પાકિસ્તાને નિયંત્રણ રેખા એટલે કે LoC નજીક તુર્કીમાં બનેલા બાયરક્તાર ટીબી2 ડ્રોન તૈનાત કર્યા હોવાના અહેવાલ સામે આવ્યા છે. આ ડ્રોનનો ઉપયોગ ભારતીય વિસ્તારમાં દેખરેખ અને ગુપ્તચર માહિતી એકત્ર કરવા માટે થઈ શકે છે એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે આને પાકિસ્તાનની કોઈ મોટી સૈન્ય સફળતા તરીકે જોવાની જરૂર નથી. ભારત પાસે ડ્રોન, મિસાઇલ અને અન્ય હવાઈ ખતરાને શોધવા અને તેનો સામનો કરવા માટે બહુસ્તરીય હવાઈ સંરક્ષણ વ્યવસ્થા છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ ભારતીય સુરક્ષા તંત્રે LoC પર નજર વધારી છે.
LoC પર બાયરક્તારની હિલચાલથી એલર્ટ
બાયરક્તાર ટીબી2 મધ્યમ ઊંચાઈએ લાંબા સમય સુધી ઉડાન ભરી શકે તેવું માનવરહિત લડાકુ વિમાન છે. તેની મદદથી દેખરેખ, માહિતી એકત્ર કરવી અને ચોક્કસ પ્રકારના હુમલા કરવામાં આવી શકે છે. પાકિસ્તાન પાસે તુર્કી બનાવટના વિવિધ ડ્રોન પહેલેથી જ છે અને તુર્કી સાથે તેનું સૈન્ય સહયોગ પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વધ્યું છે. પરંતુ કોઈ ડ્રોન તૈનાત થવું એટલે તે ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને સરળતાથી ભેદી શકે એવું નથી. LoC અને સરહદી વિસ્તારોમાં ભારતનું હવાઈ સંરક્ષણ એક જ સિસ્ટમ પર આધારિત નથી. રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો, મિસાઇલ અને નજીકથી હુમલો રોકતી વ્યવસ્થાઓ સહિત અનેક સ્તરે ખતરો ઓળખવાનો અને તેનો જવાબ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
2025ના અનુભવથી ભારતે વધારી તૈયારી
2025ના ભારત-પાકિસ્તાન સૈન્ય સંઘર્ષ દરમિયાન ડ્રોન અને મિસાઇલનો વ્યાપક ઉપયોગ થયો હતો. ત્યારબાદ ભારતે પોતાની હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતા વધુ મજબૂત કરવાની દિશામાં પગલાં લીધાં છે. એપ્રિલ 2026માં ભારતની સંરક્ષણ ખરીદી પરિષદે વધુ 5 S-400 હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ મેળવવાની દરખાસ્તને મંજૂરી આપી હતી. અગાઉ ભારતે 5 S-400 માટે કરાર કર્યો હતો. ડિફેન્સ ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ નવા સિસ્ટમો મળ્યા બાદ ભારત પાસે કુલ 10 S-400 પ્રણાલીઓ થઈ શકે છે. S-400નો ઉપયોગ માત્ર વિમાન સામે જ નહીં, પરંતુ ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઇલ જેવા હવાઈ ખતરાને રોકવા માટે પણ થઈ શકે છે. 2025ના સંઘર્ષ દરમિયાન આ સિસ્ટમની કામગીરીએ ભારતીય હવાઈ સંરક્ષણ અંગે વિશ્વાસ વધાર્યો હતો.
ડ્રોન સામે ભારતની તૈયારી માત્ર S-400 સુધી સીમિત નથી
આજના યુદ્ધમાં નાના અને સસ્તા ડ્રોન પણ મોટો ખતરો બની શકે છે. તેથી ભારતે ડ્રોન વિરોધી વ્યવસ્થાઓ પર પણ ધ્યાન વધાર્યું છે. ભારતીય સેનાએ ડ્રોન અને અન્ય નીચી ઊંચાઈના હવાઈ ખતરાને શોધવા, ઓળખવા અને તેનો સામનો કરવા માટે બહુસ્તરીય વ્યવસ્થા વિકસાવવાની દિશામાં કામ કર્યું છે. 2025ના સંઘર્ષ બાદ ડ્રોન વિરોધી ક્ષમતાને વધુ મહત્વ મળ્યું છે.
તુર્કી-પાકિસ્તાનની વધતી નજીકથી ભારત સાવચેત
આ મામલો માત્ર ડ્રોન સુધી સીમિત નથી. 19થી 21 ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન તુર્કીના સૈન્ય પરિવહન વિમાનોએ પાકિસ્તાનની અનેક મુલાકાતો લીધી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. આ હિલચાલને કારણે ભારતીય સંરક્ષણ વર્તુળોમાં પણ સવાલો ઊભા થયા છે કે પાકિસ્તાનને તુર્કી તરફથી કયા પ્રકારની સૈન્ય સામગ્રી અથવા સહાય મળી રહી છે. જોકે આ ઉડાનોમાં ચોક્કસપણે શું પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ નથી. અટલે હાલ સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે પાકિસ્તાનની તૈનાતીને લઈને ભારતે સતર્કતા વધારી છે, પરંતુ તેને કોઈ એકતરફી સૈન્ય ફાયદા તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. ડ્રોન યુદ્ધ હવે આધુનિક સંઘર્ષનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે અને ભારત પણ તેની સામે પોતાની દેખરેખ તથા હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતાને સતત મજબૂત કરી રહ્યું છે.
ભારત માટે પડકાર શું છે?
ડ્રોનની સંખ્યા વધે ત્યારે પરંપરાગત મિસાઇલ આધારિત સંરક્ષણ સાથે ખર્ચ અને ઝડપનો પ્રશ્ન પણ ઊભો થાય છે. એક મોટા અને મોંઘા હવાઈ સંરક્ષણ હથિયારથી દરેક નાના ડ્રોનને રોકવું વ્યવહારુ ન હોઈ શકે. તેથી ભારત માટે રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ, નજીકના અંતરની હથિયાર પ્રણાલી અને અન્ય ડ્રોન વિરોધી સાધનોને એકસાથે જોડવું મહત્વનું બની રહ્યું છે. આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે LoC પર પાકિસ્તાનની કોઈપણ ડ્રોન પ્રવૃત્તિને ભારત માત્ર એક અલગ હથિયાર તરીકે નહીં, પરંતુ સમગ્ર હવાઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થાના સંદર્ભમાં જોઈ રહ્યું છે.
