વિદેશ પ્રવાસનું આયોજન કરી રહેલા લોકો માટે પાસપોર્ટને લગતા નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નવા નિયમો હેઠળ પાસપોર્ટની વિવિધ કેટેગરીની ફીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. સામાન્ય પાસપોર્ટ હોય કે તત્કાલ સેવા, નવા પાસપોર્ટથી લઈને રિન્યૂઅલ અને રિપ્લેસમેન્ટ સુધીની પ્રક્રિયામાં હવે અગાઉની સરખામણીએ વધુ ફી ચૂકવવી પડશે. ખાસ કરીને બાળકો માટેના પાસપોર્ટની માન્યતા અંગે પણ નિયમ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે. નવા નિયમો મુજબ 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને આપવામાં આવતા 36 પેજના સામાન્ય પાસપોર્ટની માન્યતા હવે પાસપોર્ટ જારી થયાની તારીખથી પાંચ વર્ષ અથવા બાળક 18 વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી રહેશે. આ બંનેમાંથી જે સમયગાળો પહેલા પૂરો થશે, તે મુજબ પાસપોર્ટની માન્યતા સમાપ્ત થશે. એટલે કે પાસપોર્ટ બનાવ્યા પછી પાંચ વર્ષ પૂરા ન થયા હોય, પરંતુ બાળક 18 વર્ષનું થઈ જાય તો પણ તેનો પાસપોર્ટ માન્ય રહેશે નહીં.
આ ફેરફાર બાળકોના પાસપોર્ટ માટે ખાસ મહત્વનો છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ બાળક 14 વર્ષની ઉંમરે પાસપોર્ટ કઢાવે છે તો પાંચ વર્ષની માન્યતા હોવા છતાં તે 18 વર્ષનું થતાં જ પાસપોર્ટની માન્યતા પૂરી થઈ જશે. બીજી તરફ, નાની ઉંમરના બાળક માટે પાસપોર્ટ જારી કરવામાં આવે તો પાંચ વર્ષની સમયમર્યાદા પૂરી થયા બાદ પાસપોર્ટ એક્સપાયર થશે, ભલે બાળક હજુ 18 વર્ષનું ન થયું હોય. બીજી તરફ, પુખ્ત વયના લોકો માટે પાસપોર્ટની ફીમાં પણ મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. સામાન્ય કેટેગરીમાં 36 પેજના પાસપોર્ટ માટે અગાઉ રૂ.1,500 ચૂકવવા પડતા હતા. હવે આ ફી વધારીને રૂ.2,500 કરવામાં આવી છે. એટલે કે સામાન્ય 36 પેજના પાસપોર્ટ માટે અરજદારે હવે રૂ.1,000 વધુ ચૂકવવા પડશે.
જે લોકોના પાસપોર્ટમાં વધુ પેજની જરૂરિયાત હોય છે તેમના માટે પણ ખર્ચ વધ્યો છે. 60 પેજના પાસપોર્ટ માટે અગાઉ રૂ.2,000 ફી હતી, જે હવે વધારીને રૂ.3,500 કરવામાં આવી છે. એટલે કે 60 પેજના પાસપોર્ટ માટે હવે રૂ.1,500નો વધારાનો ખર્ચ થશે. તત્કાલ પાસપોર્ટની વાત કરીએ તો તેમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. તાત્કાલિક પાસપોર્ટની જરૂર હોય તેવા અરજદારો માટે 36 પેજના પાસપોર્ટની તત્કાલ ફી હવે રૂ.5,000 રહેશે. અગાઉ આ માટે રૂ.3,500 ચૂકવવા પડતા હતા. એટલે કે તત્કાલ સેવામાં 36 પેજના પાસપોર્ટ માટે રૂ.1,500નો વધારો થયો છે.
60 પેજના તત્કાલ પાસપોર્ટ માટે પણ ફીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ રૂ.4,000 ચૂકવવા પડતા હતા, જ્યારે હવે અરજદારે રૂ.6,000 ચૂકવવા પડશે. આમ, આ કેટેગરીમાં પણ રૂ.2,000નો વધારો થયો છે. પાસપોર્ટ ખોવાઈ જવા અથવા નુકસાન થવાના કિસ્સામાં તેને તત્કાલ સેવામાં ફરીથી કઢાવવો હોય તો પણ હવે વધુ ખર્ચ થશે. ખાસ કરીને 60 પેજના પાસપોર્ટના ખોવાઈ જવા અથવા ખરાબ થઈ જવાના કિસ્સામાં તત્કાલ સ્કીમ હેઠળ નવો પાસપોર્ટ મેળવવા માટે અગાઉ રૂ.5,500 ફી હતી. હવે આ ફી વધારીને રૂ.8,500 કરવામાં આવી છે. એટલે કે આવા કિસ્સામાં અરજદારે અગાઉ કરતાં રૂ.3,000 વધુ ચૂકવવા પડશે.
બાળકો એટલે કે સગીરો માટે પણ પાસપોર્ટની ફીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. 36 પેજના નવા અથવા ફરીથી જારી કરવામાં આવતા સામાન્ય પાસપોર્ટ માટે અગાઉ રૂ.1,000 ફી લેવામાં આવતી હતી. હવે આ ફી વધારીને રૂ.1,750 કરવામાં આવી છે. એટલે કે સગીર માટે સામાન્ય પાસપોર્ટ કઢાવવો હોય તો હવે રૂ.750 વધુ ચૂકવવા પડશે. બાળકો માટે તત્કાલ પાસપોર્ટ સેવા પણ ઉપલબ્ધ રહેશે, પરંતુ તેના માટે પણ વધુ ફી ચૂકવવી પડશે. 36 પેજના સગીર પાસપોર્ટ માટે તત્કાલ સેવાનો ચાર્જ હવે રૂ.3,000 નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. તેથી વિદેશ પ્રવાસ નજીક હોય અને બાળક માટે તાત્કાલિક પાસપોર્ટની જરૂરિયાત ઊભી થાય તો પરિવારના બજેટમાં વધારાનો ખર્ચ જોડાશે.
જોકે નવા નિયમોમાં કેટલાક લોકોને રાહત પણ આપવામાં આવી છે. આઠ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો અને 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે નવા પાસપોર્ટની અરજી પર મળતી 10 ટકાની છૂટ યથાવત રાખવામાં આવી છે. એટલે કે આ ઉંમરના અરજદારોને નવા પાસપોર્ટ માટેની લાગુ ફીમાં 10 ટકાની રાહત મળી શકે છે. જોકે આ 10 ટકાની છૂટ રિ-ઇશ્યૂ એટલે કે જૂના પાસપોર્ટને ફરીથી જારી કરાવવાના કિસ્સામાં લાગુ નહીં પડે. તેથી પાસપોર્ટની નવી અરજી અને રિ-ઇશ્યૂની અરજી વચ્ચે ફીના નિયમોમાં તફાવત રહેશે.
આ રીતે નવા નિયમોમાં એક તરફ બાળકોના પાસપોર્ટની માન્યતાને લઈને સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય અને તત્કાલ પાસપોર્ટની ફીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ખાસ કરીને તત્કાલ સેવા અથવા ખોવાયેલા-નુકસાન પામેલા પાસપોર્ટને ફરીથી તત્કાલ કઢાવનાર અરજદારો માટે ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો છે. તેથી પાસપોર્ટ માટે અરજી કરતા પહેલા પોતાની કેટેગરી, ઉંમર, પાસપોર્ટના પેજ અને સામાન્ય કે તત્કાલ સેવાની જરૂરિયાત મુજબ લાગુ પડતી નવી ફી તપાસવી જરૂરી રહેશે.
