અમેરિકાના ન્યૂ મેક્સિકોમાં ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને વોટ્સએપની પેરેન્ટ કંપની મેટા સામે ડેટા પ્રાઇવસીના મુદ્દે 25 અબજ ડોલર એટલે કે અંદાજે 2.3 લાખ કરોડ રૂપિયાના દંડનો ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ કેસ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા ડેટા વિવાદ અને યુઝર્સની અંગત માહિતીના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો છે. ચુકાદામાં કંપની દ્વારા યુઝર્સને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવ્યા હોવાની બાબતને મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું હતું. મેટા આ નિર્ણય સામે ઉપલી કોર્ટમાં અપીલ કરવાની તૈયારીમાં હોવાનું જણાવાયું છે.
ન્યૂ મેક્સિકો રાજ્યની સરકારે વર્ષ 2021માં મેટા સામે કેસ દાખલ કર્યો હતો. રાજ્ય સરકારનો આરોપ હતો કે કંપની યુઝર્સને તેમના ડેટાના ઉપયોગ અંગે પૂરતી અને સ્પષ્ટ માહિતી આપતી નથી. સાથે જ, નફરત ફેલાવતું કન્ટેન્ટ દૂર કરવામાં નિષ્ફળ રહેવા અને યુઝર્સની અંગત માહિતીના સંચાલનમાં બેદરકારી દાખવવા જેવા મુદ્દા પણ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. આ કેસમાં કોર્ટ સમક્ષ કંપનીની જવાબદારી અને યુઝર્સની પ્રાઇવસીનું રક્ષણ કરવા માટેની તેની ફરજ અંગે ચર્ચા થઈ હતી.
કેસની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાયેલા કંપનીનાં 29 નિવેદનોમાંથી 26 નિવેદનો ગેરમાર્ગે દોરનારા હોવાનું જણાવાયું હતું. ન્યૂ મેક્સિકોના કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન એક્ટ હેઠળ દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ચુકાદા બાદ રાજ્યના એટર્નીએ ટેકનોલોજી કંપનીઓએ જવાબદારીપૂર્વક કામ કરવું અને યુઝર્સની અંગત માહિતીનું રક્ષણ કરવું જરૂરી હોવાનું જણાવ્યું હતું. જોકે, મેટા આ ચુકાદાને પડકારશે તો ઉપલી કોર્ટમાં તેની કાનૂની દલીલો અને અંતિમ નિર્ણય મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
આ વિવાદના મૂળમાં કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા નામની બ્રિટિશ કંપની સાથે જોડાયેલો ડેટા કૌભાંડ છે. આ કંપનીએ ફેસબુકના યુઝર્સની અંગત માહિતીનો ઉપયોગ કરીને લોકોને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાના આરોપો સામે આવ્યા હતા. થર્ડ પાર્ટી એપ્લિકેશનના માધ્યમથી મોટી સંખ્યામાં યુઝર્સનો ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો અને તેમની જાણકારી કે સંમતિ વિના તેનો ઉપયોગ થયો હોવાની બાબતે વિવાદ સર્જાયો હતો. આ ઘટનાએ સોશિયલ મીડિયા પર વ્યક્તિગત માહિતી કેટલી સુરક્ષિત છે અને તેનો ઉપયોગ કયા હેતુ માટે થઈ શકે છે તે અંગે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા ઊભી કરી હતી.
કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા વિવાદમાં ફેસબુકના કરોડો યુઝર્સની માહિતીનો ઉપયોગ રાજકીય હેતુઓ માટે થયો હોવાના આરોપો પણ લાગ્યા હતા. તેમાં અમેરિકાની વર્ષ 2016ની પ્રમુખપદની ચૂંટણીનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આ મામલો સામે આવ્યા બાદ ફેસબુકના સહસ્થાપક માર્ક ઝકરબર્ગે અમેરિકી કોંગ્રેસ સમક્ષ હાજર થઈને યુઝર્સના ડેટાના ઉપયોગ અને તેની સુરક્ષા અંગે માફી માગી હતી. આ ઘટનાએ સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની પારદર્શિતા, ડેટા સુરક્ષા અને જવાબદારી અંગે ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો હતો.
મેટા અગાઉ પણ ડેટા પ્રાઇવસી અને સ્પર્ધા સંબંધિત વિવિધ કાનૂની વિવાદોનો સામનો કરી ચૂકી છે. આ પ્રકારના કેસો ટેકનોલોજી કંપનીઓ માટે એક મોટો પડકાર છે, કારણ કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર કરોડો લોકોની અંગત માહિતી એકત્રિત અને સંચાલિત થાય છે. યુઝર્સનો ડેટા કેવી રીતે એકત્રિત થાય છે, તેનો ઉપયોગ કોના દ્વારા થાય છે અને તેને સુરક્ષિત રાખવા માટે કયા પગલાં લેવામાં આવે છે તે બાબતો હવે વધુ મહત્ત્વની બની છે.
જો ન્યૂ મેક્સિકોના કેસમાં જણાવાયેલી દંડની રકમ અને ચુકાદાની વિગતો અંતિમ રીતે માન્ય રહે, તો તે ટેકનોલોજી કંપનીઓની જવાબદારી અંગે મોટી અસર પાડી શકે છે. જોકે, મેટા દ્વારા અપીલ કરવામાં આવે તો ચુકાદામાં ફેરફાર થવાની શક્યતા પણ રહેશે. આ કેસ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કરે છે કે ડિજિટલ યુગમાં યુઝર્સની પ્રાઇવસીનું રક્ષણ અને કંપનીઓની જવાબદારી ટેકનોલોજી ક્ષેત્રના સૌથી મહત્ત્વના મુદ્દાઓમાં સામેલ છે.
