સોના-ચાંદીની કિંમતોમાં ફરી એકવાર જોરદાર તેજી જોવા મળી રહી છે. સરાફા બજારમાં 21 ઓગસ્ટે બંને કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં મોટો ઉછાળો નોંધાયો છે. એક જ દિવસમાં સોનાના ભાવમાં 4,300 રૂપિયાનો વધારો થયો છે, જ્યારે ચાંદીની કિંમતમાં 10,000 રૂપિયાનો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. ભાવમાં આવેલા આ વધારાએ રોકાણકારો, વેપારીઓ તેમજ સોનું-ચાંદી ખરીદવાની તૈયારીમાં રહેલા સામાન્ય લોકોને ચોંકાવી દીધા છે. ખાસ કરીને છેલ્લા કેટલાક મહિનાની સરખામણીએ બંને ધાતુઓ ફરી એકવાર ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગઈ હોવાથી બજારમાં તેની ચર્ચા જોવા મળી રહી છે.
20 ઓગસ્ટે 24 કેરેટ શુદ્ધ સોનાનો ભાવ 10 ગ્રામ દીઠ આશરે 1,58,000 રૂપિયા હતો. પરંતુ 21 ઓગસ્ટે સોનાની કિંમતમાં એક જ દિવસમાં 4,300 રૂપિયાનો વધારો નોંધાયો અને તેનો ભાવ વધીને 1,62,000 રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામ સુધી પહોંચી ગયો. એટલે કે એક જ દિવસમાં સોનું ખરીદવું નોંધપાત્ર રીતે મોંઘું બની ગયું છે. છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં સોનાના ભાવ આટલા ઊંચા સ્તરે પહોંચ્યા હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ પહેલાં મે મહિનાના અંતમાં સોનાનો ભાવ આશરે 1,62,400 રૂપિયા પ્રતિ 10 ગ્રામ સુધી પહોંચ્યો હતો. ત્યારબાદ ભાવમાં થોડો ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ હવે ફરીથી સોનાએ ઊંચી સપાટી તરફ દોડ લગાવી છે. સોનાની સાથે ચાંદીના બજારમાં પણ ભારે તેજી જોવા મળી છે. 20 ઓગસ્ટે શુદ્ધ ચાંદીનો ભાવ આશરે 2,35,000 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ હતો. 21 ઓગસ્ટે તેમાં સીધો 10,000 રૂપિયાનો વધારો થતાં ચાંદીનો ભાવ 2,45,000 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ સુધી પહોંચી ગયો છે. એક જ દિવસમાં આટલો મોટો વધારો નોંધાતા ચાંદીના બજારમાં પણ ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. છેલ્લા લગભગ સાત અઠવાડિયામાં ચાંદી આટલા ઊંચા ભાવ સુધી પહોંચી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ પહેલાં જુલાઈની શરૂઆતમાં ચાંદીનો ભાવ લગભગ આ જ સપાટીએ જોવા મળ્યો હતો.
સોના અને ચાંદી બંનેના ભાવમાં એકસાથે તેજી આવવી સામાન્ય લોકો માટે મહત્વની બાબત બની રહે છે. ભારતમાં સોનું માત્ર રોકાણ માટે જ નહીં પરંતુ સામાજિક અને પારિવારિક પરંપરાઓ સાથે પણ જોડાયેલું છે. લગ્ન પ્રસંગો, તહેવારો અને અન્ય શુભ પ્રસંગોએ સોનું ખરીદવાની પરંપરા છે. ગુજરાતમાં પણ સોનાના દાગીનાની ખરીદીનું ખાસ મહત્વ છે. તેથી સોનાના ભાવમાં થોડા હજાર રૂપિયાનો વધારો પણ લોકોના બજેટ પર સીધી અસર કરે છે. ખાસ કરીને લગ્નની સિઝન અથવા તહેવારો નજીક હોય ત્યારે ભાવમાં આવતી તેજી ખરીદદારોની ચિંતા વધારી શકે છે. ચાંદીનો ઉપયોગ પણ માત્ર ઘરેણાં પૂરતો સીમિત નથી. ચાંદીના સિક્કા, વાસણો અને ધાર્મિક ઉપયોગ ઉપરાંત ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. ટેકનોલોજી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય અનેક ક્ષેત્રોમાં ચાંદીની માંગ રહેતી હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ પણ તેના ભાવને અસર કરે છે. જ્યારે રોકાણકારો કિંમતી ધાતુઓ તરફ વળે છે ત્યારે સોના અને ચાંદી બંનેમાં એકસાથે તેજી જોવા મળી શકે છે.
આ વખતે સોના-ચાંદીના ભાવમાં આવેલા વધારા પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના અનેક પરિબળો જવાબદાર માનવામાં આવી રહ્યા છે. વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકન ડોલર અને બોન્ડ યીલ્ડમાં ફેરફાર થતાં કિંમતી ધાતુઓના બજાર પર અસર જોવા મળી છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે ડોલર નબળો પડે અથવા બોન્ડમાંથી મળતા વળતર અંગે અનિશ્ચિતતા વધે ત્યારે રોકાણકારો સોના જેવી સુરક્ષિત ગણાતી સંપત્તિ તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આવા સમયે સોનાની માંગ વધી શકે છે અને તેના ભાવમાં તેજી જોવા મળે છે. વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક પરિસ્થિતિ પણ સોનાના ભાવ નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વિશ્વના મોટા દેશો વચ્ચે તણાવ, યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ, નવા આર્થિક પ્રતિબંધો અથવા ઊર્જા બજારમાં ઉથલપાથલ સર્જાય ત્યારે રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા વધી જાય છે. અનિશ્ચિતતાના સમયમાં સોનાને ઘણીવાર સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે જોવામાં આવે છે. જેના કારણે તેની માંગમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે.
તાજેતરમાં વૈશ્વિક સ્તરે ભૂ-રાજકીય તણાવ અને આર્થિક નિર્ણયો અંગેની ચિંતા પણ બજારના મૂડને અસર કરી રહી છે. ઈરાન સંબંધિત નવા આર્થિક પ્રતિબંધોની જાહેરાત બાદ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પણ વધારો જોવા મળ્યો હતો. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તેજી વૈશ્વિક મોંઘવારીની ચિંતાને વધારી શકે છે. મોંઘવારી અને આર્થિક અનિશ્ચિતતા વધે ત્યારે રોકાણકારો પોતાની સંપત્તિનું રક્ષણ કરવા માટે સોના અને અન્ય કિંમતી ધાતુઓમાં રોકાણ વધારી શકે છે.
જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં દિવસ દરમિયાન સોના અને ચાંદીના ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવ પણ જોવા મળ્યો હતો. વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતી ધાતુઓની કિંમતોમાં ફેરફાર થતો રહ્યો, પરંતુ સ્થાનિક બજારમાં રૂપિયાની સ્થિતિ, આયાત ખર્ચ, સ્થાનિક માંગ અને અન્ય પરિબળોને કારણે સોના-ચાંદીના ભાવ પર અલગ અસર જોવા મળી શકે છે. એટલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કોઈ ધાતુના ભાવમાં થોડો ઘટાડો થયો હોય તો પણ ભારતમાં તેની કિંમત તરત જ ઓછી થઈ જાય તે જરૂરી નથી. ભારતમાં સોનાના ભાવ પર ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિનો પણ મોટો પ્રભાવ પડે છે. ભારત મોટા પ્રમાણમાં સોનાની આયાત કરે છે. જો ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડે તો સોનાની આયાત મોંઘી બની શકે છે, જેના કારણે સ્થાનિક બજારમાં સોનાના ભાવ વધે છે. બીજી તરફ, વૈશ્વિક બજારમાં સોનાની કિંમત વધે તો તેની સીધી અસર પણ ભારતીય બજાર પર પડે છે. આ કારણોસર સોનાની કિંમત નક્કી કરતી વખતે માત્ર એક પરિબળને જવાબદાર ગણી શકાય નહીં.
સામાન્ય લોકો માટે હાલનો ભાવવધારો ખરીદીના નિર્ણયને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે. જે લોકો લગ્ન માટે દાગીના ખરીદવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે, તેઓ માટે ભાવમાં સતત વધારો ચિંતાજનક બની શકે છે. ઘણા લોકો આવી સ્થિતિમાં એકસાથે મોટી ખરીદી કરવાને બદલે તબક્કાવાર ખરીદીનો વિકલ્પ પસંદ કરે છે. જોકે સોના-ચાંદીમાં રોકાણ અથવા ખરીદીનો નિર્ણય વ્યક્તિની જરૂરિયાત, બજેટ અને લાંબા ગાળાની યોજના પ્રમાણે લેવો વધુ યોગ્ય ગણાય છે. બજારમાં સોનાના ભાવ સતત વધતા હોય ત્યારે ઘણા લોકો એવું માની લે છે કે ભવિષ્યમાં ભાવ માત્ર વધશે જ. પરંતુ કિંમતી ધાતુઓના બજારમાં પણ ભારે ઉતાર-ચઢાવ આવી શકે છે. વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિમાં ફેરફાર, ડોલરની મજબૂતી, વ્યાજદરમાં બદલાવ અને રોકાણકારોના વલણમાં પરિવર્તન જેવી બાબતો સોનાના ભાવને અસર કરી શકે છે. તેથી માત્ર ભાવમાં આવેલી તેજી જોઈને ઉતાવળમાં રોકાણ કરવું યોગ્ય નથી.
ચાંદીના ભાવમાં પણ મોટો વધારો નોંધાતા વેપારીઓ અને રોકાણકારોની નજર હવે તેના આગળના વલણ પર છે. ચાંદીમાં રોકાણકારોની માંગ ઉપરાંત ઔદ્યોગિક માંગ પણ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. તેથી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા, ટેકનોલોજી ક્ષેત્રની સ્થિતિ અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનનો ચાંદીના ભાવ પર પ્રભાવ પડે છે. ચાંદીનો ભાવ સોનાની સરખામણીએ ઘણીવાર વધુ ઝડપથી ઉપર-નીચે થતો હોવાથી તેમાં જોખમ પણ વધુ હોઈ શકે છે. હાલના ભાવ જોતા 24 કેરેટ સોનું 10 ગ્રામ દીઠ 1,62,000 રૂપિયાના સ્તરે પહોંચી ગયું છે, જ્યારે શુદ્ધ ચાંદી 2,45,000 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામના સ્તરે પહોંચી છે. સોનામાં એક દિવસમાં 4,300 રૂપિયાનો અને ચાંદીમાં 10,000 રૂપિયાનો વધારો નોંધાયો છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે કિંમતી ધાતુઓના બજારમાં હાલ ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે.
જોકે અલગ-અલગ શહેરોમાં સોના-ચાંદીના ભાવમાં થોડો તફાવત હોઈ શકે છે. સ્થાનિક ટેક્સ, મેકિંગ ચાર્જ, પરિવહન ખર્ચ અને વેપારીના ભાવને કારણે દાગીનાની અંતિમ કિંમત અલગ થઈ શકે છે. દાગીના ખરીદતી વખતે માત્ર પ્રતિ 10 ગ્રામ સોનાના ભાવને જ નહીં પરંતુ મેકિંગ ચાર્જ, જીએસટી અને સોનાની શુદ્ધતાને પણ ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે. હોલમાર્કવાળા દાગીના ખરીદવાથી સોનાની શુદ્ધતા અંગે વધુ વિશ્વાસ મળી શકે છે. સોનાની ખરીદી કરતા પહેલા 22 કેરેટ અને 24 કેરેટ વચ્ચેનો તફાવત પણ સમજવો જરૂરી છે. 24 કેરેટ સોનું વધુ શુદ્ધ ગણાય છે અને સામાન્ય રીતે તેના ભાવ સૌથી વધુ હોય છે. દાગીના બનાવવા માટે મોટા ભાગે 22 કેરેટ સોનાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેથી દાગીનાની ખરીદી વખતે જાહેર થયેલા 24 કેરેટના બજાર ભાવ અને દાગીનાની વાસ્તવિક કિંમત વચ્ચે તફાવત હોઈ શકે છે.
હાલ સોના અને ચાંદી બંનેના ભાવમાં આવેલી તેજીએ બજારનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય પરિસ્થિતિ, ડોલરની ચાલ, બોન્ડ યીલ્ડ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને રોકાણકારોની ખરીદી જેવા પરિબળો કિંમતી ધાતુઓની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા યથાવત રહે તો કિંમતી ધાતુઓમાં માંગ મજબૂત રહી શકે છે. બીજી તરફ, બજારની સ્થિતિમાં સુધારો થતાં ભાવમાં નફાવસૂલી અને ઘટાડો પણ જોવા મળી શકે છે. આથી સોનું કે ચાંદી ખરીદવા ઈચ્છતા લોકોએ બજારની હાલની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સમજદારીપૂર્વક નિર્ણય લેવો જરૂરી છે. એક દિવસમાં સોનું 4,300 રૂપિયા અને ચાંદી 10,000 રૂપિયા મોંઘી થવી એ બજારની તેજીનો સ્પષ્ટ સંકેત છે, પરંતુ કિંમતી ધાતુઓના ભાવ હંમેશા એકસરખી દિશામાં આગળ વધતા નથી. હાલ માટે તો સોના અને ચાંદીની ચમક ફરી તેજ બની છે અને બંને ધાતુઓના ઊંચા ભાવ બજારમાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બન્યા છે.
