ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં ₹29નો વધારો, કેન્દ્ર સરકાર અને તેલ કંપનીઓએ આપ્યું કારણ
દેશભરના કરોડો LPG ગ્રાહકોને ફરી એકવાર મોંઘવારીનો ઝટકો લાગ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં ₹29નો વધારો કર્યો છે. આ ભાવવધારો અમલમાં આવતા હવે સામાન્ય ગ્રાહકોને સિલિન્ડર માટે વધુ રકમ ચૂકવવી પડશે. ભાવવધારા બાદ વિપક્ષે સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે, જ્યારે સરકાર અને પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે આ નિર્ણય પાછળનું કારણ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે.
સરકારનું કહેવું છે કે જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના વેચાણ પર હજુ પણ ભારે નુકસાન સહન કરી રહી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ દરેક ઘરેલુ LPG સિલિન્ડર પર આશરે ₹650થી ₹700 જેટલી અન્ડર-રિકવરી થઈ રહી છે, જેના કારણે કંપનીઓ પર ભારે નાણાકીય દબાણ સર્જાયું છે.
કેટલો વધ્યો LPG સિલિન્ડરનો ભાવ?
નવી જાહેરાત મુજબ 14.2 કિલોના ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં ₹29નો વધારો કરવામાં આવતા દિલ્હીમાં સિલિન્ડરની કિંમત ₹913થી વધીને ₹942 થઈ ગઈ છે. અન્ય શહેરોમાં સ્થાનિક ટેક્સ અને પરિવહન ખર્ચને આધારે ભાવમાં થોડો ફેરફાર હોઈ શકે છે.
સરકારનું શું કહેવું છે?
પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં LPGના ભાવમાં વધારો, આયાત ખર્ચમાં વૃદ્ધિ અને રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડાના કારણે ઓઇલ કંપનીઓને ઘરેલુ LPG વેચાણમાં સતત નુકસાન થઈ રહ્યું છે.ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેથી વૈશ્વિક બજારમાં LPGના ભાવ વધે ત્યારે તેનો સીધો પ્રભાવ ભારતીય કંપનીઓના ખર્ચ પર પડે છે. જોકે સરકાર ગ્રાહકો પર સમગ્ર ભાર મૂકવા માંગતી નથી, તેથી વાસ્તવિક ખર્ચની સરખામણીએ ગ્રાહકોને હજુ પણ ઓછી કિંમતમાં LPG ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી હોવાનું સરકારનું કહેવું છે.
‘દરેક સિલિન્ડર પર ₹700નું નુકસાન’
સરકારી આંકડા મુજબ ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને ઘરેલુ LPGના એક સિલિન્ડર પાછળ અંદાજે ₹650થી ₹700 સુધીનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ નુકસાનને “અન્ડર-રિકવરી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, એટલે કે કંપનીઓનો વાસ્તવિક ખર્ચ અને ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલાતી કિંમત વચ્ચેનો તફાવત.જો કે અધિકારીઓનું કહેવું છે કે જો બજાર આધારિત સંપૂર્ણ કિંમત વસૂલવામાં આવે તો ગ્રાહકોને હાલની સરખામણીએ વધુ રકમ ચૂકવવી પડી શકે. તેથી સરકાર અને ઓઇલ કંપનીઓ નુકસાનનો એક ભાગ પોતે સહન કરી રહી છે.
વૈશ્વિક સંજોગોની પણ અસર
તાજેતરના સમયમાં પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવ અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અનિશ્ચિતતાના કારણે ઇંધણના ભાવમાં અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં LPG અને અન્ય ઊર્જા ઉત્પાદનોના ખર્ચમાં વધારો થતા ભારતની આયાત બિલ પણ વધી છે.વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ ઊંચા જ રહેશે તો ભવિષ્યમાં LPGની કિંમતો પર વધુ દબાણ આવી શકે છે.
વ્યાપારી LPG પણ થયો મોંઘો
ઘરેલુ LPG ઉપરાંત થોડા દિવસો પહેલાં 19 કિલોના કોમર્શિયલ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં પણ ₹42થી ₹53.50 સુધીનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ અને કેટરિંગ ઉદ્યોગો માટે ઉપયોગમાં લેવાતા આ સિલિન્ડરોના ભાવ વધારાથી નાના વેપારીઓ પર પણ અસર પડી છે.
વિપક્ષનો સરકાર પર પ્રહાર
LPGના ભાવવધારા બાદ વિપક્ષી પાર્ટીઓએ કેન્દ્ર સરકારની ટીકા કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે મોંઘવારીના સમયમાં ઘરેલુ ગેસના ભાવમાં વધારો સામાન્ય અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે વધારાનો આર્થિક બોજ સાબિત થશે.
બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે હજુ પણ વાસ્તવિક ખર્ચનો સંપૂર્ણ બોજ તેમની પર નાખવામાં આવ્યો નથી અને ઓઇલ કંપનીઓ ભારે નુકસાન સહન કરી રહી છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો પર શું અસર પડશે?
LPGના ભાવમાં ₹29ના વધારાથી ઘરેલુ બજેટ પર સીધી અસર પડશે. ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગીય અને નીચી આવક ધરાવતા પરિવારો માટે રસોઈ ગેસનો ખર્ચ વધશે. જોકે સરકારનું માનવું છે કે આ વધારો ઓઇલ કંપનીઓના વધતા નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને જરૂરી બન્યો હતો.
ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં થયેલા નવા વધારા બાદ સરકાર સામે અનેક સવાલો ઉભા થયા છે. જોકે કેન્દ્ર સરકાર અને પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયનું કહેવું છે કે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને દરેક સિલિન્ડર પર લગભગ ₹700 જેટલું નુકસાન થઈ રહ્યું છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધેલા ખર્ચને કારણે આ નિર્ણય લેવો પડ્યો છે. આગામી સમયમાં વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની સ્થિતિ અને સરકારની નીતિઓ પર LPGના ભાવનો આગળનો માર્ગ નિર્ભર રહેશે.
