:ઘરેલુ LPGના ભાવમાં ₹29નો વધારો, પરંતુ સરકારનો દાવો – પડોશી દેશોની સરખામણીએ ભારત હજુ પણ સસ્તું
દેશભરમાં ઘરેલુ LPG (રસોઈ ગેસ) સિલિન્ડરના ભાવમાં તાજેતરમાં ₹29નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ વધારા બાદ દિલ્હીમાં 14.2 કિલોના ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરની કિંમત ₹913થી વધીને ₹942 થઈ ગઈ છે. છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં આ બીજી વખત ભાવવધારો થયો છે. માર્ચ 2026માં પણ સિલિન્ડર દીઠ ₹60નો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. જો કેભાવવધારા બાદ વિપક્ષ દ્વારા સરકારની ટીકા કરવામાં આવી રહી છે, કેન્દ્ર સરકારે દલીલ કરી છે કે ભાવ વધવા છતાં ભારતીય ગ્રાહકોને વિશ્વના સૌથી સસ્તા LPG દરોનો લાભ મળી રહ્યો છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં LPGના ભાવમાં થયેલા જંગી વધારા છતાં ગ્રાહકો પર સંપૂર્ણ બોજો નાખવામાં આવ્યો નથી.
દિલ્હીમાં હવે ₹942નો સિલિન્ડર
નવી કિંમતો મુજબ દિલ્હીમાં સામાન્ય ગ્રાહકો માટે 14.2 કિલો ઘરેલુ LPG સિલિન્ડર ₹942માં ઉપલબ્ધ થશે. આ વધારો 7 જૂન 2026થી અમલમાં આવ્યો છે. રાજ્ય માલિકીની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ વૈશ્વિક બજારમાં વધતા ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લીધો છે.તેલ કંપનીઓનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર પડેલા દબાણ અને મધ્ય પૂર્વમાં વધતા સંઘર્ષને કારણે LPG આયાતનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. ભારત પોતાની કુલ LPG જરૂરિયાતનો લગભગ 60 ટકા હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવની સીધી અસર દેશ પર પડે છે.
સરકારનો દાવો : વાસ્તવિક કિંમત ₹1,600થી વધુ
કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા મુજબ હાલમાં એક 14.2 કિલો LPG સિલિન્ડર ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાનો વાસ્તવિક ખર્ચ ₹1,600થી પણ વધુ છે. તેમ છતાં સામાન્ય ગ્રાહક પાસેથી માત્ર ₹942 વસૂલવામાં આવે છે. એટલે કે પ્રતિ સિલિન્ડર અંદાજે ₹700થી વધુનો ભાર સરકાર અને સરકારી તેલ કંપનીઓ સહન કરી રહી છે. આ મામલે સરકારે જણાવ્યું છે કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવ મુજબ સંપૂર્ણ કિંમત વસૂલવામાં આવે તો ગ્રાહકોને હાલની સરખામણીએ ઘણો વધુ ખર્ચ કરવો પડે. તેથી ભાવ વધારો છતાં ભારતીય ગ્રાહકોને આંશિક રાહત આપવામાં આવી રહી છે.
પડોશી દેશોની સરખામણીએ ભારત કેટલું સસ્તુ?
સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ ભારત પડોશી દેશોની સરખામણીએ સસ્તા LPG દરો ધરાવે છે.
14.2 કિલો LPG સિલિન્ડરની અંદાજિત કિંમત:
દેશ
અંદાજિત કિંમત
ભારત (સામાન્ય ગ્રાહક)
₹942
ભારત (ઉજ્જ્વલા લાભાર્થી)
₹642
પાકિસ્તાન
₹1,046
નેપાળ
₹1,207
બાંગ્લાદેશ
₹1,225
શ્રીલંકા
₹1,241
અમેરિકા
₹1,755
ઓસ્ટ્રેલિયા
₹1,765
કેનેડા
₹2,411
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતના સામાન્ય ગ્રાહકો પણ પડોશી દેશોની તુલનામાં ઓછા દરે LPG મેળવી રહ્યા છે, જ્યારે પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જ્વલા યોજના હેઠળના લાભાર્થીઓ માટે ગેસ વધુ સસ્તો ઉપલબ્ધ છે.
ઉજ્જ્વલા યોજના હેઠળ મોટી રાહત
કેન્દ્ર સરકાર હાલમાં ઉજ્જ્વલા યોજના હેઠળ લાભાર્થી પરિવારોને સબસિડી આપી રહી છે. યોજના હેઠળ પાત્ર પરિવારોને વર્ષ દરમિયાન મર્યાદિત સંખ્યાના રિફિલ પર પ્રતિ સિલિન્ડર ₹300ની સહાય આપવામાં આવે છે.તેના કારણે ઉજ્જ્વલા લાભાર્થીઓ માટે LPG સિલિન્ડરની અસરકારક કિંમત માત્ર ₹642 જેટલી રહે છે. સરકારનું કહેવું છે કે ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોને રસોઈ ગેસ ઉપલબ્ધ રહે તે માટે આ સહાય મહત્વપૂર્ણ છે.
ભાવવધારાનું મુખ્ય કારણ શું?
તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો મુજબ મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ, હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક સપ્લાયમાં અવરોધને કારણે LPGના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં જોરદાર વધારો થયો છે. સરકારી માહિતી મુજબ ફેબ્રુઆરીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય LPG બેન્ચમાર્ક લગભગ 542.5 ડોલર પ્રતિ ટન હતો, જે વધીને જૂનમાં લગભગ 790 ડોલર પ્રતિ ટન સુધી પહોંચી ગયો છે. એટલે કે થોડા મહિનામાં લગભગ 46 ટકા જેટલો વધારો નોંધાયો છે.આ વધારાની સીધી અસર ભારત જેવી આયાત આધારિત અર્થવ્યવસ્થાઓ પર પડી રહી છે. તેલ કંપનીઓ લાંબા સમયથી નુકસાન સહન કરી રહી હતી, જેના કારણે ભાવમાં વધારો અનિવાર્ય બન્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
તેલ કંપનીઓ પર વધતો આર્થિક બોજ
સરકારી આંકડા અનુસાર ઘરેલુ LPG વેચાણમાં તેલ કંપનીઓને મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. છેલ્લા નાણાકીય વર્ષના અંતે આ નુકસાન (અન્ડર-રીકવરી) લગભગ ₹60,000 કરોડ સુધી પહોંચી ગયું હોવાનું જણાવાયું છે.આર્થિક દબાણ ઘટાડવા માટે કેન્દ્ર સરકારે સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને વળતર આપવાનો નિર્ણય પણ લીધો છે. છતાં પણ કંપનીઓ પર હજુ નોંધપાત્ર બોજ યથાવત છે.
સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડશે?
LPGના ભાવમાં થયેલા વધારાથી સીધી અસર ઘરગથ્થુ બજેટ પર પડશે. ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગ અને નીચા આવકવર્ગના પરિવારો માટે રસોઈનો ખર્ચ વધશે. પહેલેથી જ મોંઘવારીનો સામનો કરી રહેલા પરિવારો માટે આ વધારો વધારાનો આર્થિક બોજ બની શકે છે.વિપક્ષી પક્ષોએ પણ સરકારની ટીકા કરતાં કહ્યું છે કે સતત વધતા ઇંધણના ભાવો સામાન્ય લોકો માટે મુશ્કેલી ઉભી કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક સંજોગોને જોતા ભારતીય ગ્રાહકોને હજુ પણ નોંધપાત્ર રાહત આપવામાં આવી રહી છે.
ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરની કિંમત હવે ₹942 સુધી પહોંચી ગઈ છે અને છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં કુલ ₹89નો વધારો નોંધાયો છે. તેમ છતાં કેન્દ્ર સરકારનો દાવો છે કે ભારત હજુ પણ વિશ્વના સૌથી સસ્તા LPG બજારોમાં સામેલ છે. પાકિસ્તાન, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકાની સરખામણીએ ભારતીય ગ્રાહકો ઓછા દરે ગેસ મેળવી રહ્યા છે. જોકે સામાન્ય પરિવારો માટે વધતી મોંઘવારી વચ્ચે આ ભાવવધારો ચોક્કસપણે ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે. વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા ચાલુ રહે તો આગામી મહિનાઓમાં LPGના ભાવ પર વધુ દબાણ જોવા મળી શકે છે.
