ભારતની ડિજિટલ ચુકવણી વ્યવસ્થા UPI હવે માત્ર દેશની અંદર પૈસા ચૂકવવાનું માધ્યમ રહી નથી. 10 વર્ષ પૂર્ણ થતાં UPIએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ મોટી છાપ ઉભી કરી છે. હાલમાં UPI 11 દેશોમાં સ્વીકારવામાં આવે છે અથવા સરહદ પાર નાણાં મોકલવાની સુવિધા આપે છે. સરકારી આંકડા પ્રમાણે જુલાઈ 2026માં UPI મારફતે 2,365.8 કરોડ વ્યવહારો થયા અને તેની કુલ કિંમત ₹29.87 લાખ કરોડ રહી.
10 વર્ષમાં બદલાઈ આખી તસવીર
UPIની શરૂઆત 25 ઓગસ્ટ 2016ના રોજ નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા એટલે કે NPCI દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તે સમયે UPI સાથે માત્ર 44 બેન્ક જોડાયેલી હતી. આજે જુલાઈ 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 741 બેન્ક થઈ ગઈ છે. આ વૃદ્ધિનો સૌથી મોટો અંદાજ વ્યવહારોના આંકડાથી આવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2016-17માં UPI મારફતે માત્ર 1.78 કરોડ વ્યવહારો થયા હતા. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં આ આંકડો વધીને 24,162 કરોડથી વધુ થઈ ગયો. એટલે 10 વર્ષમાં વ્યવહારોની સંખ્યામાં લગભગ 13,000 ગણો વધારો થયો છે.
હવે ભારત પૂરતું સીમિત નથી UPI
UPIની સૌથી મોટી સિદ્ધિ એ છે કે તેની પહોંચ હવે ભારતની બહાર પણ વધી રહી છે. હાલમાં 11 દેશોમાં UPIની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
- સંયુક્ત આરબ અમીરાત
- ફ્રાન્સ
- ભૂટાન
- શ્રીલંકા
- નેપાળ
- સિંગાપોર
- મોરિશિયસ
- કતાર
- કંબોડિયા
- ગ્રીસ
- માલદીવ
આ દેશોમાં ક્યાંક ભારતીય પ્રવાસીઓ વેપારીને સીધી ચુકવણી કરી શકે છે, તો ક્યાંક ભારત અને સંબંધિત દેશ વચ્ચે સરહદ પાર નાણાં મોકલવાની સુવિધા શરૂ થઈ છે.
કંબોડિયા, ગ્રીસ અને માલદીવમાં તાજેતરના વિસ્તરણ
UPIના આંતરરાષ્ટ્રીય વિસ્તરણમાં 2026માં ખાસ ઝડપ જોવા મળી છે. જૂન 2026માં NPCI ઇન્ટરનેશનલ પેમેન્ટ્સ લિમિટેડે કંબોડિયાની એક બેન્ક સાથે ભાગીદારી કરીને ત્યાં UPI સ્વીકારવાની સુવિધા શરૂ કરી. આ જ મહિનામાં ગ્રીસમાં ભારત-ગ્રીસ વચ્ચે સરહદ પાર નાણાં મોકલવાની UPI સુવિધા શરૂ થઈ. ત્યારબાદ 30 જુલાઈ 2026થી માલદીવની ત્વરિત ચુકવણી વ્યવસ્થા ‘ફવારા’ અને ભારતની UPI વચ્ચે સરહદ પાર નાણાં મોકલવાની સેવા શરૂ થઈ.
જુલાઈમાં બનાવ્યો નવો રેકોર્ડ
UPIની વૃદ્ધિ હજુ ધીમી પડી નથી. મે 2026માં પહેલી વખત એક મહિનામાં 2,300 કરોડથી વધુ વ્યવહારો થયા હતા. મેમાં 2,320 કરોડ વ્યવહારો નોંધાયા હતા. ત્યારબાદ જુલાઈમાં UPIએ પોતાનો નવો માસિક રેકોર્ડ બનાવ્યો. 2,365.8 કરોડ વ્યવહારો સાથે કુલ ₹29.87 લાખ કરોડની ચુકવણી થઈ. એટલે સરેરાશ દરરોજ લગભગ 76 કરોડ વ્યવહારો થયા.
દુનિયાના ડિજિટલ પેમેન્ટમાં ભારતની મોટી ભાગીદારી
UPIની અસર માત્ર ભારતની અંદર જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પણ દેખાઈ રહી છે. સરકારી માહિતી પ્રમાણે 2025માં વૈશ્વિક ત્વરિત ચુકવણી વ્યવહારોમાં UPIનો હિસ્સો લગભગ 49% હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડારે પણ UPIને વ્યવહારોની સંખ્યાના આધારે વિશ્વની સૌથી મોટી ત્વરિત ચુકવણી વ્યવસ્થા તરીકે ઓળખાવી છે. આ સિસ્ટમની ખાસિયત એ છે કે અલગ-અલગ બેન્ક અને ચુકવણી એપ્લિકેશન વચ્ચે પણ સરળતાથી વ્યવહાર થઈ શકે છે. આ જ સુવિધાએ UPIને સામાન્ય લોકો સુધી ઝડપથી પહોંચાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
આગળનું લક્ષ્ય વૈશ્વિક પહોંચ વધારવાનું
UPIના પ્રથમ 10 વર્ષમાં ભારતે ડિજિટલ ચુકવણીમાં મોટો ફેરફાર જોયો છે. હવે આગામી તબક્કામાં ભારતનું ધ્યાન સરહદ પાર ચુકવણીની સુવિધા વધુ દેશોમાં પહોંચાડવા પર છે. નાની દુકાનમાં ચુકવણીથી શરૂ થયેલી UPIની સફર હવે વિદેશી બજારો સુધી પહોંચી છે. 11 દેશોમાં તેનો પ્રવેશ અને અબજો વ્યવહારો દર્શાવે છે કે ભારતે વિકસાવેલી આ ડિજિટલ વ્યવસ્થા હવે વૈશ્વિક ચુકવણીના ક્ષેત્રમાં પણ પોતાનું સ્થાન બનાવી રહી છે.
