ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે. એક અહેવાલ મુજબ પેટ્રોલમાં લગભગ 18 અને ડીઝલમાં 35 પ્રતિ લિટર સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. હાલ ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે, પરંતુ પાછળથી તેલ કંપનીઓને ભારે નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પશ્ચિમ બંગાળ સહિત 5 રાજ્યોમાં ચાલી રહેલી ચૂંટણી પૂર્ણ થયા બાદ આ ભાવવધારો થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધતી ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો છે. ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવા છતાં ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક વધારો કરવામાં આવ્યો નથી. આ કારણે તેલ કંપનીઓને પ્રતિ લિટર પેટ્રોલ પર લગભગ 18 અને ડીઝલ પર 35 જેટલું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
તાજેતરમાં કંપનીઓનું નુકસાન વધુ પણ હતું. ગયા મહિને આ કંપનીઓ દરરોજ લગભગ 2,400 કરોડનું નુકસાન ભોગવી રહી હતી. જોકે, સરકારે એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં 10નો ઘટાડો કર્યો પછી આ નુકસાન ઘટીને લગભગ 1,600 કરોડ પ્રતિદિન થયું છે. તેમ છતાં, આ નુકસાન હજી પણ ખૂબ મોટું છે. અહેવાલ મુજબ, જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં દરેક 10 ડોલરનો વધારો થાય, તો કંપનીઓનું નુકસાન પ્રતિ લિટર લગભગ 6 જેટલું વધે છે. ભારત માટે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર છે કારણ કે દેશ તેની જરૂરિયાતનું લગભગ 88% ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેમાં મધ્ય પૂર્વમાંથી લગભગ 45% અને રશિયાથી 35% આયાત થાય છે. એટલે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં થતા ફેરફારોનો સીધો અસર ભારતના ઇંધણના ભાવ પર પડે છે.
ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવનો અસર માત્ર તેલ કંપનીઓ સુધી સીમિત નથી. તે દેશની આર્થિક સ્થિતિ પર પણ અસર કરે છે. ખાસ કરીને, ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit – CAD) વધવાની શક્યતા છે. અંદાજ મુજબ, 2026ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આ ખાધ 20 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. આથી દેશના વિદેશી વિનિમય ભંડાર અને અર્થતંત્ર પર દબાણ વધે છે. સરકાર માટે પણ આ પરિસ્થિતિ પડકારજનક બની રહી છે. પહેલા સરકારને તેલ પર લાગતી એક્સાઇઝ ડ્યુટીથી સારી આવક મળતી હતી. 2017માં સરકારના કુલ મહેસૂલમાં આનો હિસ્સો લગભગ 22% હતો. પરંતુ હવે તે ઘટીને માત્ર 8% રહી ગયો છે. જો સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં વધુ ઘટાડો કરે, તો તેની આવક પર વધુ અસર પડશે. અને જો તે ઘટાડો ન કરે, તો જનતા પર ભાવવધારાનો ભાર વધશે.
આ પરિસ્થિતિ માત્ર ભારત સુધી મર્યાદિત નથી. વિશ્વના ઘણા દેશોમાં પણ ઇંધણના ભાવ વધી રહ્યા છે. અમેરિકામાં પેટ્રોલની સરેરાશ કિંમત ઓગસ્ટ 2022 પછી પહેલીવાર 4 ડોલર પ્રતિ ગેલનથી ઉપર પહોંચી ગઈ છે. ભારતના પડોશી દેશો જેમ કે પાકિસ્તાન, નેપાળ અને શ્રીલંકામાં પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ બધાને ધ્યાનમાં રાખતા, નિષ્ણાતો માને છે કે ભારતમાં પણ વહેલી તકે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારવાની શક્યતા છે. હાલમાં સરકાર અને કંપનીઓ બંને પર દબાણ છે. એક તરફ લોકો પર ભાર ન વધે તે જોવાનું છે અને બીજી તરફ કંપનીઓનું નુકસાન ઓછું કરવાનું છે. આગામી સમયમાં ભાવ શું રહેશે તે ચૂંટણી પૂર્ણ થયા બાદ લેવાયેલા નિર્ણય પર નિર્ભર રહેશે. પરંતુ હાલની સ્થિતિ જોતા, સામાન્ય લોકો માટે ઇંધણ મોંઘું થવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.
