દેશભરમાં ગણેશોત્સવની ધામધૂમથી ઉજવણી ચાલી રહી છે. ગણપતિ બાપ્પાની સ્થાપના બાદ ભક્તો રોજ પૂજા, આરતી અને ભોગ ધરાવી રહ્યા છે. હવે ગણેશોત્સવની પૂર્ણાહુતિનો સમય નજીક આવી ગયો છે. અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ભક્તો ‘ગણપતિ બાપ્પા મોરયા, આવતા વર્ષે વહેલા આવજો’ના જયઘોષ સાથે બાપ્પાને વિદાય આપશે. આ વર્ષે ગણેશ વિસર્જન 25 સપ્ટેમ્બરે કરવામાં આવશે. આ દિવસે સવારથી રાત સુધી વિસર્જન માટે અનેક શુભ મુહૂર્ત છે. ભક્તો પોતાની સુવિધા પ્રમાણે શુભ સમયે બાપ્પાની પૂજા અને આરતી કર્યા બાદ વિસર્જન કરી શકે છે.
અનંત ચતુર્દશી ક્યારે છે?
પંચાંગ પ્રમાણે ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશી તિથિ 24 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે 11:18 વાગ્યે શરૂ થશે. આ તિથિ 25 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે 11:06 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. ઉદયતિથિ પ્રમાણે અનંત ચતુર્દશી 25 સપ્ટેમ્બરે મનાવવામાં આવશે. આ જ દિવસે મોટા પ્રમાણમાં ગણેશ પ્રતિમાઓનું વિસર્જન કરવામાં આવશે.
ગણેશ વિસર્જનના શુભ મુહૂર્ત
25 સપ્ટેમ્બરે ગણેશ વિસર્જન માટે દિવસ દરમિયાન અલગ-અલગ શુભ સમય છે. સવારે 6:11થી 10:42 વાગ્યા સુધી ચલ, લાભ અને અમૃત ચોઘડિયું રહેશે. સવારે વિસર્જન કરવા માંગતા ભક્તો માટે આ સમય શુભ માનવામાં આવે છે. બપોરે 12:13થી 1:43 વાગ્યા સુધી શુભ ચોઘડિયું રહેશે. આ દરમિયાન પણ ગણેશજીનું વિસર્જન કરી શકાય છે. સાંજે 4:44થી 6:14 વાગ્યા સુધી ચલ ચોઘડિયું રહેશે. સાંજના સમયે બાપ્પાને વિદાય આપવા માટે આ સમય શુભ માનવામાં આવે છે. રાત્રે 9:14થી 10:42 વાગ્યા સુધી લાભ ચોઘડિયું રહેશે. આ સમય દરમિયાન પણ ગણેશ વિસર્જન કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત 26 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે 12:13થી વહેલી સવારે 4:42 વાગ્યા સુધી શુભ, અમૃત અને ચલ ચોઘડિયાનો સમય રહેશે.
વિસર્જન પહેલાં બાપ્પાની અંતિમ પૂજા કેવી રીતે કરશો
ગણેશજીને વિદાય આપતાં પહેલાં અંતિમ પૂજા કરવાની પરંપરા છે. તેને ઉત્તરપૂજા પણ કહેવામાં આવે છે. સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ કપડાં પહેરો. ત્યારબાદ ભગવાન ગણેશનું ધ્યાન કરો અને પૂજાનું સ્થળ સાફ કરો. ચૌકી અથવા બાજોઠ પર લાલ કે પીળું કપડું પાથરો. તેના પર સ્વસ્તિક બનાવી થોડા ચોખા રાખો. ત્યારબાદ ગણપતિ બાપ્પાની પૂજા શરૂ કરો. ગણેશજીને કંકુ અથવા ચંદનનું તિલક કરો. બાપ્પાને દૂર્વા અને લાલ ફૂલ ચઢાવો. ત્યારબાદ મોદક અથવા લાડુનો ભોગ ધરાવો. આ પછી ધૂપ-દીપ પ્રગટાવી પરિવારના તમામ સભ્યો સાથે ગણેશજીની આરતી કરો. બાપ્પા પાસે પરિવારની સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરો.
બાપ્પા પાસે ભૂલ માટે ક્ષમા માંગો
ગણેશ વિસર્જન પહેલાં પૂજા દરમિયાન જાણતા કે અજાણતા થયેલી કોઈ ભૂલ માટે ભગવાન ગણેશ પાસે ક્ષમા માંગવાની પણ પરંપરા છે. એક લાલ કપડામાં થોડા ચોખા, દૂર્વા, સિક્કા અને મોદક રાખીને નાની પોટલી બનાવી શકાય છે. આ પોટલી ગણેશજીની પ્રતિમા પાસે રાખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ હાથ જોડીને બાપ્પાને પ્રાર્થના કરો કે પૂજામાં કોઈ ભૂલ થઈ હોય તો તેને માફ કરે. સાથે જ આવતા વર્ષે ફરી ઘરે પધારવા માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. આ દરમિયાન પરિવારના સભ્યો ‘ગણપતિ બાપ્પા મોરયા, આવતા વર્ષે વહેલા આવજો’ના જયઘોષ કરે છે.
વિસર્જન માટે બાપ્પાનું પ્રસ્થાન
અંતિમ પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ ગણેશજીની પ્રતિમાને તેના સ્થાનેથી થોડું આગળ ખસેડવાની પરંપરા છે. તેને બાપ્પાના પ્રસ્થાનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ગણેશજીની પ્રતિમાને બાજોઠ પર બિરાજમાન કરીને વિસર્જન માટે લઈ જવામાં આવે છે. રસ્તામાં ભક્તો ગણપતિ બાપ્પાના જયઘોષ કરતા વિસર્જન સ્થળ સુધી પહોંચે છે. વિસર્જન સ્થળ પર પહોંચ્યા બાદ ફરી એક વખત બાપ્પાની આરતી કરી શકાય છે. ભગવાન ગણેશને હાથ જોડીને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કર્યા બાદ પ્રતિમાનું જળમાં વિસર્જન કરવામાં આવે છે.
ઘરે પણ કરી શકાય વિસર્જન
જો ઘરમાં નાની અને માટીની ગણેશ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવી હોય તો તેનું વિસર્જન ઘરે પણ કરી શકાય છે. આ માટે મોટા ટબ અથવા પાત્રમાં પાણી ભરીને તેમાં ગણેશજીની પ્રતિમાને ધીમે-ધીમે વિસર્જિત કરી શકાય છે. પ્રતિમા સંપૂર્ણ રીતે ઓગળી જાય પછી તેની માટીનો ઉપયોગ છોડ અથવા બગીચામાં કરી શકાય છે. આ રીતે પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર પણ બાપ્પાને વિદાય આપી શકાય છે.
વિસર્જન દરમિયાન કયા મંત્ર બોલવા?
ગણેશ વિસર્જન દરમિયાન ભક્તો ભગવાન ગણેશના મંત્રોનો જાપ કરી શકે છે. ‘ૐ ગં ગણપતયે નમઃ’ આ ભગવાન ગણેશનો સૌથી સરળ અને પ્રચલિત મંત્ર છે. ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે આ મંત્રના જાપથી વિઘ્નો દૂર થાય છે અને મનને શાંતિ મળે છે. ‘ૐ એકદંતાય વિઘ્નવિનાશિનાય ધીમહિ તન્નો દંતિઃ પ્રચોદયાત્’ આ મંત્રનો જાપ પણ ગણેશજીની પૂજા અને વિસર્જન દરમિયાન કરી શકાય છે. માન્યતા પ્રમાણે આ મંત્રનો શ્રદ્ધાથી જાપ કરવાથી ગણપતિ બાપ્પાની કૃપા મળે છે. વિસર્જન સમયે ગણેશ સ્તોત્રનો પાઠ અને ગણેશજીની આરતી પણ કરી શકાય છે.
ભાવુક હોય છે બાપ્પાની વિદાય
ગણેશોત્સવ દરમિયાન ભક્તો બાપ્પાને પોતાના પરિવારના સભ્યની જેમ ઘરે બિરાજમાન કરે છે. રોજ સવાર-સાંજ પૂજા અને આરતી કરવામાં આવે છે. મોદક અને લાડુનો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે. તેથી વિસર્જનનો દિવસ ભક્તો માટે ખૂબ ભાવુક હોય છે. એક તરફ બાપ્પાને વિદાય આપવાનું દુઃખ હોય છે તો બીજી તરફ આવતા વર્ષે તેઓ ફરી ઘરે પધારશે તેનો આનંદ પણ હોય છે. આ જ કારણે ગણેશ વિસર્જન સમયે ‘ગણપતિ બાપ્પા મોરયા, આવતા વર્ષે વહેલા આવજો’ના જયઘોષ ગુંજે છે. આ વર્ષે 25 સપ્ટેમ્બરે અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ગણેશોત્સવની પૂર્ણાહુતિ થશે. સવારથી રાત સુધી અલગ-અલગ શુભ મુહૂર્તમાં ભક્તો બાપ્પાની અંતિમ પૂજા, આરતી અને મંત્રજાપ કર્યા બાદ તેમને ભાવભીની વિદાય આપી શકશે.
