અમેરિકા-ઈરાન તણાવથી વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ભારે હલચલ, તેલ પુરવઠો ખોરવાયાની આશંકાએ રોકાણકારોમાં ચિંતા
મિડલ ઈસ્ટમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષની સીધી અસર હવે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર જોવા મળી રહી છે. હોર્મુઝની જળસંધિમાં વધી રહેલા હુમલાઓ અને વેપારી જહાજોની સુરક્ષા અંગે ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અચાનક 84 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયા છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો આગામી દિવસોમાં સ્થિતિ વધુ બગડશે તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધુ મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
તાજેતરના દિવસોમાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી તેજ કરવામાં આવી છે, જ્યારે ઈરાને પણ ખાડી વિસ્તારમાં મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓ વધાર્યા છે. હોર્મુઝની જળસંધિ નજીક વેપારી જહાજો પર હુમલાની ઘટનાઓ બાદ વિશ્વભરની શિપિંગ કંપનીઓ વધુ સાવચેત બની ગઈ છે. ઘણા જહાજોએ પોતાના રૂટમાં ફેરફાર કર્યો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર દબાણ વધ્યું છે.હોર્મુઝની જળસંધિ વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વનો સમુદ્રી માર્ગ છે. વૈશ્વિક સમુદ્રી માર્ગે થતા ક્રૂડ ઓઈલના વેપારનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કુવૈત, ઈરાક અને કતાર જેવા તેલ ઉત્પાદક દેશોનું નિકાસ નેટવર્ક પણ મોટા ભાગે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે. જો અહીં અવરજવર ખોરવાય તો વિશ્વભરમાં તેલની ઉપલબ્ધતા પર સીધી અસર થઈ શકે છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 84 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર જતાં રોકાણકારોમાં ચિંતા વધી છે. અમેરિકન WTI ક્રૂડમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. બજારના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલ ભાવમાં માત્ર પુરવઠાની ચિંતા જ નહીં પરંતુ ભૂરાજકીય જોખમનો પ્રીમિયમ પણ સામેલ થઈ ગયો છે.જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલશે તો પેટ્રોલ, ડીઝલ, એલપીજી અને એવિએશન ફ્યુઅલ જેવા ઈંધણના ખર્ચમાં વધારો થવાની સંભાવના છે. તેના કારણે પરિવહન ખર્ચ વધશે અને તેનો પ્રભાવ ખાદ્યપદાર્થો, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અને રોજિંદા ઉપયોગની વસ્તુઓના ભાવ પર પણ પડી શકે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે ઊર્જાના વધતા ખર્ચથી વૈશ્વિક મોંઘવારી ફરી ઝડપ પકડી શકે છે.
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઈલ આયાતકાર દેશોમાં સામેલ છે. દેશ પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધતા ભારતનું આયાત બિલ વધી શકે છે. જો લાંબા સમય સુધી ભાવ ઊંચા રહેશે તો સરકાર અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર દબાણ વધી શકે છે, જેના કારણે પેટ્રોલ ,ડીઝલના સ્થાનિક ભાવ પર પણ અસર પડી શકે છે.શેરબજારમાં પણ તેની અસર જોવા મળી રહી છે. ઊંચા ક્રૂડ ભાવના કારણે એરલાઈન, પરિવહન અને પેટ્રોકેમિકલ ક્ષેત્રની કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા છે, જ્યારે ઓઈલ અને ગેસ ક્ષેત્રની કેટલીક કંપનીઓને તેનો ફાયદો થઈ શકે છે. રોકાણકારો હાલ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે.
વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે જો હોર્મુઝની જળસંધિમાં વેપાર સંપૂર્ણપણે ખોરવાશે અથવા મોટા પાયે અવરોધ સર્જાશે તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ 90 ડોલર અથવા તેનાથી પણ વધુ સ્તરે પહોંચી શકે છે. જોકે આ સંપૂર્ણપણે આગામી સૈન્ય અને રાજદ્વારી પરિસ્થિતિ પર આધાર રાખશે.આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજારમાં હાલ ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. તેલ ઉપરાંત કુદરતી ગેસ, શિપિંગ ચાર્જ અને મેરિન ઈન્શ્યોરન્સના દરોમાં પણ વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. વેપારી જહાજો માટે જોખમ વધતાં વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો થયો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર ખર્ચ વધુ વધી શકે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી ચર્ચાઓ ફરી શરૂ થશે તો બજારમાં થોડી સ્થિરતા આવી શકે છે. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં દરેક નવા હુમલા અથવા સૈન્ય કાર્યવાહી સાથે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી શકે છે.આગામી દિવસોમાં વિશ્વના ઊર્જા બજારની દિશા મોટા ભાગે હોર્મુઝની જળસંધિમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા, અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષ અને તેલ પુરવઠાની સ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે. હાલ માટે વૈશ્વિક બજારનું સૌથી મોટું ધ્યાન વિસ્તારમાં ચાલી રહેલી ઘટનાઓ પર કેન્દ્રિત છે.
