ભારતીય બિઝનેસ ગ્રૂપ એસ્સાર અમેરિકામાં અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા સ્ટીલ પ્રોજેક્ટ્સ પૈકીનો એક સ્થાપવા જઈ રહ્યું છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વ્હાઇટ હાઉસમાં આ પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરી હતી. એસ્સાર ગ્રૂપની અમેરિકન કંપની મેસાબી મેટાલિક્સ દ્વારા આયોવામાં આશરે 15 બિલિયન ડોલરના ખર્ચે એક વિશાળ સ્ટીલ પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવશે. મિનેસોટામાં આયર્ન ઓર માઇન અને પેલેટ પ્લાન્ટ સાથે મળીને સમગ્ર પ્રોજેક્ટનું કુલ રોકાણ આશરે 18 બિલિયન ડોલર હોવાનું જણાવાયું છે.
આ પ્રોજેક્ટની ખાસ વાત એ છે કે સ્ટીલ બનાવવા માટે જરૂરી આયર્ન ઓર અમેરિકાની મિનેસોટા સ્થિત ખાણમાંથી મેળવવામાં આવશે અને તેને આયોવામાં આવેલા પ્લાન્ટમાં સ્ટીલમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. એટલે કે કાચા માલથી લઈને સ્ટીલના ઉત્પાદન સુધીની સપ્લાય ચેઇન અમેરિકાની અંદર જ ઊભી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. મેસાબી મેટાલિક્સ એસ્સાર ગ્રૂપની માલિકીની કંપની છે.
આયોવામાં બનનારા સ્ટીલ પ્લાન્ટનું ઉત્પાદન પ્રથમ તબક્કામાં વાર્ષિક 7.5 મિલિયન ટન રાખવાનું આયોજન છે. ત્યારબાદ તેની ક્ષમતા વધારીને લગભગ 10 મિલિયન ટન પ્રતિ વર્ષ સુધી લઈ જવાની યોજના છે. સંપૂર્ણ ક્ષમતા પર પહોંચ્યા બાદ આ પ્લાન્ટ અમેરિકામાં સૌથી વધુ ઉત્પાદન ક્ષમતા ધરાવતા સ્ટીલ પ્લાન્ટ તરીકે ઊભરી શકે છે. સ્ટીલનું વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન 2030માં શરૂ થવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
આ પ્રોજેક્ટ માત્ર સ્ટીલ પ્લાન્ટ પૂરતો મર્યાદિત નથી. એસ્સાર ગ્રૂપે મિનેસોટાના નાશવાક વિસ્તારમાં આયર્ન ઓર પ્રોજેક્ટમાં પહેલેથી જ 2.5 બિલિયન ડોલરથી વધુનું રોકાણ કર્યું છે. આ ખાણમાંથી મળનારા આયર્ન ઓર પેલેટ્સનો ઉપયોગ આયોવાના નવા સ્ટીલ પ્લાન્ટમાં કરવામાં આવશે. મિનેસોટાની આ સુવિધા અમેરિકામાં પાંચ દાયકામાં શરૂ થયેલી નવી આયર્ન ઓર માઇન અને પેલેટ પ્લાન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ પૈકીની મહત્વપૂર્ણ સુવિધા છે.
મિનેસોટાની સુવિધા પૂર્ણ ક્ષમતા પર પહોંચ્યા બાદ દર વર્ષે આશરે 7 મિલિયન ટન ડાયરેક્ટ-રિડક્શન ગ્રેડના આયર્ન ઓર પેલેટ્સનું ઉત્પાદન કરી શકે છે. આ પ્રકારનો કાચો માલ આધુનિક સ્ટીલ ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. આ રીતે મિનેસોટાની ખાણ અને આયોવાનો સ્ટીલ પ્લાન્ટ એક જ સપ્લાય ચેઇનનો ભાગ બનશે.
આ પ્રોજેક્ટથી અમેરિકામાં મોટા પ્રમાણમાં રોજગારી ઊભી થવાની પણ અપેક્ષા છે. આયોવાના સ્ટીલ પ્લાન્ટમાં ઓછામાં ઓછી 1,750 કાયમી નોકરીઓ ઊભી થવાની વાત કરવામાં આવી છે. જ્યારે પ્લાન્ટના પ્રથમ તબક્કાના બાંધકામ દરમિયાન લગભગ 6,000 જેટલી કન્સ્ટ્રક્શન નોકરીઓનું સર્જન થઈ શકે છે. મિનેસોટાની ખાણ અને પેલેટ સુવિધામાં હાલમાં 200થી વધુ લોકો કામ કરી રહ્યા છે અને સંપૂર્ણ ક્ષમતા પર પહોંચ્યા બાદ ત્યાં વધુ આશરે 350 લોકોને રોજગારી મળવાની અપેક્ષા છે.
આ પ્રોજેક્ટથી અમેરિકાના અર્થતંત્ર પર પણ મોટી અસર પડવાની ધારણા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. વ્હાઇટ હાઉસના અંદાજ પ્રમાણે બાંધકામ અને શરૂઆતના 10 વર્ષના સંચાલન દરમિયાન આ પ્રોજેક્ટ લગભગ 95 બિલિયન ડોલરની આર્થિક ગતિવિધિ પેદા કરી શકે છે. જોકે, આ આંકડો અંદાજિત આર્થિક અસર છે, સીધી આવક અથવા નફો નહીં.
આ પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરતી વખતે ટ્રમ્પે અમેરિકામાં સ્ટીલ ઉત્પાદન વધારવાની પોતાની ટેરિફ નીતિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે વિદેશી સ્ટીલ પર ઊંચા ટેરિફને કારણે કંપનીઓ અમેરિકામાં જ ઉત્પાદન સ્થાપવા તરફ આગળ વધી રહી છે. ટ્રમ્પે સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમની આયાત પર 50 ટકા ટેરિફનો ઉલ્લેખ કરીને આ પ્રોજેક્ટને અમેરિકન મેન્યુફેક્ચરિંગમાં પુનઃરોકાણના ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કર્યો હતો.
જોકે, આ પ્રોજેક્ટને માત્ર ટેરિફના પરિણામ તરીકે જોવું સંપૂર્ણ ચિત્ર આપતું નથી. પ્રોજેક્ટ પાછળ મિનેસોટામાં આયર્ન ઓર માઇન, અમેરિકામાં સ્થાનિક કાચા માલનો ઉપયોગ, સરકારી ધિરાણ અને કંપનીનું લાંબા સમયનું રોકાણ સહિત અનેક પરિબળો છે. અમેરિકન એક્સપોર્ટ-ઇમ્પોર્ટ બેન્કે મિનેસોટાના આયર્ન ઓર પ્રોજેક્ટ માટે 770 મિલિયન ડોલરની સીધી લોન મંજૂર કરી હોવાનું પણ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
નવા પ્લાન્ટમાં આધુનિક સ્ટીલ બનાવવાની ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની યોજના છે. પ્રોજેક્ટ સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત થયા બાદ આયર્ન ઓર પેલેટ્સમાંથી સ્ટીલનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે અને ઉત્પાદન ક્ષમતા 10 મિલિયન ટન સુધી પહોંચાડવામાં આવશે. કંપનીનો હેતુ અમેરિકાની અંદર ખાણથી લઈને તૈયાર સ્ટીલ સુધીની એકીકૃત સપ્લાય ચેઇન ઊભી કરવાનો છે.
ભારતીય કંપનીનું આ રોકાણ અમેરિકાના સ્ટીલ ઉદ્યોગમાં પણ મહત્વનું બની શકે છે. એક તરફ અમેરિકામાં સ્થાનિક સ્ટીલ ઉત્પાદન વધારવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, તો બીજી તરફ વિદેશી કંપનીની માલિકી ધરાવતી કંપની અમેરિકાની જમીન પર મોટા પાયે ઉત્પાદન સ્થાપી રહી છે. એટલે આ પ્રોજેક્ટ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના ઔદ્યોગિક રોકાણના દૃષ્ટિકોણથી પણ નોંધપાત્ર છે.
ટ્રમ્પે આ જાહેરાતને અમેરિકન સ્ટીલ ઉદ્યોગને ફરી મજબૂત બનાવવાના પોતાના પ્રયાસ સાથે જોડીને રજૂ કરી છે. બીજી તરફ એસ્સાર ગ્રૂપ માટે આ પ્રોજેક્ટ અમેરિકામાં તેની ખનિજ અને સ્ટીલ ક્ષેત્રની હાજરીને મોટા પાયે વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું છે. જો નિર્ધારિત સમય મુજબ કામ આગળ વધે તો 2030થી આયોવામાં મોટા પાયે સ્ટીલ ઉત્પાદન શરૂ થઈ શકે છે અને મિનેસોટાની ખાણથી આયોવાના પ્લાન્ટ સુધીની સંપૂર્ણ સપ્લાય ચેઇન પણ કાર્યરત થઈ શકે છે.
