સોનાના ભાવને લઈને ખરીદદારો અને રોકાણકારો માટે મોટા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકાર સોના પર લાગતી કસ્ટમ ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં મોટો ઘટાડો કરવાની વિચારણા કરી રહી હોવાની માહિતી છે. જો આ નિર્ણય અમલમાં આવે તો સ્થાનિક બજારમાં સોનાના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. હાલ સોના પર 15 ટકા ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી છે, જેને ઘટાડીને 6 ટકા કરવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં લગભગ 9 ટકાનો ઘટાડો કરવામાં આવે તો તેની સીધી અસર સોનાની આયાતની કિંમત પર પડી શકે છે. આયાત સસ્તી થવાથી સ્થાનિક બજારમાં સોનાની ઉપલબ્ધતા વધવાની શક્યતા છે. તેની અસર જ્વેલરી માર્કેટ પર પણ જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને આગામી તહેવારો અને લગ્નસરાની સિઝન દરમિયાન સોનાની માંગ વધે તે પહેલાં ભાવમાં ઘટાડો ગ્રાહકો માટે મોટી રાહત બની શકે છે.
હાલ દિલ્હી સર્રાફા બજારમાં 24 કેરેટ સોનાનો ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ આશરે રૂ. 1,63,890ની આસપાસ હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. જો ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી 15 ટકાથી ઘટાડીને 6 ટકા કરવામાં આવે તો ગણતરી પ્રમાણે પ્રતિ 10 ગ્રામ સોનાના ભાવમાં રૂ. 14,000થી વધુનો ઘટાડો થઈ શકે છે. જોકે, આ માત્ર સંભવિત ગણતરી છે. વાસ્તવિક બજાર ભાવમાં ઘટાડો કેટલો થશે તે સરકારના અંતિમ નિર્ણય, આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાના ભાવ, ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ અને અન્ય કર તથા બજાર પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે.
22 કેરેટ સોનાના ભાવ પર પણ આ નિર્ણયની અસર પડી શકે છે. ઉપલબ્ધ ગણતરી મુજબ 22 કેરેટ સોનામાં પ્રતિ 10 ગ્રામ રૂ. 13,000થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. જ્વેલરી ખરીદનારાઓ માટે આ મહત્વપૂર્ણ સમાચાર છે, કારણ કે 22 કેરેટ સોનાનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં ઘરેણાં બનાવવા માટે થાય છે. સરકાર અગાઉ સોના અને ચાંદીની આયાતને મોંઘી બનાવવા માટે ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી વધારી ચૂકી છે. મે 2026માં વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર વધતા દબાણ અને સોના-ચાંદીના ઊંચા આયાત બિલને ધ્યાનમાં રાખીને ડ્યુટી 15 ટકા કરવામાં આવી હતી. તે સમયે મોંઘા સોના અને ચાંદીની આયાતને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. સાથે જ રૂપિયાના મૂલ્ય પર પડતા દબાણને ઘટાડવાનો હેતુ પણ હતો.
હવે આર્થિક પરિસ્થિતિમાં ફેરફારને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ડ્યુટીમાં ઘટાડા અંગે વિચારણા કરી રહી હોવાની ચર્ચા છે. જો નિર્ણય લેવાય તો તેની અસર માત્ર સોનાના ભાવ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. સોનાની આયાત વધવાની સાથે જ્વેલરી ઉદ્યોગને પણ તેનો ફાયદો મળી શકે છે. ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા સોનાના વપરાશકાર દેશોમાં સામેલ છે. દેશ પોતાની વાર્ષિક જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. દર વર્ષે આશરે 700થી 800 ટન સોનું અન્ય દેશોમાંથી ભારતમાં આવે છે. તેથી આયાત ડ્યુટીમાં થોડો પણ મોટો ફેરફાર સ્થાનિક બજાર પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે.
ડ્યુટી ઘટવાથી આયાતકારો માટે સોનું લાવવાની કિંમત ઓછી થઈ શકે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં મોટો ફેરફાર ન થાય અને રૂપિયો પણ સ્થિર રહે તો આ લાભ સ્થાનિક ગ્રાહકો સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. પરિણામે જ્વેલરીની કિંમતમાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે. આ નિર્ણયનો એક બીજો ફાયદો ગેરકાયદે સોનાની તસ્કરી પર પડી શકે છે. ભારતમાં સોનાની આયાત પર ઊંચી ડ્યુટી હોવાના કારણે કાયદેસર આયાત અને ગેરકાયદે રીતે લાવવામાં આવતા સોના વચ્ચે કિંમતનો તફાવત ઊભો થાય છે. જો ડ્યુટી ઘટે અને કાયદેસર આયાત સસ્તી બને તો ગેરકાયદે સોનાની તસ્કરીમાંથી મળતો નફો ઘટી શકે છે. તેના કારણે સ્મગલિંગ પર નિયંત્રણ લાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
જોકે, અહીં એક વાત ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે કે ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં ઘટાડો થાય એટલે સોનું ચોક્કસપણે રૂ. 14,000 સસ્તું જ થશે એવું કહી શકાય નહીં. રૂ. 14,000નો આંકડો વર્તમાન ભાવ અને ડ્યુટીમાં સંભવિત ઘટાડાના આધારે કરવામાં આવેલી ગણતરી છે. વાસ્તવિક બજાર ભાવ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાની કિંમત સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળોમાંથી એક રહેશે. સોનાના ભાવ વૈશ્વિક બજારમાં સતત બદલાતા રહે છે. અમેરિકાની વ્યાજદરો, ડોલરની મજબૂતી, વિશ્વમાં ચાલી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવ, કેન્દ્રીય બેન્કોની ખરીદી અને રોકાણકારોની માંગ જેવા અનેક પરિબળો તેની કિંમતને અસર કરે છે. તેથી સરકાર ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી ઘટાડે તો પણ અન્ય વૈશ્વિક પરિબળોના કારણે સ્થાનિક બજારમાં ભાવમાં ઘટાડો ઓછો અથવા વધુ થઈ શકે છે.
આ નિર્ણયથી સોનાની સાથે ચાંદીના બજાર પર પણ અસર થવાની શક્યતા છે. આયાત ડ્યુટી અને અન્ય ખર્ચમાં ફેરફારથી કિંમતી ધાતુઓના સ્થાનિક ભાવમાં હલચલ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને તહેવારો દરમિયાન સોના-ચાંદીની ખરીદી વધતી હોવાથી બજારના વેપારીઓ પણ સરકારના નિર્ણય પર નજર રાખી રહ્યા છે. જ્વેલરી ઉદ્યોગ માટે પણ આ સંભવિત નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ છે. સોનું સસ્તું થાય તો ગ્રાહકોની ખરીદ શક્તિ વધી શકે છે. ઊંચા ભાવને કારણે હાલમાં જે લોકો ઘરેણાંની ખરીદી મુલતવી રાખી રહ્યા છે તેઓ ફરી બજારમાં આવી શકે છે. તહેવારો અને લગ્નની સિઝન પહેલાં આવો ઘટાડો જ્વેલરીના વેચાણને વેગ આપી શકે છે.
રોકાણકારોની વાત કરીએ તો સોના અને ચાંદી સાથે જોડાયેલા ETFમાં પણ અસર જોવા મળી શકે છે. જો સ્થાનિક સોનાના ભાવમાં ઘટાડો થાય તો ગોલ્ડ ETFના ભાવ પર પણ દબાણ આવી શકે છે. જોકે, ETFમાં રોકાણ કરતા પહેલાં માત્ર ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટીના સંભવિત નિર્ણયને આધારે નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાના ભાવ, ETFની કામગીરી અને બજારની સ્થિતિ જેવા અન્ય પરિબળો પણ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે. જો સોનાના ભાવમાં ખરેખર મોટો ઘટાડો આવે તો લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે નીચા ભાવે તબક્કાવાર ખરીદી કરવાની તક ઊભી થઈ શકે છે. એકસાથે મોટી રકમનું રોકાણ કરવાને બદલે બજારની સ્થિતિ પ્રમાણે હપ્તાવાર રોકાણ કરવાની વ્યૂહરચના કેટલાક રોકાણકારો માટે વધુ યોગ્ય બની શકે છે.
હાલમાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે સરકાર તરફથી ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી ઘટાડવાનો અંતિમ નિર્ણય હજુ જાહેર થયો નથી. તેથી ગ્રાહકોએ રૂ. 14,000ના સંભવિત ઘટાડાને નિશ્ચિત ભાવ ઘટાડો માનવો જોઈએ નહીં. જો સરકાર ખરેખર ડ્યુટી 15 ટકાથી ઘટાડીને 6 ટકા કરે અને અન્ય બજાર પરિબળો અનુકૂળ રહે તો સોનાના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. આ નિર્ણય અમલમાં આવે તો સોનું ખરીદવા માટે રાહ જોઈ રહેલા ગ્રાહકો માટે તહેવારો પહેલાં સારી તક ઊભી થઈ શકે છે. બીજી તરફ જ્વેલર્સ, આયાતકારો અને રોકાણકારો માટે પણ બજારની નવી દિશા નક્કી થઈ શકે છે. હવે સૌની નજર કેન્દ્ર સરકારના અંતિમ નિર્ણય પર રહેશે.
