અનાથ આશ્રમમાંથી 18 વર્ષની ઉંમર બાદ બહાર આવતા યુવાઓ માટે દિલ્હીમાં ‘સ્વનાથ સંમેલન-2026’નું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ‘અનાથથી સ્વનાથ તરફ’ના સંદેશ સાથે યોજાયેલા આ સંમેલનમાં 2,200થી વધુ આફ્ટર-કેર યુવાઓ સામેલ થયા હતા. આ ઉપરાંત મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગ, દિલ્હી સરકાર અને ગુરુ ગોવિંદ સિંહ ઇન્દ્રપ્રસ્થ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા 600થી વધુ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓ સહિત કુલ 2,800થી વધુ લોકોએ ભાગ લીધો હતો. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ એવા યુવાઓની સમસ્યાઓ પર ચર્ચા કરવાનો હતો, જેઓ 18 વર્ષની ઉંમર બાદ બાળ સંભાળ સંસ્થાઓમાંથી બહાર આવે છે. ઉંમર વધ્યા બાદ તેમની સામે રહેવા માટે ઘર, આગળનો અભ્યાસ, નોકરી, આરોગ્ય, કાયદાકીય દસ્તાવેજો અને આર્થિક સુરક્ષા જેવી અનેક મુશ્કેલીઓ ઊભી થાય છે.
18 વર્ષ બાદ યુવાઓ સામે મોટો પડકાર
બાળ સંભાળ સંસ્થામાં રહેતા બાળકોને નાની ઉંમરે શિક્ષણ અને સુરક્ષા મળી શકે છે, પરંતુ 18 વર્ષની ઉંમર પૂરી થયા બાદ તેમની જવાબદારી અચાનક ઓછી થઈ જાય છે. આવા યુવાઓ માટે આફ્ટર-કેર વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત સંમેલનમાં ખાસ રીતે રજૂ કરવામાં આવી. વક્તાઓએ કહ્યું કે માત્ર રહેવા માટે જગ્યા અને ખાવાની સુવિધા આપવી પૂરતી નથી. યુવાઓને આગળના અભ્યાસ, કૌશલ્ય, નોકરી, માનસિક સહાય, આરોગ્ય અને કાયદાકીય માર્ગદર્શન પણ મળવું જોઈએ.
સંમેલનમાં 3 ખાસ કેન્દ્ર શરૂ કરાયા
સ્વનાથ સંમેલનની સૌથી મોટી બાબતોમાંની એક આફ્ટર-કેર યુવાઓ માટે 3 ખાસ કેન્દ્રોની શરૂઆત રહી. દિલ્હી સરકારના કેબિનેટ મંત્રી કપિલ મિશ્રા અને ગુરુ ગોવિંદ સિંહ ઇન્દ્રપ્રસ્થ યુનિવર્સિટીના કુલપતિ પ્રો. મહેશ વર્માએ આ કેન્દ્રોનું ઉદ્ઘાટન કર્યું.
સ્વનાથ સહાયતા કેન્દ્ર:
અહીં યુવાઓને સરકારી યોજનાઓ, શિષ્યવૃત્તિ, જરૂરી દસ્તાવેજો, નાણાકીય સમજણ અને કાયદાકીય માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે. જરૂરિયાત ધરાવતા યુવાઓને મફત કાયદાકીય સલાહ પણ મળશે.
સ્વનાથ રોજગાર કેન્દ્ર:
આ કેન્દ્રમાં કૌશલ્ય તાલીમ, કારકિર્દી માર્ગદર્શન, નોકરી, સ્વરોજગાર અને પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે મદદ કરવામાં આવશે.
સ્વનાથ આરોગ્ય કેન્દ્ર:
યુવાઓ માટે નિયમિત આરોગ્ય તપાસ, તબીબી સલાહ, માનસિક આરોગ્ય અને જરૂરી સારવાર સાથે જોડાયેલી મદદ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
‘બાળકોને માત્ર સંભાળ નહીં, તક પણ મળવી જોઈએ’
કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી અને દિલ્હી ભાજપ અધ્યક્ષ હર્ષ મલ્હોત્રાએ કહ્યું કે સમાજની જવાબદારી માત્ર બાળકોને સુરક્ષા આપવા સુધી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ. બાળકોની પ્રતિભાને ઓળખીને તેમને શિક્ષણ, તક અને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપવું જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે કોઈ બાળકની પરિસ્થિતિ તેના સપનાના રસ્તામાં અવરોધ ન બનવી જોઈએ. બાળકોને સન્માન અને તક આપીને તેમને આત્મનિર્ભર બનાવવાની દિશામાં કામ કરવું જોઈએ.
3 સત્રમાં શિક્ષણથી લઈને કાયદાકીય મદદ સુધી ચર્ચા
સંમેલનને 3 મુખ્ય સત્રમાં વહેંચવામાં આવ્યું હતું. પ્રથમ સત્રમાં શિક્ષણ, સંસ્કાર, કૌશલ્ય અને આત્મનિર્ભરતા પર ચર્ચા થઈ. બીજા સત્રમાં બાળ અધિકાર, કાયદાકીય સુરક્ષા, આરોગ્ય, વીમો અને સામાજિક સહાય જેવા મુદ્દા ચર્ચાયા. ખાસ કરીને 18 વર્ષની ઉંમર બાદ યુવાઓને કાયદાકીય દસ્તાવેજો, નોકરીના કરાર, બેન્કિંગ અને અન્ય બાબતોમાં પડતી મુશ્કેલીઓ અંગે વાત કરવામાં આવી. ત્રીજા સત્રમાં ત્રણ નવા કેન્દ્રોની શરૂઆત અને આફ્ટર-કેર યુવાઓ માટે આગળની વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી.
માત્ર એક દિવસનો કાર્યક્રમ નહીં, લાંબા સમયની વ્યવસ્થા પર ભાર
આયોજકોનું કહેવું છે કે ‘સ્વનાથ’ માત્ર એક કાર્યક્રમનું નામ નથી. તેનો હેતુ એવા યુવાઓને લાંબા સમય સુધી સહારો આપવાનો છે, જેથી 18 વર્ષની ઉંમર બાદ તેઓ પોતાને એકલા ન અનુભવે. આફ્ટર-કેર યુવાઓને શિક્ષણથી નોકરી, આરોગ્યથી સુરક્ષા અને કાયદાકીય મદદથી લઈને આત્મનિર્ભરતા સુધી સતત સહયોગ મળે તે માટે આવા કેન્દ્રોને આગળ વધારવાની વાત કરવામાં આવી છે.
સંમેલનમાં એવો સંદેશ પણ આપવામાં આવ્યો કે કોઈ બાળકનું ભવિષ્ય તેના પરિવારની પરિસ્થિતિથી નક્કી થવું જોઈએ નહીં. યોગ્ય શિક્ષણ, કૌશલ્ય, તક અને માર્ગદર્શન મળે તો આ યુવાઓ પણ પોતાના પગ પર ઊભા થઈ શકે છે અને સમાજમાં મહત્વનું યોગદાન આપી શકે છે.
