ઇરાન પર હુમલો કર્યા પછી અમેરિકાની હાલત સાપે છછૂંદર ગળ્યા જેવી થઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ધાર્યું હતું કે ઇરાકની જેમ ઇરાનને પણ એકાદ અઠવાડિયામાં હરાવી શકાશે, પરંતુ તેમની આ ધારણા ભયંકર રીતે ખોટી સાબિત થઈ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇરાન પર મોટા અને નિર્ણાયક લશ્કરી હુમલાની યોજના બનાવી હતી અને તેની ધામધૂમથી જાહેરાત પણ કરી હતી, પરંતુ તેમણે પોતાનો નિર્ણય મુલતવી રાખ્યો છે. તેનું કારણ પેન્ટાગોન તરફથી આપવામાં આવેલી ચેતવણી છે, જેણે અમેરિકાના વહીવટીતંત્રને ચિંતામાં મૂકી દીધું છે.
પેન્ટાગોને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે અમેરિકા પેટ્રિઅટ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલોની તીવ્ર અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે. પરિસ્થિતિ એવી છે કે એપ્રિલના અંત સુધીમાં અમેરિકન સૈન્યએ મધ્ય પૂર્વમાં ૧,૨૦૦થી વધુ પેટ્રિઅટ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરી દીધો હતો. જો યુદ્ધ આ જ ગતિએ ચાલુ રહેશે અને વધુ વિસ્તરશે, તો પેટ્રિઅટ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલોનો જથ્થો ખૂટી જશે અને અમેરિકન સૈન્ય માટે મધ્ય પૂર્વમાં તૈનાત પોતાના સૈનિકો તથા સાથી દેશોનું રક્ષણ કરવું મુશ્કેલ બની જશે. શસ્ત્રોની અછતને કારણે અમેરિકા હાંફી રહ્યું છે. અમેરિકન અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, વ્હાઇટ હાઉસમાં તાજેતરની ચર્ચાઓ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલોની ઘટતી સંખ્યાના મુદ્દા પર કેન્દ્રિત રહી છે.
આ દાવા અનુસાર, જોર્ડનમાં ઇરાની મિસાઇલે અમેરિકાની એર ડિફેન્સ વ્યવસ્થાને ભેદીને હવાઈ હુમલો કર્યો હતો, જેમાં ત્રણ અમેરિકન સૈનિકોના મોત થયા હતા. આ ઘટનાથી અમેરિકામાં વ્યાપક આક્રોશ ફેલાયો છે. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકન જનરલ ડેન કેને જણાવ્યું છે કે જો ઇરાન સાથે પૂર્ણ સ્તરનું યુદ્ધ થાય, તો મધ્ય પૂર્વમાં યુ.એસ. સેન્ટ્રલ કમાન્ડ પાસે ઉપલબ્ધ મિસાઇલોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. બીજી તરફ, ઇરાની સૈન્ય પાસે મિસાઇલોનો વિશાળ જથ્થો હોવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ અને એક્સિઓસના અહેવાલો અનુસાર, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ૨૪ જુલાઈ, ૨૦૨૬ના રોજ તેમના ટોચના સલાહકારો અને કેબિનેટ મંત્રીઓ સાથે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠક બાદ તેમણે અમેરિકન સૈન્યને ઇરાન પર નવા અને મોટા હવાઈ હુમલા અટકાવવા માટે કડક આદેશ આપ્યા હતા.
કુવૈત અને બહેરીન પર ઇરાનના હુમલાના વધતા ખતરા વચ્ચે હવે ગલ્ફના દેશો પણ સીધા સંઘર્ષમાં ખેંચાઈ રહ્યા હોવાના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે. ઇરાન-ઇઝરાયલ સંઘર્ષમાં બહેરીન અને કુવૈતે પહેલી વખત ઇરાન પર સંયુક્ત હુમલો કર્યો હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં યુએઈ પણ તેમને ટેકો આપી રહ્યું છે. ઇરાની સૈન્યએ બહેરીનના ઇસા એર બેઝ અને જોર્ડનના અલ-અઝરાક લશ્કરી મથક પર ‘આરશ’ નામના આત્મઘાતી ડ્રોન વડે હુમલો કર્યો હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
બીજી તરફ, હૂથીઓ સાઉદી અરેબિયાની તેલ રિફાઇનરીઓ પર મિસાઇલો છોડીને હુમલા કરી રહ્યા છે, ત્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અમેરિકન સૈન્યને ઇરાન પર હુમલો ન કરવાનો આદેશ આપ્યો હોવાનું પણ કહેવાય છે. દરમિયાન, ઇરાને બ્રિટનને ખુલ્લેઆમ ચેતવણી આપી છે કે જો તે અમેરિકાને ટેકો આપશે, તો તેના પ્રદેશ અને તેના સૈનિકોને ઇરાની મિસાઇલોથી નિશાન બનાવવામાં આવશે. બીજી તરફ, હૂથીઓએ સાઉદી તેલ રિફાઇનરીઓ પર મિસાઇલો અને ડ્રોન વડે હુમલા કર્યા હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા અને ચીનને આ સંઘર્ષથી દૂર રહેવાની ચેતવણી આપી છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને તેમને ખાતરી આપી હોવાનું જણાવવામાં આવે છે કે તેઓ ઇરાનને શસ્ત્રો પૂરા પાડશે નહીં. જો ચીન કે રશિયા આ વચનનો ભંગ કરશે તો તેમને ગંભીર પરિણામોનો સામનો કરવો પડશે.
આ યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે યુદ્ધ નિષ્ણાતોને ભય હતો કે તે મધ્ય પૂર્વની સરહદો ઓળંગીને સમગ્ર વિશ્વને પોતાની ઝપેટમાં લઈ શકે છે. હવે આ ભય સાચો પડતો દેખાઈ રહ્યો છે. વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે કુવૈત અને બહેરીને ઇરાનની અંદર હુમલા શરૂ કર્યા છે. જોકે, બંને દેશોએ સત્તાવાર રીતે તેની પુષ્ટિ કરી નથી. આ સંકેત આપે છે કે આરબ દેશો પણ આ લાંબા અને લોહિયાળ યુદ્ધમાં વધુને વધુ ફસાઈ રહ્યા છે. ઇરાની મીડિયા અને લશ્કરી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઇરાને જોર્ડન, કુવૈત અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકન લશ્કરી મથકોને જવાબી હુમલામાં નિશાન બનાવ્યા છે. બહેરીનમાં અમેરિકન નૌકાદળના પાંચમા કાફલા પર ડ્રોન અને મિસાઇલોથી હુમલો કરવામાં આવ્યો હોવાનું પણ જણાવાયું છે, જેના બાદ અનેક વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા હતા.
યમનના હૂથી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયા પર વધુ એક મોટો હુમલો કર્યો હોવાનું દાવો કર્યો છે. હૂથીઓના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે ૨૫ જુલાઈના રોજ સાઉદી અરેબિયાના જાઝાનમાં આવેલી અરામકો રિફાઇનરીને ત્રણ બેલિસ્ટિક મિસાઇલોથી નિશાન બનાવી હતી. જાઝાન રિફાઇનરી સાઉદી અરેબિયાની પાંચમી સૌથી મોટી તેલ સુવિધા માનવામાં આવે છે. હૂથીઓ દાવો કરી રહ્યા છે કે તેમનો હુમલો સફળ રહ્યો હતો. તેમણે બે અલગ-અલગ લશ્કરી કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. પ્રથમ હુમલામાં જાઝાનમાં આવેલી અરામકોની સંવેદનશીલ સુવિધાઓને નિશાન બનાવવા માટે ડઝનબંધ બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે બીજા હુમલામાં યાનબુ સ્થિત અરામકો સુવિધાઓને નિશાન બનાવવા માટે બેલિસ્ટિક મિસાઇલો, ક્રુઝ મિસાઇલો અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આજ સુધી અમેરિકા અને ઇઝરાયલ ઇરાનની પરમાણુ સુવિધાઓને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી શક્યા નથી. હવે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એવું માની રહ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે જો ઇરાનની પરમાણુ ક્ષમતાઓને ટૂંક સમયમાં સંપૂર્ણપણે નષ્ટ નહીં કરવામાં આવે, તો ઇરાન ઇઝરાયલ તેમજ સમગ્ર આરબ વિશ્વ માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે. દરમિયાન, ટ્રમ્પે ઇરાન સામેના યુદ્ધમાં યુક્રેનને સામેલ કરવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા હોવાનું પણ કહેવાય છે. ઝેલેન્સકીએ ટ્રમ્પને ખાતરી આપી હોવાનું કહેવાય છે કે તેઓ ઇરાનના શાહિદ-૧૩૬ ડ્રોન અને મિસાઇલોનો સામનો કરવા માટે પોતાના નિષ્ણાત કમાન્ડરો અને વિશેષ ટીમો મોકલવા તૈયાર છે. આ યુદ્ધમાં સૌથી મોટો વળાંક પિકેક્સ પર્વત પરનો હુમલો માનવામાં આવી રહ્યો છે. નાતાન્ઝ પરમાણુ સંકુલ નજીક પર્વતના લગભગ ૧૦૦ મીટર નીચે બનાવવામાં આવેલું આ બંકર ઇરાનનું સૌથી સુરક્ષિત સેન્ટ્રિફ્યુજ કેન્દ્ર ગણાય છે અને ટ્રમ્પ તેને કોઈપણ કિંમતે નષ્ટ કરવા માંગે છે.
શું પેન્ટાગોને ઇરાનના સમુદ્ર અને આકાશ પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે યુક્રેન પાસેથી નવી લશ્કરી ટેકનોલોજી શીખવાનું નક્કી કર્યું છે? શું અમેરિકાને ઇરાન સામે લડવા માટે પોતાની વ્યૂહરચના બદલવાની ફરજ પડી છે? ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને યુક્રેન વચ્ચેના કથિત ગુપ્ત સોદા અંગેના નવા ખુલાસાઓએ સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. યુક્રેનની મગુરા ડ્રોન બોટ અને એન્ટી-ડ્રોન ઇન્ટેલિજન્સ હવે અમેરિકન નેવીનો ભાગ બનવાની તૈયારીમાં હોવાનું કહેવાય છે. આ ટેકનોલોજી ઇરાન માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ઇરાનની સૌથી મોટી તાકાત તેની નાની પરંતુ અત્યંત ઝડપી આત્મઘાતી હુમલાખોર બોટો છે, જેનો ઉપયોગ તે અમેરિકન યુદ્ધજહાજોને પડકારવા માટે કરે છે. અમેરિકા હવે આ પડકારનો જવાબ યુક્રેનની ડ્રોન બોટ ટેકનોલોજી દ્વારા આપવાની તૈયારીમાં હોવાનું કહેવાય છે.
એક તરફ અમેરિકન સૈન્યના વરિષ્ઠ કમાન્ડરોમાંના એક એડમિરલ બ્રેડ કૂપરે ઇરાન પર હુમલા રોકવાનું સૂચન કર્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકન જનતાનો મોટો વર્ગ આ યુદ્ધથી કંટાળી ગયો હોવાનું જોવા મળી રહ્યું છે. દરમિયાન, પેન્ટાગોનને જાનહાનિના આંકડાઓમાં ફેરફાર કરવા અને નવી શ્રેણીઓ ઉમેરવા બદલ ટીકાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. સૌથી અગત્યની બાબત એ છે કે અમેરિકાના શસ્ત્રોના જથ્થામાં સતત ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. THAAD અને પેટ્રિઅટ જેવી મિસાઇલોનો જથ્થો ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યો છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં વધતા તણાવને કારણે અમેરિકામાં ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસોલિનના ભાવમાં પણ વધારો નોંધાયો છે.
CBS ન્યૂઝના સર્વેક્ષણે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની મુશ્કેલીઓમાં વધુ વધારો કર્યો છે. સર્વેક્ષણમાં સામેલ ત્રણ-ચતુર્થાંશથી વધુ લોકોએ માન્યું છે કે આ યુદ્ધ અમેરિકાની ધારણા કરતાં વધુ મુશ્કેલ સાબિત થયું છે. જ્યારે લગભગ બે-તૃતીયાંશ લોકોએ જણાવ્યું હતું કે અમેરિકાએ હવે આ સંઘર્ષનો અંત લાવવો જોઈએ, ત્યારે માત્ર એક-તૃતીયાંશ લોકોએ જ યુદ્ધ ચાલુ રાખવાનું સમર્થન કર્યું હતું.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
