ઈરાન સામે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલું યુદ્ધ હવે અમેરિકાની સૈન્ય તાકાત માટે પણ મોટો પડકાર બની રહ્યું છે. યુદ્ધમાં સતત મિસાઇલ અને અન્ય અત્યાધુનિક હથિયારોનો ઉપયોગ થવાને કારણે અમેરિકાના મહત્વના મિસાઇલ ભંડારમાં મોટો ઘટાડો થયો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. Reutersના અહેવાલ મુજબ અમેરિકી સેનાએ ઈરાન સામેના યુદ્ધ દરમિયાન પોતાની ATACMS અને પ્રિસિઝન સ્ટ્રાઈક મિસાઇલનો લગભગ આખો જથ્થો વાપરી નાખ્યો છે. અમેરિકી મિસાઇલ ભંડારના ચોક્કસ આંકડા જાહેર કરવામાં આવતા નથી. જોકે ગુપ્ત માહિતીથી પરિચિત સૂત્રોના આધારે આવેલા અહેવાલોએ અમેરિકાની લાંબા અંતરની હુમલાખોર મિસાઇલો તેમજ હવાઈ હુમલાથી બચાવ કરતી મિસાઇલોમાં પણ મોટો ઘટાડો દર્શાવ્યો છે.
લાંબા યુદ્ધે અમેરિકાની તાકાતની કસોટી કરી
ઈરાન સાથેનું યુદ્ધ હવે ઘણા મહિના સુધી ખેંચાઈ ગયું છે. આ દરમિયાન અમેરિકાએ ઈરાનના મિસાઇલ લોન્ચર, સૈન્ય ઠેકાણા અને અન્ય મહત્વના સ્થળોને નિશાન બનાવવા માટે મોટી સંખ્યામાં લાંબા અંતરની મિસાઇલોનો ઉપયોગ કર્યો. ATACMS અને પ્રિસિઝન સ્ટ્રાઈક મિસાઇલ એવી મિસાઇલો છે જે ખૂબ દૂર રહેલા લક્ષ્યને ચોકસાઈથી નિશાન બનાવી શકે છે. તેનો મોટો ફાયદો એ છે કે આવા હુમલા માટે અમેરિકી વિમાનના પાઇલટને દુશ્મનના હવાઈ વિસ્તારમાં જવાની જરૂર પડતી નથી. પરંતુ યુદ્ધમાં આવી મિસાઇલોનો સતત ઉપયોગ હવે અમેરિકાના ભંડાર પર અસર કરી રહ્યો છે. Reutersના અહેવાલ મુજબ ટોમાહોક મિસાઇલનો પણ અમેરિકાનો વૈશ્વિક જથ્થો યુદ્ધ શરૂ થયા પછી નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે.
પેટ્રિયટ અને થાડ પર પણ વધ્યું દબાણ
માત્ર હુમલો કરવા માટેની મિસાઇલ જ નહીં, પરંતુ દુશ્મનની મિસાઇલને હવામાં જ અટકાવતી સંરક્ષણ મિસાઇલ પર પણ ભારે દબાણ આવ્યું છે. પેટ્રિયટ અને થાડ જેવી મિસાઇલનો ઉપયોગ ઈરાન તરફથી આવતા બેલિસ્ટિક મિસાઇલ હુમલાને અટકાવવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. ખુલ્લા આંકડા અને બજેટના આધારે સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઈન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝના વિશ્લેષણમાં અંદાજ મૂકાયો હતો કે ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાના પેટ્રિયટ મિસાઇલ જથ્થાનો લગભગ 65% ઉપયોગ થઈ ચૂક્યો હતો. થાડ મિસાઇલના જથ્થામાં પણ ઓછામાં ઓછો 38% ઘટાડો થયો હોવાનો અંદાજ છે. આ ઘટાડાને કારણે અમેરિકાના યુરોપમાં આવેલા સૈન્ય મથકોની સુરક્ષા અંગે પણ ચિંતા ઊભી થઈ છે. એસોસિએટેડ પ્રેસના તાજા અહેવાલ મુજબ યુરોપમાં પેટ્રિયટ મિસાઇલની અછતને કેટલાક અધિકારીઓએ “અતિ ગંભીર” સ્થિતિ ગણાવી છે.
અમેરિકી સરકારનો જવાબ પણ આવ્યો
મિસાઇલ ભંડાર ઘટી રહ્યો હોવાના અહેવાલો સામે અમેરિકી સરકાર અને પેન્ટાગોને અલગ વલણ રજૂ કર્યું છે. અમેરિકી અધિકારીઓએ કહ્યું છે કે દેશની સેનાની કામગીરી માટે જરૂરી હથિયારો ઉપલબ્ધ છે અને અમેરિકાની સૈન્ય ક્ષમતા હજુ પણ મજબૂત છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતા મોટા યુદ્ધમાં અત્યાધુનિક મિસાઇલનો સતત ઉપયોગ કરવો અને સાથે જ નવા હથિયારો ઝડપથી બનાવવાનું કામ એક મોટો પડકાર છે.
મિસાઇલ બનાવવામાં લાગે છે લાંબો સમય
અમેરિકા માટે સૌથી મોટી મુશ્કેલી માત્ર મિસાઇલનો જથ્થો ઓછો થવો નથી. નવી મિસાઇલ ઝડપથી બનાવીને ભંડાર ફરી ભરવો પણ સરળ નથી. પેટ્રિયટ, થાડ અને અન્ય અત્યાધુનિક મિસાઇલમાં જટિલ ટેક્નોલોજી અને ઘણા ખાસ ભાગોનો ઉપયોગ થાય છે. તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા વર્ષોથી મર્યાદિત રહી છે. તેથી યુદ્ધ દરમિયાન હજારો મિસાઇલ વાપરી નાખ્યા પછી થોડા મહિનામાં એ જ જથ્થો પાછો તૈયાર કરી દેવો શક્ય નથી. સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઈન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝના વિશ્લેષણ મુજબ અમેરિકાના મિસાઇલ ભંડારમાં રહેલી સમસ્યા માત્ર ઈરાન યુદ્ધને કારણે નથી. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ઉત્પાદન અને પુરવઠાની મર્યાદાઓએ પણ સ્થિતિ મુશ્કેલ બનાવી છે.
હવે ઉત્પાદન વધારવા પર અમેરિકાનો ભાર
મિસાઇલ ભંડાર અંગે ચિંતા વધ્યા બાદ અમેરિકાએ હથિયારોનું ઉત્પાદન ઝડપથી વધારવા માટે પગલાં શરૂ કર્યા છે. 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ પેન્ટાગોને જનરલ ડાયનેમિક્સ અને લોકહીડ માર્ટિન સાથે 7 વર્ષના કરાર કર્યા છે. આ કરારોનો હેતુ મિસાઇલના મહત્વના ભાગોનું ઉત્પાદન વધારવાનો અને સપ્લાય ઝડપથી પહોંચાડવાનો છે. ખાસ કરીને થાડ અને પેટ્રિયટ પીએસી-3 એમએસઈ મિસાઇલના ઉત્પાદન પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
ચીન-રશિયા સામે પણ ચિંતા વધી
અમેરિકાના મિસાઇલ ભંડારમાં ઘટાડાની અસર માત્ર ઈરાન યુદ્ધ પૂરતી સીમિત નથી. જો ભવિષ્યમાં ચીન અથવા રશિયા સાથે કોઈ મોટો સંઘર્ષ ઊભો થાય તો લાંબા અંતરની મિસાઇલ અને હવાઈ સંરક્ષણ મિસાઇલનો પૂરતો જથ્થો રાખવો અમેરિકી સેનાની મોટી જરૂરિયાત બનશે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઈરાન યુદ્ધે અમેરિકાને એક મહત્વનો પાઠ આપ્યો છે — આધુનિક યુદ્ધમાં માત્ર અત્યાધુનિક હથિયાર હોવા પૂરતું નથી, પરંતુ તેને ઝડપથી ફરી બનાવી શકાય તેવી ઉત્પાદન વ્યવસ્થા પણ એટલી જ જરૂરી છે.
આ રીતે ઈરાન સામેનું લાંબું યુદ્ધ અમેરિકાની સૈન્ય તાકાતની એક અલગ જ કસોટી બની ગયું છે. એક તરફ અમેરિકાએ યુદ્ધમાં પોતાની મિસાઇલ શક્તિનો મોટા પાયે ઉપયોગ કર્યો છે, તો બીજી તરફ હવે એ જ ભંડાર ફરી ભરવાનો પડકાર સામે ઊભો થયો છે.
