20 જુલાઈના વિદ્યાર્થી પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે તપાસની દિશા સ્પષ્ટ કરી છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ સભ્યોની બેન્ચે હાઈ પાવર્ડ એનક્વાયરી કમિટી (HPEC)ને તપાસ માટેના પ્રાથમિક મુદ્દાઓ નક્કી કરીને આપ્યા છે. કોર્ટે ખાસ કરીને પ્રદર્શન દરમિયાન મહિલા પ્રદર્શનકારીઓ સામે થયેલી કથિત હિંસા અને ઉત્પીડન, પોલીસ દ્વારા પેલેટ ગનના ઉપયોગ, પોલીસકર્મીઓને થયેલી ઈજાઓ તેમજ બંને પક્ષો તરફથી થયેલી હિંસા અને સંપત્તિને થયેલા નુકસાનની તપાસને પ્રાથમિકતા આપવા જણાવ્યું છે.સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના આદેશ મુજબ HPEC પ્રથમ તબક્કામાં આ ચાર મુખ્ય મુદ્દાઓની તપાસ કરશે. કમિટીએ તપાસ દરમિયાન ઉપલબ્ધ પુરાવા, દસ્તાવેજો અને અન્ય સામગ્રીના આધારે હકીકતો સામે લાવવાની રહેશે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે HPECનું કામ તથ્યાત્મક તપાસ કરીને અદાલતને મદદ કરવાનું છે.
બંધારણીય મુદ્દાઓ પર નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટ લેશે
કોર્ટે જણાવ્યું કે પ્રદર્શન દરમિયાન કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ દ્વારા ફેશિયલ રેકગ્નિશન ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ અને નાગરિક અધિકારો સાથે જોડાયેલા વ્યાપક બંધારણીય પ્રશ્નો પર અંતિમ નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટ પોતે કરશે. આવા મહત્વપૂર્ણ કાનૂની અને બંધારણીય મુદ્દાઓ પર યોગ્ય સમયે અલગથી વિચારણા કરવામાં આવશે.સુનાવણી દરમિયાન કેટલાક અરજદારોએ HPECની રચનામાં ફેરફાર અથવા કમિટીના પુનર્ગઠનની માંગ કરી હતી. જોકે કોર્ટે આ માંગ સ્વીકારી નથી. અદાલતે જણાવ્યું કે તપાસ શરૂ થાય તે પહેલાં જ કમિટી અંગે પૂર્વધારણા બાંધવી યોગ્ય નથી. HPEC પાસેથી નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક રીતે તપાસ કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી છે.
સંવેદનશીલ સાક્ષીઓની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાનો આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે તપાસ દરમિયાન સાક્ષીઓની સુરક્ષાને પણ મહત્વ આપ્યું છે. જે સાક્ષીઓને ધમકી, દબાણ અથવા અન્ય પ્રકારની મુશ્કેલીનો ભય હોય તેમની ઓળખ ગુપ્ત રાખવા HPECને સૂચના આપવામાં આવી છે.કોર્ટે HPECને જરૂરિયાત જણાય તો અલગ ઓનલાઈન પોર્ટલ બનાવવાની પણ મંજૂરી આપી છે. આ પોર્ટલ મારફતે સાક્ષીઓ અને અન્ય સંબંધિત લોકો દસ્તાવેજો, વીડિયો તથા અન્ય પુરાવા રજૂ કરી શકશે. આ વ્યવસ્થા તપાસ પ્રક્રિયામાં વધુ માહિતી એકત્રિત કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
14 વર્ષની વિદ્યાર્થીની અને પરિવારની સુરક્ષાનો મુદ્દો
સુનાવણી દરમિયાન એક 14 વર્ષની મહિલા પ્રદર્શનકારી અને તેના પરિવારની સુરક્ષાનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસને વિદ્યાર્થીની અને તેના પરિવારને કોઈ સંભવિત ખતરો છે કે નહીં તેનું મૂલ્યાંકન કરવા અને જરૂર પડે તો સુરક્ષા ઉપલબ્ધ કરાવવા જણાવ્યું છે.વિદ્યાર્થીની અને તેના પરિવારને કથિત રીતે ધમકી આપવામાં આવી હોવાના આક્ષેપોની પણ ઝડપી તપાસ કરવા પોલીસને સૂચના આપવામાં આવી છે. આગામી સુનાવણી દરમિયાન આ મુદ્દે દિલ્હી પોલીસ પાસેથી સ્ટેટસ રિપોર્ટ માંગવામાં આવ્યો છે.
અમિકસ ક્યુરીની નિમણૂક
મામલામાં અદાલતને મદદ કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે વરિષ્ઠ વકીલ ડૉ. મોનિકા ગોન્સાઈ અને એડવોકેટ-ઓન-રેકોર્ડ સી. સોલોમનને અમિકસ ક્યુરી તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. તેઓ HPEC અને સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચે સંકલનમાં મદદ કરશે અને તપાસ પ્રક્રિયા અંગે અદાલતને જરૂરી સહાય પૂરી પાડશે.
FIR અંગેનો અધિકાર સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની પાસે રાખ્યો
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે HPEC પોતાની તપાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ રિપોર્ટ અને ભલામણો રજૂ કરી શકે છે. પરંતુ કોઈ કેસમાં FIR નોંધવાની અથવા ફોજદારી તપાસ શરૂ કરવાની બાબતમાં અંતિમ અધિકાર સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની પાસે રાખ્યો છે.અગાઉ 18 ઓગસ્ટે સુપ્રીમ કોર્ટે પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ આર. સુભાષ રેડ્ડીની અધ્યક્ષતામાં પાંચ સભ્યોની HPECની રચના કરી હતી. કમિટીને પોલીસ બળના કથિત વધુ પડતા ઉપયોગ, સુરક્ષા કર્મચારીઓ પર હુમલા અને જાહેર સંપત્તિને થયેલા નુકસાન સહિતના આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
20થી 25 જુલાઈની FIR અંગે અગાઉનો આદેશ
આ કેસમાં અગાઉ 1 સપ્ટેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણની કલમ 142 હેઠળ પોતાના વિશેષ અધિકારોનો ઉપયોગ કરીને 20થી 25 જુલાઈ દરમિયાન થયેલા પ્રદર્શન સાથે સંબંધિત FIRની તપાસ અને આગળની કાર્યવાહી પર રોક લગાવી હતી. આ ઘટનાઓને લઈને નવી FIR નોંધવા પર પણ વચગાળાની રોક મૂકવામાં આવી હતી.હવે HPECને નક્કી કરાયેલા મુદ્દાઓના આધારે તપાસ આગળ વધારવાની છે. કમિટીને શક્ય તેટલી ઝડપથી સભ્ય સચિવની નિમણૂક કરીને પ્રાથમિક રિપોર્ટ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવા માટે પણ કહેવામાં આવ્યું છે.આ સમગ્ર કેસની આગામી સુનાવણી 9 ઓક્ટોબરે થશે. તે સમયે HPECની તપાસની પ્રગતિ, સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ પાસાઓ અંગે અદાલત સમક્ષ વધુ વિગતો રજૂ થઈ શકે છે.
