નેપાળમાં 26 ઓગસ્ટે આવેલા વિનાશક અચાનક પૂરે ભારે તબાહી મચાવી છે. ચીનની સરહદ નજીક આવેલા ભોટે કોશી નદી વિસ્તારમાં આવેલા પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ મોટી સંખ્યામાં લોકોનાં મોત થયા છે અને સેંકડો લોકો હજુ પણ લાપતા છે. આ દરમિયાન ભારત, ચીન, અમેરિકા સહિત અનેક દેશોએ શોધ અને બચાવ માટે પોતાની ટીમો મોકલવાની ઓફર કરી હતી. પરંતુ નેપાળ સરકારે હાલ વિદેશી બચાવ ટીમોની મદદ લેવાનો ઇનકાર કર્યો છે. કાઠમંડુનું કહેવું છે કે તેની પોતાની સુરક્ષા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન એજન્સીઓ બચાવ કામગીરી સંભાળવા માટે સક્ષમ છે. નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નિર્ણયનો અર્થ વિદેશી સહાયને સંપૂર્ણપણે નકારવો નથી. સરકાર હાલ પોતાના સંસાધનોનો ઉપયોગ કરીને બચાવ, રાહત અને તબીબી કામગીરી પર ધ્યાન આપી રહી છે. જરૂરિયાત વધશે તો ચોક્કસ પ્રકારની મદદ માટે સત્તાવાર માધ્યમથી અપીલ કરવામાં આવશે.
પૂરે મચાવ્યો ભારે વિનાશ
26 ઓગસ્ટની સવારે ભોટે કોશી નદી વિસ્તારમાં આવેલા અચાનક પૂરે નેપાળના રસુવા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે નુકસાન કર્યું હતું. મકાનો, રસ્તા, પુલ, શાળાઓ, હોસ્પિટલ અને જળવિદ્યુત મથકો સહિતની મહત્વની માળખાકીય સુવિધાઓને નુકસાન થયું છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં સંપર્ક અને આવાગમન પણ મુશ્કેલ બન્યું છે. નેપાળના સત્તાવાર આંકડા સતત બદલાઈ રહ્યા છે, કારણ કે દુર્ગમ વિસ્તારોમાં શોધ અને બચાવ કામગીરી હજુ ચાલુ છે. 27 ઓગસ્ટના નેપાળ સરકારના અપડેટ મુજબ 359 મૃતદેહો મળી આવ્યા હતા અને 33 દેશોના 596 લોકો લાપતા હોવાની માહિતી હતી. સરકારનું કહેવું છે કે આ આંકડા ચકાસણી સાથે બદલાઈ શકે છે.
વિદેશી બચાવ ટીમોને કેમ ના પાડી?
નેપાળ સરકારે કહ્યું છે કે હાલ દેશની પોતાની સુરક્ષા એજન્સીઓ, સ્થાનિક તંત્ર અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ટીમો બચાવ કામગીરી સંભાળી રહી છે. તેથી અન્ય દેશોની અલગથી શોધ અને બચાવ ટીમોને બોલાવવાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત નથી. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ ભારત, ચીન, અમેરિકા સહિત અનેક દેશોએ મદદની ઓફર કરી હતી. દક્ષિણ કોરિયાએ પણ પોતાની ટીમ મોકલવાની તૈયારી દર્શાવી હતી. જોકે નેપાળે હાલ આ પ્રકારની વિદેશી ટીમોને મંજૂરી આપી નથી. નેપાળના અધિકારીઓએ આ નિર્ણયને દેશની પોતાની ક્ષમતા સાથે જોડ્યો છે. જોકે કેટલાક અહેવાલોમાં રસુવા વિસ્તાર ચીનની તિબેટ સરહદ નજીક હોવાથી આ નિર્ણય પાછળ વ્યૂહાત્મક બાબતો અંગે અટકળો પણ કરવામાં આવી છે. નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે જોકે આવી અટકળોને નકારીને કહ્યું છે કે નિર્ણય માત્ર કામગીરી સંભાળવાની પોતાની ક્ષમતા પર આધારિત છે.
2015ના ભૂકંપની યાદ પણ મહત્વની
વિદેશી બચાવ ટીમોને ન બોલાવવાના નિર્ણયની ચર્ચામાં 2015ના નેપાળ ભૂકંપનો અનુભવ પણ સામે આવ્યો છે. તે સમયે મોટી સંખ્યામાં વિદેશી બચાવ ટીમો નેપાળ પહોંચી હતી. આવી સ્થિતિમાં અલગ-અલગ ટીમો વચ્ચે સંકલન જાળવવું પડકારરૂપ બન્યું હતું. આ વખતે નેપાળ પોતાના સુરક્ષા દળો અને સ્થાનિક તંત્રને કેન્દ્રમાં રાખીને બચાવ કામગીરી ચલાવવા માગે છે. જોકે આ વખતે પણ જો પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બને અને ચોક્કસ પ્રકારની મદદની જરૂર પડે તો સરકાર સત્તાવાર રીતે સહાય માગી શકે છે.
વિદેશી મદદ સંપૂર્ણપણે બંધ નથી
અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે નેપાળે તમામ વિદેશી સહાય નકારી નથી. સરકાર ચોક્કસ જરૂરિયાત મુજબ સહાય સ્વીકારવાની સ્થિતિમાં છે. નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું છે કે સરકાર જમીની સ્થિતિ અને જરૂરિયાતનું સતત મૂલ્યાંકન કરી રહી છે. જરૂરિયાત ઊભી થશે ત્યારે સ્થાપિત સત્તાવાર માધ્યમો દ્વારા ચોક્કસ પ્રકારની સહાય માટે અપીલ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી સંસ્થાઓએ પણ મદદ શરૂ કરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય રેડક્રોસ અને રેડ ક્રેસન્ટ સંઘે નેપાળમાં રાહત કામગીરી માટે લગભગ 1 મિલિયન સ્વિસ ફ્રાંકનું તાત્કાલિક ભંડોળ જાહેર કર્યું છે. આ રકમ નેપાળ રેડ ક્રોસની રાહત કામગીરીમાં ઉપયોગમાં લેવાશે.
વિદેશીઓ પણ મોટી સંખ્યામાં લાપતા
આ પૂર માત્ર સ્થાનિક લોકો માટે જ નહીં, પરંતુ નેપાળમાં રહેલા વિદેશી નાગરિકો માટે પણ ગંભીર સાબિત થયું છે. પ્રવાસીઓ, કામદારો અને ધાર્મિક યાત્રાળુઓ સહિત અનેક વિદેશીઓનો હજુ સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. એપીના અહેવાલ મુજબ 27 ઓગસ્ટ સુધી નેપાળ અને ચીનના સરહદી વિસ્તારોમાં 1,500થી વધુ લોકો લાપતા હોવાની માહિતી સામે આવી હતી. તેમાં 30થી વધુ દેશોના નાગરિકો સામેલ છે. ભારત, અમેરિકા, મલેશિયા, યુક્રેન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બ્રિટન સહિતના દેશોના નાગરિકો પણ લાપતા છે. આ સ્થિતિને કારણે અનેક દેશો પોતાના નાગરિકોની શોધ અને સુરક્ષા માટે નેપાળ સરકાર સાથે સતત સંપર્કમાં છે.
પૂર પાછળ હિમનદી તૂટવાની આશંકા
આ વિનાશક પૂરનું કારણ સામાન્ય ભારે વરસાદ કરતાં વધુ ગંભીર કુદરતી ઘટના હોવાનું માનવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય રેડક્રોસ મુજબ ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાંથી ઉદ્ભવેલા હિમનદી તળાવના અચાનક પાણી છોડાવાની ઘટનાએ ઉત્તરી નેપાળમાં ભારે વિનાશ સર્જ્યો હતો. ભારે પાણીના પ્રવાહે રસ્તા, પુલ અને જળવિદ્યુત મથકો સહિતના મહત્વના માળખાઓને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. આ કારણે બચાવ ટીમો માટે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચવું પણ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.
હવે નેપાળ સામે સૌથી મોટો પડકાર
નેપાળ માટે હાલ સૌથી મોટો પડકાર લાપતા લોકોને શોધવાનો અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી રાહત પહોંચાડવાનો છે. અનેક રસ્તા અને પુલ તૂટી જવાથી બચાવ કામગીરી મુશ્કેલ બની છે. સરકાર પોતાના સુરક્ષા દળો અને સ્થાનિક એજન્સીઓની મદદથી કામગીરી ચલાવી રહી છે. સાથે જ નદીના પ્રવાહ અને સંભવિત નવા પૂર પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. વિદેશી બચાવ ટીમોને ના પાડવાનો નિર્ણય હવે આગામી દિવસોમાં કેટલો અસરકારક સાબિત થાય છે તે મહત્વનું રહેશે. જો સ્થાનિક સંસાધનો પૂરતા નહીં પડે તો નેપાળને ચોક્કસ પ્રકારની આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ સ્વીકારવાની જરૂર પડી શકે છે.
નેપાળે હાલ વિદેશી બચાવ ટીમોને ભલે ના પાડી હોય, પરંતુ દેશ સંપૂર્ણપણે દુનિયાથી મદદના દરવાજા બંધ કરી રહ્યો નથી. હાલ સરકારનું ધ્યાન પોતાના સંસાધનો સાથે વધુમાં વધુ લોકોને બચાવવા અને રાહત પહોંચાડવા પર છે. પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બનશે તો વિદેશી સહાય અંગેનો નિર્ણય બદલાઈ શકે છે.
