યુદ્ધવિરામ ભંગના આરોપો વચ્ચે મધ્ય પૂર્વમાં ફરી યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા; હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને વૈશ્વિક ચિંતા વધી
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થોડા દિવસ પહેલાં થયેલા યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) બાદ ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જો યુદ્ધવિરામનો ભંગ કરવામાં આવશે તો અમેરિકા વધુ કડક સૈન્ય કાર્યવાહી કરશે. જોકે ટ્રમ્પની આ ચેતવણી બાદ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ છે.
ઈરાનની ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ અમેરિકાના સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવી મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કર્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. બીજી તરફ અમેરિકાએ પણ ઈરાનના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર નવા હવાઈ હુમલા કર્યા છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર કડક શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે ઈરાને યુદ્ધવિરામની શરતોનું પાલન કરવું જોઈએ. જો ફરી હુમલા થશે તો અમેરિકા “અધૂરું કામ પૂર્ણ કરવા” માટે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવામાં કોઈ પણ પ્રકારની હિચકિચાટ રાખશે નહીં. ટ્રમ્પે ઈરાનને આ અંતિમ ચેતવણી ગણાવી હતી.
અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક વ્યાપારી જહાજો પર થયેલા ડ્રોન હુમલા બાદ અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ ઈરાનના મિસાઇલ સ્ટોરેજ, ડ્રોન બેઝ, રડાર સિસ્ટમ, એર ડિફેન્સ અને માઇનલેયિંગ ક્ષમતાઓને નિશાન બનાવી હવાઈ હુમલા કર્યા હતા. અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી સંપૂર્ણપણે આત્મરક્ષાના હેતુથી કરવામાં આવી હતી.
બીજી તરફ IRGCએ અમેરિકાના હુમલાને આક્રમણ ગણાવી તેનો પલટવાર કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાને કુવૈત અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો તરફ મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા હોવાનું જણાવ્યું છે. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા ફરી હુમલો કરશે તો વધુ કડક જવાબ આપવામાં આવશે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થોડા દિવસ પહેલાં થયેલા અસ્થાયી યુદ્ધવિરામનો મુખ્ય હેતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ફરીથી વેપારી જહાજોની અવરજવર શરૂ કરાવવાનો હતો. પરંતુ બંને દેશો હવે એકબીજા પર યુદ્ધવિરામ ભંગના આરોપો લગાવી રહ્યા છે. અમેરિકા કહે છે કે ઈરાને ડ્રોન હુમલો કરીને સમજૂતી તોડી છે, જ્યારે ઈરાનનો આરોપ છે કે અમેરિકા જ સમજૂતીનું પાલન કરી રહ્યું નથી.વિશ્વ માટે સૌથી મોટી ચિંતા હોર્મુઝ જળમાર્ગ છે. દુનિયાના કુલ સમુદ્રી ક્રૂડ ઓઈલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય સંઘર્ષ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને સપ્લાય ચેઇન પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. તાજેતરના હુમલાઓ બાદ અનેક વેપારી જહાજોએ પોતાના માર્ગ બદલ્યા છે અને સમુદ્રી સુરક્ષા વધુ કડક બનાવવામાં આવી છે.
અમેરિકાના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે હાલની કાર્યવાહીનો હેતુ માત્ર ઈરાનની હુમલાખોર ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો છે, યુદ્ધને વધુ વિસ્તૃત કરવાનો નથી. તેમ છતાં ટ્રમ્પે ફરી ચેતવણી આપી છે કે જો ઈરાન પોતાની કાર્યવાહી બંધ નહીં કરે તો અમેરિકા વધુ કડક સૈન્ય કાર્યવાહી કરશે.ઈરાને પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પોતાની સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વ સાથે કોઈ સમાધાન નહીં કરે. IRGCએ પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું છે કે અમેરિકી હુમલાનો જવાબ આપવામાં આવ્યો છે અને ભવિષ્યમાં પણ કોઈપણ આક્રમણનો જડબાતોડ જવાબ આપવામાં આવશે.
મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં પણ આ ઘટનાને લઈને ચિંતા વધી રહી છે. કુવૈત, બહેરીન સહિતના દેશોએ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં વધારો કર્યો છે. અમેરિકાના સૈન્ય મથકો પર એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે અને ગલ્ફ વિસ્તારમાં વધારાના સુરક્ષા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ હજુ સંપૂર્ણ રીતે સમાપ્ત થયો નથી. યુદ્ધવિરામ થયા છતાં બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. એક તરફ અમેરિકા ઈરાન પર હુમલાખોર વલણનો આરોપ મૂકી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈરાન અમેરિકા પર સમજૂતી તોડવાનો આરોપ લગાવી રહ્યું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે બંને દેશોને સંયમ રાખવા અપીલ કરી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો બંને પક્ષો ફરીથી કૂટનીતિક વાતચીત શરૂ નહીં કરે તો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે અને તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર, વેપાર અને અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.હાલ માટે મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિતિ અત્યંત તંગ છે.અમેરિકા અને ઈરાન બંનેએ પોતાની સૈન્ય તૈયારીઓ વધારી દીધી છે, સમગ્ર વિશ્વની નજર હવે એ વાત પર છે કે આગામી દિવસોમાં તણાવ કૂટનીતિક વાતચીતથી શાંત થશે કે પછી વધુ મોટા સૈન્ય સંઘર્ષમાં ફેરવાશે.
