છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધેલા ભૂરાજકીય તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં સતત ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી હતી. જોકે હવે પરિસ્થિતિમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. અમેરિકાએ ઈરાન સામેની સૈન્ય કાર્યવાહી પર તાત્કાલિક વિરામ મૂક્યો હોવાના અહેવાલો અને બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી સ્તરે વાતચીત આગળ વધવાની સંભાવના વધતાં વૈશ્વિક કોમોડિટી બજારમાં રાહતનો માહોલ સર્જાયો છે. તેના પરિણામે બ્રેન્ટ અને વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં છેલ્લા એક સપ્તાહનો સૌથી મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
બજાર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધુ નહીં વધે તો આગામી દિવસોમાં પણ કાચા તેલના ભાવમાં સ્થિરતા જોવા મળી શકે છે. બીજી તરફ જો ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થશે તો બજારમાં ફરી તેજી આવી શકે છે.
અમેરિકાના નિર્ણયથી રોકાણકારોમાં વધ્યો વિશ્વાસ
તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા વિવાદને કારણે રોકાણકારોમાં ભારે ચિંતા જોવા મળી હતી. મધ્ય પૂર્વ વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક વિસ્તારોમાંનું એક હોવાથી ત્યાં થતો કોઈપણ સંઘર્ષ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને સીધી અસર કરે છે.અમેરિકાએ ઈરાન સામેના હવાઈ હુમલાઓ પર વિરામ મૂકતાં અને રાજદ્વારી માર્ગે ઉકેલ શોધવાની તૈયારી દર્શાવતા બજારમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે. રોકાણકારોને હવે લાગે છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં તેલ સપ્લાયમાં મોટો વિક્ષેપ સર્જાય તેવી શક્યતા ઘટી છે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
બજારમાં આવેલી આ સકારાત્મક હલચલ બાદ બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને WTI બંનેના ભાવમાં જોરદાર ઘટાડો નોંધાયો છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સતત વધી રહેલા ભાવ હવે નીચે સરક્યા છે. આ ઘટાડો છેલ્લા એક સપ્તાહનો સૌથી મોટો ઘટાડો માનવામાં આવી રહ્યો છે.ઊર્જા બજારના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર રોકાણકારોએ યુદ્ધના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને અગાઉ મોટી ખરીદી કરી હતી. હવે તણાવ ઘટતા તેઓએ નફાવસૂલી શરૂ કરી, જેના કારણે ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો.
હોર્મુઝની ખાડીનું મહત્વ ફરી ચર્ચામાં
વિશ્વના કુલ દરિયાઈ માર્ગે થતા કાચા તેલના વેપારનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, યુનાઈટેડ અરબ અમીરાત, કુવૈત, ઈરાક અને અન્ય ગલ્ફ દેશોમાંથી નીકળતું મોટાભાગનું તેલ આ જ માર્ગે વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં પહોંચે છે.તાજેતરના તણાવ દરમિયાન એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે જો હોર્મુઝની ખાડીમાં અવરોધ ઉભો થશે તો વૈશ્વિક સપ્લાય પર ગંભીર અસર પડશે. પરંતુ હાલ રાજદ્વારી પ્રયાસોને કારણે આ ભયમાં ઘટાડો થયો છે અને બજારમાં રાહતનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ ઘટાડો?
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા કાચા તેલ આયાતકાર દેશોમાં સામેલ છે. દેશ પોતાની કુલ જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશથી આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થતો દરેક ફેરફાર ભારતના અર્થતંત્ર પર સીધી અસર કરે છે.જો લાંબા સમય સુધી કાચા તેલના ભાવ નીચા રહેશે તો દેશનું આયાત બિલ ઘટી શકે છે. તેનાથી વેપાર ખાધમાં રાહત મળી શકે છે તેમજ રૂપિયાની સ્થિતિને પણ ટેકો મળી શકે . સરકાર માટે પણ નાણાકીય આયોજન સરળ બની શકે છે.
પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર શું થશે અસર?
ક્રૂડ ઓઈલ સસ્તુ થવાથી સામાન્ય લોકોમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું પેટ્રોલ અને ડીઝલ પણ સસ્તા થશે?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ ઘટે એટલે તરત જ સ્થાનિક બજારમાં ઈંધણના ભાવમાં ઘટાડો થાય એવું જરૂરી નથી. ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઉપરાંત રૂપિયાનો વિનિમય દર, ટેક્સ, રિફાઈનિંગ ખર્ચ, પરિવહન ખર્ચ અને તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની કિંમતી નીતિ જેવી બાબતો પણ અસર કરે છે.તેમ છતાં જો લાંબા સમય સુધી ક્રૂડના ભાવ નીચા રહે તો ગ્રાહકોને પણ તેનો લાભ મળવાની શક્યતા વધે છે.
શેરબજારમાં પણ જોવા મળી સકારાત્મક અસર
તેલના ભાવમાં ઘટાડો થતાં વિશ્વભરના શેરબજારોમાં પણ સકારાત્મક વાતાવરણ સર્જાયું છે. એરલાઈન્સ, પેઇન્ટ, કેમિકલ, સિમેન્ટ અને પરિવહન ક્ષેત્રની કંપનીઓ માટે ઓછા ઊર્જા ખર્ચનો અર્થ વધુ નફાકારક કામગીરી હોઈ શકે છે. ભારતીય શેરબજારમાં પણ તેલ આયાત પર આધારિત અનેક ક્ષેત્રોમાં રોકાણકારોનો ઉત્સાહ વધવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
મોંઘવારી પર પણ થઈ શકે સકારાત્મક અસર
કાચા તેલના ભાવ ઘટવાથી માત્ર ઈંધણ જ નહીં પરંતુ પરિવહન ખર્ચ પણ ઓછો થઈ શકે છે. પરિવહન ખર્ચ ઘટે તો ખાદ્યપદાર્થો, કૃષિ ઉત્પાદનો અને ઔદ્યોગિક માલસામાનના ખર્ચ પર પણ સકારાત્મક અસર થઈ શકે છે.આથી લાંબા ગાળે મોંઘવારીનો દર નિયંત્રણમાં રાખવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને આયાત આધારિત ઉદ્યોગોને આ ઘટાડાથી મોટો લાભ થઈ શકે છે.
હજુ પણ સંપૂર્ણ રીતે જોખમ ટળ્યું નથી
વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે હાલનો ઘટાડો રાહતજનક છે, પરંતુ મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ હજુ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ નથી. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીત સફળ નહીં બને અથવા ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થાય તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ફરી તેજી જોવા મળી શકે છે.હોર્મુઝની ખાડી અથવા અન્ય મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાં કોઈપણ પ્રકારનો વિક્ષેપ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને ફરી અસ્થિર બનાવી શકે છે.
ઓપેક અને અન્ય ઉત્પાદક દેશોની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ
આગામી દિવસોમાં ઓપેક અને ઓપેક પ્લસ દેશોનું ઉત્પાદન સ્તર પણ ક્રૂડના ભાવ નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો ઉત્પાદક દેશો ઉત્પાદન ઘટાડવાનો નિર્ણય કરશે તો ભાવ ફરી વધી શકે છે, જ્યારે ઉત્પાદન વધારવામાં આવશે તો બજારમાં વધુ સ્થિરતા આવી શકે છે.તેથી રોકાણકારો હવે માત્ર અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો જ નહીં પરંતુ ઓપેક દેશોના આગામી નિર્ણય પર પણ નજર રાખી રહ્યા છે.
આગામી દિવસોમાં શું રહેશે ધ્યાન કેન્દ્રિત?
હવે વૈશ્વિક બજારોની નજર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની રાજદ્વારી ચર્ચાઓ, મધ્ય પૂર્વની સુરક્ષા સ્થિતિ, હોર્મુઝની ખાડીમાં જહાજોની અવરજવર અને આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ સપ્લાય પર રહેશે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ રહેશે તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધુ સ્થિર રહી શકે છે. પરંતુ કોઈ નવી સૈન્ય ઘટના સર્જાશે તો બજારમાં ફરી ભારે ઉથલપાથલ જોવા મળી શકે છે. હાલની સ્થિતિમાં અમેરિકાના હુમલાઓ પર વિરામ અને રાજદ્વારી આશાઓને કારણે વૈશ્વિક કોમોડિટી બજારમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે. તેના પરિણામે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે, જે ભારત સહિત વિશ્વના અનેક તેલ આયાતકાર દેશો માટે રાહતના સમાચાર માનવામાં આવી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં આ પરિસ્થિતિ કેવી દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, શેરબજારો અને ઊર્જા બજારની સ્થિતિ ઘણાં અંશે નિર્ભર રહેશે.
