SC અનામતમાં અલગ કોટાની માંગને લઈને હજારો લોકો રસ્તા પર
મહારાષ્ટ્રની રાજધાની મુંબઈમાં માતંગ સમાજે અનુસૂચિત જાતિ એટલે કે SC અનામતની અંદર અલગ કોટા અને ઉપવર્ગીકરણની માંગને લઈને મોટું આંદોલન કર્યું છે.રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો મુંબઈ પહોંચ્યા હતા. પ્રદર્શનકારીઓની મુખ્ય માંગ છે કે SC અનામતને અલગ-અલગ વર્ગોમાં વહેંચીને જે સમુદાયોને અત્યાર સુધી અનામતનો પ્રમાણમાં ઓછો લાભ મળ્યો છે, તેમને યોગ્ય હિસ્સો આપવામાં આવે.મુંબઈમાં આ પ્રદર્શનને કારણે દક્ષિણ મુંબઈના અનેક વિસ્તારોમાં ટ્રાફિક વ્યવસ્થા પર અસર પડી હતી :
CSMTથી મેટ્રો સિનેમા તરફ જતો મ્યુનિસિપલ માર્ગ પ્રદર્શનને કારણે બંધ કરવો પડ્યો હતો. મોટી સંખ્યામાં લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા અને કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ રસ્તા પર બેસી કે સૂઈ ગયા હતા.પોલીસ દ્વારા ભીડને રસ્તાઓ પરથી હટાવવાની કામગીરી કરવામાં આવી હતી અને ટ્રાફિકને વૈકલ્પિક માર્ગો તરફ વાળવામાં આવ્યો હતો.આંદોલનકારીઓનું કહેવું છે કે SC અનામતને A, B, C અને D જેવા વર્ગોમાં વહેંચવામાં આવે, જેથી અલગ-અલગ SC સમુદાયોની સામાજિક અને શૈક્ષણિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અનામતના લાભનું વિતરણ થઈ શકે. માતંગ સમાજના સંગઠનોનો દાવો છે કે વર્તમાન વ્યવસ્થામાં કેટલાક સમુદાયોને અનામતના લાભનો વધુ હિસ્સો મળ્યો છે, જ્યારે માતંગ સહિત કેટલાક અન્ય સમુદાયો હજુ પણ પૂરતો લાભ મેળવી શક્યા નથી. આ દાવો અન્ય દલિત સંગઠનો દ્વારા સ્વીકારવામાં આવતો નથી અને આ મુદ્દે મતભેદ પણ છે.
મહારાષ્ટ્રમાં SC સમુદાયો માટે હાલમાં 13 ટકા અનામત છે. માતંગ સમાજ આ અનામતની અંદર ઉપવર્ગીકરણ કરીને પોતાના સમુદાય માટે અલગ હિસ્સો નક્કી કરવાની માંગ કરી રહ્યો છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર માતંગ સંગઠનોએ ખાસ કરીને 5 ટકા અલગ કોટાની માંગ પણ રજૂ કરી છે. આ માંગને લઈને રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં અગાઉ પણ અનેક મોરચા અને પ્રદર્શન યોજાઈ ચૂક્યા છે.આ માંગને વેગ મળવાનું એક મહત્વનું કારણ 1 ઓગસ્ટ 2024નો સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો છે. સાત જજોની બંધારણીય બેન્ચે રાજ્યોને SC અને ST અનામતની અંદર ઉપવર્ગીકરણ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. તેનો હેતુ અનામતનો લાભ વિવિધ સમુદાયોમાં વધુ સમાન રીતે પહોંચાડવાનો હતો.
માતંગ સમાજ હવે મહારાષ્ટ્રમાં આ નિર્ણયના આધારે ઉપવર્ગીકરણ લાગુ કરવાની માંગ કરી રહ્યો છે.મહારાષ્ટ્ર સરકારે આ મુદ્દે જસ્ટિસ અનંત મનોહર બદડ સમિતિ સહિતની પ્રક્રિયા હાથ ધરી છે. બદડ સમિતિએ SC અનામતના ઉપવર્ગીકરણ અંગે પોતાનો અહેવાલ રાજ્ય સરકારને સોંપ્યો છે. ત્યારબાદ રાજ્યના મુખ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલની અધ્યક્ષતામાં બીજી પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં અહેવાલ અંગે સૂચનો અને વાંધાઓ મેળવવાની તથા વિવિધ પક્ષોની રજૂઆતો સાંભળવાની કામગીરી સામેલ છે.
બીજી તરફ, ઉપવર્ગીકરણનો વિરોધ કરનારા કેટલાક દલિત સંગઠનોનું કહેવું છે કે SC સમુદાયોમાં અલગ-અલગ કોટા બનાવવાથી સામાજિક વિભાજન વધી શકે છે. તેઓ સમુદાયોની સ્થિતિ નક્કી કરવા માટે તાજા અને વિશ્વસનીય આંકડાઓની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. એટલે આ મુદ્દે સમર્થન અને વિરોધ બંને પ્રકારના મત સામે આવી રહ્યા છે.માતંગ સમાજના નેતાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર આશ્વાસનથી આંદોલન સમાપ્ત નહીં થાય અને સરકાર તરફથી લેખિત નિર્ણયની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.બીજી તરફ મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે માતંગ નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરી હોવાનું અને સરકાર ઉપવર્ગીકરણ અંગે સહમતિથી આગળ વધવા માંગે છે તેમ જણાવ્યું છે. હવે સરકાર આ માંગ પર કયો નિર્ણય લે છે અને SC અનામતના ઉપવર્ગીકરણની પ્રક્રિયા કઈ રીતે આગળ વધે છે તેના પર સૌની નજર છે.
