે પોતાના હિતો અને સમસ્યાઓને એકસાથે વૈશ્વિક મંચ પર રજૂ કરવાની જરૂરિયાત વધી છે.
ભારત લાંબા સમયથી ગ્લોબલ સાઉથના દેશોના મુદ્દાઓને વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. વિકાસશીલ દેશોને વૈશ્વિક નિર્ણય પ્રક્રિયામાં વધુ પ્રતિનિધિત્વ મળે અને તેમની આર્થિક તથા વિકાસલક્ષી ચિંતાઓને યોગ્ય સ્થાન મળે તે ભારતની મહત્વપૂર્ણ પ્રાથમિકતાઓમાં સામેલ છે. BRICSના માધ્યમથી ભારત આ મુદ્દાઓને વધુ અસરકારક રીતે આગળ વધારી શકે છે.
ભારતની અધ્યક્ષતા દરમિયાન BRICS દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, સમિટ દરમિયાન નેતાઓ સંગઠનના સભ્ય દેશો વચ્ચે સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાના રસ્તાઓ પર ચર્ચા કરશે. આ ઉપરાંત વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક મહત્વના મુદ્દાઓ અંગે પોતાના વિચારો રજૂ કરશે. BRICSના વિસ્તરણ બાદ સંગઠનમાં જોડાયેલા દેશોની સંખ્યા અને તેમના હિતોમાં પણ વિવિધતા વધી છે. દરેક દેશની પોતાની આર્થિક જરૂરિયાતો, વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી છે. આવી સ્થિતિમાં દરેક મુદ્દા પર એકસરખું વલણ બનાવવું સરળ નથી. તેથી ભારતની અધ્યક્ષતા માટે સૌથી મોટો પડકાર અલગ-અલગ દેશોના હિતો વચ્ચે સંતુલન જાળવીને સામાન્ય મુદ્દાઓ પર સર્વસંમતિ બનાવવાનો રહેશે.
આ સમિટ એવા સમયે યોજાઈ રહી છે જ્યારે વૈશ્વિક રાજકારણમાં ઝડપથી નવા સમીકરણો બની રહ્યા છે. વેપાર, સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોને લઈને મોટા દેશો વચ્ચે સ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. આવા સમયમાં BRICSના સભ્ય દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવો અને વિકાસશીલ દેશોની સામૂહિક ભૂમિકા મજબૂત કરવી ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી 18મી BRICS સમિટ ભારત માટે પોતાની રાજદ્વારી ક્ષમતા અને વૈશ્વિક ભૂમિકા દર્શાવવાની મોટી તક પણ છે. ભારતનો પ્રયાસ સંગઠનને માત્ર ચર્ચાના મંચ સુધી મર્યાદિત રાખવાનો નહીં, પરંતુ તેને વધુ અસરકારક અને પરિણામલક્ષી બનાવવાનો છે. અલગ-અલગ દેશોને એકસાથે લાવીને સામાન્ય મુદ્દાઓ પર સહમતી બનાવવી અને સહયોગના નવા રસ્તા શોધવા ભારતની અધ્યક્ષતાની મહત્વપૂર્ણ કસોટી બની શકે છે.
12 અને 13 સપ્ટેમ્બરની સમિટ દરમિયાન વિશ્વની નજર નવી દિલ્હી પર રહેશે. સભ્ય દેશોના નેતાઓ વચ્ચે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, પ્રાદેશિક પડકારો, વિકાસ અને પરસ્પર સહયોગ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. આ બેઠકમાં ભારત પોતાની પ્રાથમિકતાઓને કેવી રીતે આગળ ધપાવે છે અને અલગ-અલગ હિતો ધરાવતા દેશો વચ્ચે કેટલી સર્વસંમતિ ઊભી કરી શકે છે તે પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. બદલાતા વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં BRICS હવે માત્ર આર્થિક સહયોગનું સંગઠન નથી રહ્યું. વિશ્વની મોટી વસ્તી અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રના મોટા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું આ જૂથ વૈશ્વિક રાજકારણમાં પણ પોતાની અસર વધારી રહ્યું છે. ભારતની અધ્યક્ષતામાં યોજાનારી આ સમિટમાં નવી દિલ્હી કેટલા દેશોને એકસાથે લાવી શકે છે અને ગ્લોબલ સાઉથના મુદ્દાઓને કેટલી મજબૂતીથી આગળ ધપાવી શકે છે, તેના પર હવે સૌની નજર રહેશે.