હોલિવુડના દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાન જ્યારે પણ નવી ફિલ્મ લઈને આવે છે ત્યારે દુનિયાભરના સિનેપ્રેમીઓની અપેક્ષાઓ આપમેળે વધી જાય છે. ‘ઇન્સેપ્શન’, ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’, ‘ડનકર્ક’ અને ‘ઓપનહાઇમર’ જેવી ફિલ્મો બાદ હવે નોલાન ગ્રીક કવિ હોમરના અમર મહાકાવ્ય ‘ધ ઓડિસી’ને મોટા પડદા પર લઈને આવ્યા છે. આ ફિલ્મ માત્ર એક પૌરાણિક સાહસ નથી, પરંતુ માનવીની ઇચ્છાશક્તિ, સંઘર્ષ, પરિવાર પ્રત્યેની લાગણી અને નસીબ સામેની લડતની એક ભવ્ય સિનેમેટિક સફર છે. ‘ધ ઓડિસી’ એવી ફિલ્મ નથી જે ફક્ત જોઈને ભૂલી જવાય. આ એક એવો અનુભવ છે, જેને ખાસ કરીને IMAX જેવા મોટા પડદા પર માણવામાં જ તેની સાચી અસર અનુભવાય છે. નોલાનની સ્ટોરીટેલિંગ, મેટ ડેમનની અભિનય ક્ષમતા, ભવ્ય લોકેશન્સ અને જોરદાર સાઉન્ડ ડિઝાઇન ફિલ્મને એક અલગ જ સ્તર પર લઈ જાય છે. જોકે, તેની ધીમી ગતિ દરેક દર્શકને પસંદ આવે એવું જરૂરી નથી.
ફિલ્મની કહાની ગ્રીક મહાકાવ્ય ‘ધ ઓડિસી’ પર આધારિત છે. ટ્રોજન યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યા બાદ ઇથાકાના રાજા ઓડિસિયસ પોતાના રાજ્ય અને પરિવાર પાસે પરત ફરવા નીકળે છે. પરંતુ આ સફર વર્ષો સુધી ચાલે છે અને રસ્તામાં તેને અસંખ્ય મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. દરિયામાં ભયંકર તોફાનો, દેવતાઓનો કોપ, રહસ્યમય ટાપુઓ, વિશાળ રાક્ષસો, લાલચ, વિશ્વાસઘાત અને અનેક પરીક્ષાઓ વચ્ચે ઓડિસિયસ સતત જીવતા બચવાનો પ્રયાસ કરે છે. બીજી તરફ, તેના રાજ્યમાં લોકો તેને મૃત માની ચૂક્યા છે અને તેની પત્ની પેનેલોપ પર નવા લગ્ન માટે દબાણ વધતું જાય છે. ક્રિસ્ટોફર નોલાન આ સમગ્ર વાર્તાને માત્ર પૌરાણિક સાહસ તરીકે રજૂ કરતા નથી. તેઓ દરેક ઘટનાને માનસિક અને ફિલોસોફિકલ દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કરે છે. ફિલ્મમાં ભાગ્ય, સમય, બલિદાન, પરિવાર અને માનવીય સહનશક્તિ જેવા વિષયો ખૂબ જ અસરકારક રીતે રજૂ થયા છે. આ ફિલ્મમાં એક્શન છે, પરંતુ તેનો હેતુ માત્ર મનોરંજન નથી. દરેક દૃશ્ય પાછળ એક વિચાર છુપાયેલો છે.
ફિલ્મની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની ટેક્નિકલ એક્સલન્સ છે. ફિલ્મનો સાઉન્ડ ડિઝાઇન અદ્ભુત છે. દરિયાના મોજાંનો ગર્જનારો અવાજ હોય, તોફાનની ગૂંજ હોય કે પૌરાણિક દૈવી પ્રાણીઓની હાજરીનો અનુભવ કરાવતા ઇફેક્ટ્સ – દરેક દૃશ્ય દર્શકોને ફિલ્મની અંદર ખેંચી લે છે. લુડવિગ ગોરાન્સનનું બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોર ફિલ્મની ભાવનાત્મક ઊંડાઈને અનેકગણી વધારી દે છે. કેટલીક જગ્યાએ સંવાદ કરતાં સંગીત વધુ અસરકારક રીતે લાગણીઓ વ્યક્ત કરે છે. ક્રિસ્ટોફર નોલાને ફરી એકવાર IMAX 70mm ફોર્મેટનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો છે. વિશાળ સમુદ્ર, યુદ્ધના દૃશ્યો, દેવતાઓની દુનિયા અને કુદરતી નજારાઓ મોટા પડદા પર અદ્ભુત લાગે છે. ગ્રીસ, ઇટાલી, મોરોક્કો, આઇસલેન્ડ અને સ્કોટલેન્ડ જેવા દેશોમાં થયેલું શૂટિંગ ફિલ્મને ભવ્યતા અને વાસ્તવિકતા બંને આપે છે. દરેક ફ્રેમ એવી લાગે છે જાણે કોઈ જીવંત પેઇન્ટિંગ સામે ચાલી રહ્યું હોય.
અભિનયની વાત કરીએ તો મેટ ડેમન ફિલ્મનું સૌથી મોટું આકર્ષણ છે. ઓડિસિયસના પાત્રમાં તેમણે એક એવા રાજાની લાગણીઓ ખૂબ જ સુંદર રીતે રજૂ કરી છે, જે યુદ્ધ જીતી ગયો છે પરંતુ જીવનની સૌથી મોટી લડાઈ હજુ બાકી છે. તેમના ચહેરા પર દેખાતો થાક, પરિવારને મળવાની ઝંખના અને દરેક મુશ્કેલી સામે લડવાની તૈયારી પાત્રને જીવંત બનાવે છે. એન હેથવે પેનેલોપના પાત્રમાં ખૂબ જ સંયમિત અભિનય કરે છે. ઓછા દૃશ્યો હોવા છતાં તેમની હાજરી યાદ રહી જાય છે. ટોમ હોલેન્ડ ટેલેમેકસના પાત્રમાં પરિપક્વ દેખાય છે અને પિતાની શોધ તથા પોતાની ઓળખ બનાવવા વચ્ચેનો આંતરિક સંઘર્ષ સારી રીતે રજૂ કરે છે. ઝેન્ડાયા દેવી એથેનાના પાત્રમાં રહસ્યમય અને શક્તિશાળી દેખાય છે. સપોર્ટિંગ કાસ્ટમાં રોબર્ટ પેટિનસન, જોન બર્નથલ, ચાર્લીઝ થેરોન, લુપિતા ન્યોંગો, હિમેશ પટેલ, એલિયટ પેજ, સમંથા મોર્ટન અને જોન લેગુઇઝામોએ પણ પોતાના પાત્રોને પૂરતો ન્યાય આપ્યો છે.
જોકે ફિલ્મ સંપૂર્ણ નથી. તેની સૌથી મોટી કમજોરી તેની ગતિ છે. પહેલા હાફમાં અનેક દૃશ્યો લાંબા લાગે છે. નોલાન પાત્રોના મનોબળ અને વિચારસરણીને સમજાવવામાં ઘણો સમય લે છે. જે દર્શકો ઝડપી ગતિવાળી એક્શન ફિલ્મની અપેક્ષા રાખીને થિયેટરમાં જશે તેમને ફિલ્મનો આરંભ થોડો ધીમો લાગી શકે છે. કેટલાક સંવાદો ખૂબ જ ફિલોસોફિકલ છે, જેના કારણે સામાન્ય દર્શકો માટે ફિલ્મનું જોડાણ જાળવી રાખવું થોડું મુશ્કેલ બની શકે છે. ફિલ્મમાં ઘણા દૃશ્યો ડાર્ક ટોન અને મોનોક્રોમેટિક કલર પેલેટમાં રજૂ થયા છે. પરિણામે કેટલીક સુંદર લોકેશન્સનો પ્રભાવ થોડો ઓછો અનુભવાય છે. જોકે ફિલ્મ જેમ જેમ આગળ વધે છે તેમ તેમ તેનો સ્કેલ વધતો જાય છે અને ક્લાઇમેક્સ સુધી પહોંચતા આખો અનુભવ ખૂબ જ સંતોષકારક બની જાય છે.
ડિરેક્શનની વાત કરીએ તો ક્રિસ્ટોફર નોલાન ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે મોટા સ્કેલ પર સિનેમા બનાવવામાં તેમનો કોઈ જવાબ નથી. તેઓ માત્ર ભવ્ય દૃશ્યો પર આધાર રાખતા નથી, પરંતુ દરેક સીનમાં ભાવનાત્મક ઊંડાઈ પણ ઉમેરે છે. સિનેમેટોગ્રાફર હોયટ વાન હોયટેમાએ દરેક ફ્રેમને યાદગાર બનાવી છે, જ્યારે લુડવિગ ગોરાન્સનનું સંગીત અને જેનિફર લેમનું એડિટિંગ ફિલ્મના અનુભવને વધુ મજબૂત બનાવે છે. જો તમે ક્રિસ્ટોફર નોલાનની ફિલ્મોના ચાહક છો, પૌરાણિક કથાઓમાં રસ ધરાવો છો અથવા મોટા પડદા પર ભવ્ય સિનેમેટિક અનુભવ માણવા માંગો છો, તો ‘ધ ઓડિસી’ ચોક્કસ જોવાલાયક ફિલ્મ છે. જો કે, જો તમે સતત એક્શન, ઝડપી ગતિ અને હળવા મનોરંજનની અપેક્ષા રાખો છો, તો ફિલ્મનો પહેલો ભાગ તમને થોડો ધીમો લાગી શકે છે. પરંતુ જે દર્શકો સિનેમાને માત્ર મનોરંજન નહીં પરંતુ એક કલા તરીકે જોવાનું પસંદ કરે છે, તેમના માટે ‘ધ ઓડિસી’ એક યાદગાર અનુભવ સાબિત થાય છે. ભવ્ય વિઝ્યુઅલ્સ, અદભુત સાઉન્ડ ડિઝાઇન, મેટ ડેમનની શાનદાર એક્ટિંગ અને ક્રિસ્ટોફર નોલનની અનોખી દિગ્દર્શન શૈલી માટે આ ફિલ્મ મોટા પડદા પર જોવાનો અનુભવ ચૂકી શકાય એવો નથી. તેની ધીમી ગતિ દરેકને પસંદ આવે એવું જરૂરી નથી, છતાં સમગ્ર ફિલ્મ પૂર્ણ થયા બાદ તે લાંબા સમય સુધી મનમાં રહી જાય છે.
