શુક્રવારના ટ્રેડિંગ સેશનની શરૂઆત ભારતીય શેરબજાર માટે ભારે ઘટાડા સાથે થઈ છે. વૈશ્વિક બજારોમાંથી મળેલા નબળા સંકેતો વચ્ચે ભારતીય બજારમાં રોકાણકારોએ મોટા પ્રમાણમાં વેચવાલી કરી હતી. પરિણામે બજાર ખુલતાની સાથે જ સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં જોરદાર કડાકો જોવા મળ્યો. સેન્સેક્સ 740થી વધુ પોઈન્ટ તૂટીને 74,160ની આસપાસ પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે નિફ્ટી 50 પણ આશરે 250 પોઈન્ટના ઘટાડા સાથે 23,231ની ઇન્ટ્રાડે સપાટીએ સરકી ગયો હતો. બજારમાં અચાનક વધેલા વેચાણના દબાણની સીધી અસર રોકાણકારોની સંપત્તિ પર જોવા મળી હતી. BSE પર લિસ્ટેડ કંપનીઓનું કુલ માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ઘટીને આશરે રૂ. 478 લાખ કરોડની આસપાસ પહોંચી ગયું હતું. શરૂઆતના માત્ર થોડા જ મિનિટોમાં રોકાણકારોની સંપત્તિમાં અંદાજે રૂ. 6 લાખ કરોડનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. મિડકેપ અને સ્મોલકેપ શેરોમાં પણ વેચવાલી જોવા મળી હતી અને બંને સેગમેન્ટના ઇન્ડેક્સમાં દોઢ ટકા સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
ભારતીય શેરબજારમાં આ ભારે ઘટાડા પાછળ સૌથી મોટું કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલો ઉછાળો માનવામાં આવી રહ્યો છે. મિડલ ઈસ્ટમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતો તણાવ, યમનના હૂથી વિદ્રોહીઓની ગતિવિધિઓ અને આ વિસ્તારમાં વધતા સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાય અંગે ચિંતા વધી છે. તેના કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ફરી વધીને પ્રતિ બેરલ 109 ડોલરની આસપાસ પહોંચી ગયો છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આ પ્રકારનો ઉછાળો ભારત જેવા મોટા આયાતકાર દેશ માટે ચિંતાનો વિષય છે. જો ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી ઊંચા સ્તરે રહે તો આયાત ખર્ચ વધી શકે છે. તેની અસર મોંઘવારી, કરન્ટ એકાઉન્ટ અને દેશના આર્થિક વિકાસ પર પડી શકે છે. સાથે જ પેટ્રોલિયમ આધારિત કાચા માલનો ઉપયોગ કરતી કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા હોવાથી તેમની કમાણી પર પણ દબાણ આવી શકે છે. આ જ કારણસર રોકાણકારોમાં ચિંતા વધી છે.
મિડલ ઈસ્ટનો વધતો તણાવ માત્ર ક્રૂડ ઓઈલ પૂરતો સીમિત નથી. આ ક્ષેત્રમાંથી વૈશ્વિક ઓઈલ સપ્લાય અને શિપિંગ રૂટ પર અસર થવાની આશંકા ઊભી થઈ છે. જો સપ્લાયમાં કોઈ મોટો અવરોધ આવે તો ક્રૂડના ભાવમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. બજારમાં આવી અનિશ્ચિતતા વધે ત્યારે રોકાણકારો જોખમી એસેટ્સમાં વેચવાલી કરીને વધુ સુરક્ષિત રોકાણ તરફ વળતા હોય છે. શેરબજાર પર બીજું મોટું દબાણ અમેરિકાના બોન્ડ યીલ્ડમાં થયેલા વધારાથી આવ્યું છે. અમેરિકાની 10 વર્ષની બોન્ડ યીલ્ડ વધીને 4.98 ટકાની આસપાસ પહોંચી ગઈ છે, જે 5 ટકાના મહત્વના સ્તરની નજીક છે. અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડ વધે ત્યારે ભારતીય શેરબજાર જેવા ઉભરતા બજારોમાં વિદેશી રોકાણકારોના રોકાણ પર દબાણ વધી શકે છે. રોકાણકારોને અમેરિકન બોન્ડમાં વધુ વળતર મળવાની શક્યતા દેખાય તો તેઓ ભારતીય બજારમાંથી નાણાં પાછા ખેંચી શકે છે.
અમેરિકામાં મોંઘવારીના આંકડા પણ બજારની ચિંતા વધારી રહ્યા છે. મોંઘવારી ઊંચી રહે તો અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદર અંગે વધુ કડક વલણ અપનાવી શકે છે. વ્યાજદર લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેવાની શક્યતા હોય ત્યારે વૈશ્વિક બજારોમાં જોખમ લેવાની ક્ષમતા ઘટે છે. તેની અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ પડી શકે છે.અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધુ વધી છે. મિડલ ઈસ્ટમાં કોઈ મોટો સૈન્ય સંઘર્ષ થાય અથવા ઓઈલ સપ્લાય અને શિપિંગ પર અસર પડે તો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર તેની સીધી અસર થઈ શકે છે. તેથી રોકાણકારો હાલમાં ભૂ-રાજકીય જોખમો પર પણ નજર રાખી રહ્યા છે. ભારતીય શેરબજાર પર સ્થાનિક કારણોનું પણ દબાણ છે. દેશમાં હાલમાં IPOની પ્રવૃત્તિ વધી રહી હોવાથી રોકાણકારોનું મોટું ભંડોળ પ્રાઇમરી માર્કેટ તરફ જઈ રહ્યું છે. જ્યારે નવા IPOમાં નાણાં રોકાય છે ત્યારે સેકન્ડરી માર્કેટ એટલે કે પહેલેથી લિસ્ટેડ શેરોમાં ઉપલબ્ધ નાણાં પર તેની અસર થઈ શકે છે. બજારમાં પહેલેથી વેચવાલીનું દબાણ હોય ત્યારે આ સ્થિતિ ઘટાડાને વધુ ઊંડો બનાવી શકે છે.
આ ઉપરાંત ભારતીય રૂપિયો પણ દબાણ હેઠળ આવ્યો છે. અમેરિકન ડૉલર સામે રૂપિયો 27 પૈસા નબળો પડીને 95.79ના સ્તરે પહોંચ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થવું અને રૂપિયો નબળો પડવો ભારત માટે બેવડું દબાણ ઊભું કરી શકે છે, કારણ કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતના મોટા હિસ્સાનું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. ડૉલર મજબૂત અને રૂપિયો નબળો હોય ત્યારે ક્રૂડની આયાત માટે વધુ રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે. વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા સતત વેચવાલી પણ ભારતીય બજાર માટે ચિંતાનો વિષય બની છે. FIIની વેચવાલી વધે ત્યારે બજારમાંથી મોટા પ્રમાણમાં મૂડી બહાર જઈ શકે છે, જેના કારણે શેરોના ભાવ પર દબાણ વધે છે. વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા, ઊંચી બોન્ડ યીલ્ડ, ક્રૂડના વધતા ભાવ અને વ્યાજદર અંગેની ચિંતાઓ વચ્ચે વિદેશી રોકાણકારો સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવી રહ્યા છે.
શુક્રવારના ઘટાડાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હાલમાં ભારતીય શેરબજાર પર માત્ર સ્થાનિક પરિબળો નહીં પરંતુ વૈશ્વિક ઘટનાઓની પણ મોટી અસર પડી રહી છે. મિડલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધની સ્થિતિ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, અમેરિકાની મોંઘવારી, બોન્ડ યીલ્ડ, ફેડના વ્યાજદર અંગેના સંકેતો અને વિદેશી રોકાણકારોની ખરીદી-વેચવાલી આગામી દિવસોમાં બજારની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. હાલના ઘટાડા બાદ રોકાણકારોની નજર હવે એ વાત પર રહેશે કે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ક્યાં સુધી ઊંચા રહે છે અને મિડલ ઈસ્ટનો તણાવ કેટલો લાંબો ચાલે છે. સાથે જ અમેરિકાના વ્યાજદર અંગેના આગામી સંકેતો અને FIIની વેચવાલી પણ બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા ઓછી થાય અને વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી અટકે તો બજારમાં સ્થિરતા પાછી આવી શકે છે. પરંતુ જો ક્રૂડ વધુ મોંઘું થાય અને વૈશ્વિક તણાવ વધે તો ભારતીય શેરબજાર પર વધુ દબાણ જોવા મળી શકે છે.
