અમેરિકામાં નોકરી કરવાની તૈયારી કરી રહેલા ભારતીય IT પ્રોફેશનલ્સ અને એન્જિનિયરો માટે H-1B વિઝાને લઈને ચિંતા વધારનારા સંકેતો સામે આવ્યા છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસને છેલ્લા એક વર્ષમાં H-1B વિઝા પ્રોગ્રામ પર અનેક કડક પગલાં લીધા છે અને હવે અમેરિકી શ્રમ વિભાગના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ એન્થની ડી’એસ્પોસિટોએ સંકેત આપ્યો છે કે આગામી 365 દિવસમાં વિદેશી શ્રમ વિઝા સિસ્ટમનું સ્વરૂપ આજની સરખામણીએ ઘણું અલગ હોઈ શકે છે. ડી’એસ્પોસિટોએ તાજેતરના એક ઇન્ટરવ્યુમાં H-1B અને અન્ય વિદેશી શ્રમ વિઝા પ્રોગ્રામમાં કથિત છેતરપિંડી સામે ચાલી રહેલી તપાસ વિશે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે જ્યાં તપાસમાં ફોજદારી ગુનાના પુરાવા મળશે ત્યાં અધિકારીઓ કેસ તૈયાર કરશે અને આરોપીઓ સામે ધરપકડની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. તેમણે “હાથકડી તૈયાર છે” જેવી ચેતવણી આપીને સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકાર હવે માત્ર કાગળ પરની તપાસ સુધી સીમિત રહેવા માગતી નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, એક વર્ષ બાદ વિદેશી શ્રમ વિઝા સિસ્ટમનું સ્વરૂપ નોંધપાત્ર રીતે બદલાયેલું જોવા મળી શકે છે.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકી સરકાર H-1B પ્રોગ્રામમાં કથિત છેતરપિંડી, કામદારોના શોષણ અને માનવ તસ્કરી જેવા કેસોની તપાસ કરી રહી છે. જુલાઈ 2026માં શ્રમ વિભાગના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ કાર્યાલયે H-1B અને PERM પ્રોગ્રામમાં કથિત ગેરરીતિઓની મોટી તપાસ શરૂ કરી હતી. તપાસ દરમિયાન ડઝનબંધ સમન્સ પાઠવવામાં આવ્યા છે અને કેટલાક સ્થળોએ સર્ચ વોરંટ હેઠળ કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી છે. આ કાર્યવાહીની અસર મોટી ટેક કંપનીઓ સુધી પણ પહોંચી છે. Cognizant અને Cloudera સાથે જોડાયેલી કેટલીક નવી PERM અરજીઓ તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી રોકવામાં આવી છે. PERM એ અમેરિકામાં રોજગાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયામાં મહત્વનું પગલું છે. એટલે આ કાર્યવાહી ખાસ કરીને એવા વિદેશી કર્મચારીઓ માટે મહત્વની બની શકે છે જેઓ પોતાના એમ્પ્લોયર મારફતે ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયા શરૂ કરાવવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. જોકે કોઈ કંપનીની PERM અરજી રોકાવાનો અર્થ એ નથી કે તેના તમામ હાલના H-1B વિઝા આપોઆપ રદ થઈ ગયા છે.
H-1B અંગે અમેરિકી સરકારનું કડક વલણ માત્ર તપાસ સુધી મર્યાદિત નથી. સપ્ટેમ્બર 2025માં H-1Bના ચોક્કસ નવા અરજદારો માટે $100,000ની ચુકવણીની શરત લાદવામાં આવી હતી. સપ્ટેમ્બર 2026માં આ પ્રતિબંધને વધુ 12 મહિના માટે લંબાવવામાં આવ્યો છે. હાલની જાહેરાત મુજબ, અમેરિકાની બહાર રહેલા ચોક્કસ H-1B અરજદારો માટે આ $100,000ની ચુકવણી વગર પ્રવેશ પરની પાબંદી 21 સપ્ટેમ્બર 2027 સુધી લાગુ રહેશે, જોકે રાષ્ટ્રીય હિતના આધારે અપવાદની જોગવાઈ પણ છે.
આ ઉપરાંત ટ્રમ્પ પ્રશાસને H-1B અરજીઓની તપાસ વધુ કડક કરવા માટે નવી વ્યવસ્થા પણ કરી છે. નવી નીતિ હેઠળ કોઈ કંપનીએ તાજેતરમાં સમાન પ્રકારના અમેરિકન કર્મચારીઓની છટણી કરી છે કે નહીં, તે બાબતને H-1B અરજીની તપાસ દરમિયાન ધ્યાનમાં લેવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આનો હેતુ H-1B પ્રોગ્રામના દુરુપયોગને રોકવાનો અને અમેરિકન કામદારોના રોજગાર હિતનું રક્ષણ કરવાનો છે.
આ કાર્યવાહી સાથે ‘પ્રોજેક્ટ ફાયરવોલ’ પણ મહત્વનું છે. આ પહેલ સપ્ટેમ્બર 2025માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ H-1B પ્રોગ્રામનો દુરુપયોગ કરનારા એમ્પ્લોયર્સ સામે તપાસ વધારવાનો અને કંપનીઓને યોગ્ય અમેરિકન કર્મચારીઓને નોકરીની તક આપવાના નિયમોનું પાલન કરાવવાનો છે. ખાસ કરીને એવા કેસોની તપાસ પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે જ્યાં અમેરિકન કર્મચારીઓને હટાવીને વિદેશી કામદારોને રાખવામાં આવ્યા હોવાની અથવા H-1B નિયમોનો ખોટી રીતે ઉપયોગ થયો હોવાની શંકા હોય. આ સમગ્ર મામલો ભારતીયો માટે એટલા માટે મહત્વનો છે કારણ કે H-1B પ્રોગ્રામમાં ભારતીય મૂળના પ્રોફેશનલ્સનો મોટો હિસ્સો છે. નાણાકીય વર્ષ 2024માં મંજૂર થયેલી H-1B અરજીઓના લાભાર્થીઓમાં 71 ટકા લોકોનો જન્મ ભારતમાંથી થયો હતો. ચીન લગભગ 12 ટકા સાથે બીજા ક્રમે હતું. તેથી H-1Bના નિયમોમાં મોટા ફેરફારો થાય તો તેની અસર ભારતીય ટેક પ્રોફેશનલ્સ પર નોંધપાત્ર રહી શકે છે.
H-1B વિઝા અમેરિકન કંપનીઓને ટેકનોલોજી અને અન્ય વિશેષ કુશળતા ધરાવતા વિદેશી કર્મચારીઓને ચોક્કસ પ્રકારની નોકરીઓ માટે રાખવાની મંજૂરી આપે છે. સામાન્ય કેટેગરીમાં દર નાણાકીય વર્ષ માટે 65,000 નવા H-1B વિઝાની મર્યાદા છે. આ ઉપરાંત અમેરિકાની ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થામાંથી માસ્ટર્સ અથવા તેનાથી ઉપરની ડિગ્રી મેળવનારા વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ માટે વધારાના 20,000 વિઝાનો ક્વોટા છે. હાલની સ્થિતિમાં H-1B પ્રોગ્રામને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો કોઈ અંતિમ સરકારી નિર્ણય જાહેર થયો નથી. જોકે અમેરિકી શ્રમ વિભાગના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલના તાજેતરના નિવેદન અને ટ્રમ્પ પ્રશાસનના નવા નિયમો પરથી સ્પષ્ટ છે કે પ્રોગ્રામ પર તપાસ અને નિયંત્રણ બંને વધારવામાં આવી રહ્યા છે. તેથી આગામી મહિનાઓમાં H-1Bની અરજી, એમ્પ્લોયર ચકાસણી, વિદેશી કર્મચારીઓની ભરતી અને ગ્રીન કાર્ડ પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા નિયમોમાં વધુ ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.
