ભારતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું રેટિંગ હવે જૂની પદ્ધતિથી કરવું પૂરતું નથી, એવું અદાણી ગ્રુપના ચેરમેન ગૌતમ અદાણીએ કહ્યું છે. તેમણે ક્રેડિટ રેટિંગ આપતી સંસ્થાઓને એવી નવી પદ્ધતિ બનાવવાની અપીલ કરી છે, જેમાં કોઈ એક પ્રોજેક્ટની કમાણી અને જોખમ જ નહીં, પરંતુ તે પ્રોજેક્ટથી આસપાસ ઊભા થતા નવા વેપાર, રોજગાર, ઉદ્યોગ અને બીજા ફાયદાઓને પણ ગણવામાં આવે. અદાણીએ આ વાત 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ મુંબઈમાં કેરએજ ગ્રુપના ‘ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લેન્ડસ્કેપ: વિઝન ફોર વિકસિત ભારત’ કાર્યક્રમમાં કહી હતી. તેમણે ખાસ કરીને કેરએજને એક એવી નવી ક્રેડિટ પદ્ધતિ તૈયાર કરવા કહ્યું, જે મોટા અને એકબીજા સાથે જોડાયેલા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની સાચી કિંમત સમજવામાં મદદ કરે.
ધોરણ ઓછાં નહીં, નજર મોટી કરો
અદાણીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ ક્રેડિટ રેટિંગના નિયમો ઢીલા કરવાની વાત નથી કરી રહ્યા. તેમની વાત એટલી છે કે આજની રેટિંગ પદ્ધતિ મોટા પ્રોજેક્ટથી ઊભા થતા તમામ ફાયદા જોઈ શકતી નથી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે અગાઉના સમયમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અલગ-અલગ અને મર્યાદિત હેતુ માટે બનાવાતા હતા. હવે એક મોટો પ્રોજેક્ટ તેની આસપાસ અનેક નવા ઉદ્યોગો અને સેવાઓ ઊભી કરી શકે છે. તેથી તેને માત્ર એક કંપનીની આવક અને ખર્ચથી માપવાથી આખી તસવીર સામે આવતી નથી.
મુંદ્રા પોર્ટ માત્ર બંદર નથી રહ્યું
અદાણીએ ગુજરાતના મુંદ્રા પોર્ટનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમના મતે મુંદ્રાને માત્ર બંદર તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. તેની સાથે રેલવે, માલસામાનની હેરફેર, ઉદ્યોગો, વીજળી અને બીજા અનેક વ્યવસાયો જોડાયા છે. એટલે પોર્ટથી થતી સીધી કમાણી ઉપરાંત તેની આસપાસ ઊભા થયેલા સમગ્ર વેપાર અને ઉદ્યોગને પણ ગણતરીમાં લેવો જોઈએ.
વિઝિંજમની ઝડપે બદલાઈ આખી તસવીર
કેરળના વિઝિંજમ પોર્ટનું ઉદાહરણ આપતા અદાણીએ કહ્યું કે શરૂઆતમાં આ પ્રોજેક્ટને લઈને અનેક મુશ્કેલીઓ અને જોખમો હતા. પરંતુ પોર્ટ શરૂ થયા પછી માત્ર 18 મહિનામાં તેણે 2 મિલિયન TEUનું સંચાલન કર્યું છે. આ ગતિએ 2 મિલિયન TEU સુધી પહોંચનાર વિઝિંજમ ભારતનું સૌથી ઝડપી બંદર બન્યું છે. અદાણીના મતે આ પ્રકારના પરિણામો માત્ર શરૂઆતના આંકડાથી જોઈ શકાય નહીં. સમય જતાં આવા પ્રોજેક્ટની આસપાસ કેટલો મોટો વેપાર ઊભો થાય છે તે પણ જોવું જરૂરી છે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને 3 રીતે જોવાની વાત
અદાણીએ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મુખ્યત્વે 3 ભાગમાં જોવાની વાત કરી:
- જૂની સુવિધાની જગ્યા લેતા પ્રોજેક્ટ, જ્યાં હાલની રેટિંગ પદ્ધતિ કામ કરી શકે.
- વિકાસ વધારતા પ્રોજેક્ટ, જેમાં આસપાસના વેપાર અને ઉદ્યોગનો ફાયદો પણ જોવો જોઈએ.
- મોટા પ્લેટફોર્મ જેવા પ્રોજેક્ટ, જે નવા ઉદ્યોગ, નવા બજાર અને નવી તકો ઊભી કરી શકે.
તેમણે મુંદ્રા, વિઝિંજમ અને ખાવડાને આ ત્રીજા પ્રકારના ઉદાહરણ તરીકે ગણાવ્યા. તેમના કહેવા પ્રમાણે આ પ્રોજેક્ટ માત્ર આજની જરૂરિયાત પૂરી કરતા નથી, પરંતુ નવી માંગ અને નવા ઉદ્યોગો ઊભા કરી શકે છે.
ખાવડાથી AI સુધી પહોંચે છે વાત
ગુજરાતના ખાવડા પ્રોજેક્ટનો ઉલ્લેખ કરતાં અદાણીએ કહ્યું કે તેને માત્ર વીજળી બનાવવાના પ્રોજેક્ટ તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. ત્યાંથી મળતી વીજળી ભવિષ્યમાં મોટા ડેટા સેન્ટર, કમ્પ્યુટર આધારિત સેવાઓ, આધુનિક ઉત્પાદન અને AI સાથે જોડાયેલા ઉદ્યોગોને મદદ કરી શકે છે. આજના સમયમાં AI માટે માત્ર સોફ્ટવેર પૂરતું નથી. તેને ચલાવવા માટે મોટી માત્રામાં વીજળી, ડેટા સેન્ટર, ઠંડકની વ્યવસ્થા અને વીજળી પહોંચાડતું મજબૂત નેટવર્ક પણ જરૂરી છે. એટલે વીજળી અને બીજા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું મહત્વ આગળ જતાં વધુ વધી શકે છે.
કેરએજ પાસે અદાણીની મોટી અપેક્ષા
અદાણીએ કેરએજ ગ્રુપને દુનિયાનું પ્રથમ એવું સંપૂર્ણ ક્રેડિટ માળખું બનાવવાની અપીલ કરી, જેમાં આવા એકબીજા સાથે જોડાયેલા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને તેમની સમગ્ર અસર સાથે માપી શકાય. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે દુનિયાનું પહેલું સંપૂર્ણ માળખું ભારતમાંથી કેમ ન આવી શકે અને કેરએજ તેની આગેવાની કેમ ન કરી શકે. તેમના મતે નવી પદ્ધતિમાં પ્રોજેક્ટથી ઊભા થતા વધારાના ફાયદા, આસપાસના ઉદ્યોગો અને લાંબા ગાળાના મહત્વને પણ સ્થાન મળવું જોઈએ. અદાણીનો મુખ્ય મુદ્દો એ રહ્યો કે ભારત હવે મોટા પ્રોજેક્ટ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેથી આવા પ્રોજેક્ટને જૂના માપદંડોથી માપવાને બદલે તેમની આખી અસરને સમજતી નવી પદ્ધતિની જરૂર છે.
