વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં યોજાઈ રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોના સંપર્કો અને તેમની ભૂમિકા અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ફ્રાન્સમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો અને ભારતમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ સાથે જોડાયેલા યુવા વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે સંબંધ હોવાનો એક તપાસ અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ અહેવાલમાં નવ દેશોમાં સક્રિય 101 સંગઠનોનો ઉલ્લેખ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિરોધ પ્રદર્શનોને પ્રોત્સાહન આપતા નેટવર્કની વાત કરવામાં આવી છે. જોકે, આ દાવાઓના આધારે ભારતમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો પાછળ વિદેશી સંગઠનોનું સીધું નિયંત્રણ હોવાનું સાબિત થતું નથી.
અહેવાલમાં આ નેટવર્કને ‘રેડ-ગ્રીન પ્રોટેસ્ટ ઇકોસિસ્ટમ’ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યું છે. તેમાં સામ્યવાદી અને ઇસ્લામિક સંગઠનો વચ્ચેના સંપર્કો તથા યુરોપમાં વિરોધ પ્રદર્શનોના સંકલન અને પ્રચારમાં તેમની સંભવિત ભૂમિકા અંગે આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે. આ સંદર્ભમાં ફ્રાન્સ સ્થિત ‘ઇન્ડિયા એલાયન્સ પેરિસ’ (IAP) નામના સંગઠનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ સંગઠન ફ્રાન્સ અને ભારતમાં યોજાતા વિરોધ પ્રદર્શનોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જોડતું હોવાનું કહેવાયું છે. તે ન્યૂયોર્કના મેનહટનમાં આવેલા ‘ધ પીપલ્સ ફોરમ’ સાથે ભાગીદારી ધરાવતું હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
અહેવાલમાં પ્રોગ્રેસિવ ઇન્ટરનેશનલ નામના સંગઠનના 16 ઓક્ટોબરના બ્રીફિંગનો પણ ઉલ્લેખ છે. આ બ્રીફિંગમાં ફ્રાન્સ, સ્પેન, ભારત અને અલ્બેનિયામાં ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને એકસાથે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં આવા આંદોલનોને સંગઠિત શક્તિમાં ફેરવીને તેમની પાછળનાં સામાજિક અને આર્થિક કારણોમાં ફેરફાર લાવી શકાય કે નહીં તેવો સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. સંગઠને આ આંદોલનો સાથે જોડાવા અને તેમને સમર્થન આપવાના પોતાના પ્રયાસોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
યુરોપમાં ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને કેટલાક અન્ય સંગઠનો તરફથી પણ સમર્થન મળતું હોવાનો અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં બ્રેકથ્રુ ન્યૂઝ, કોડપિંક અને પાર્ટી ફોર સોશ્યલિઝમ એન્ડ લિબરેશનનાં નામ સામેલ છે. આ સંગઠનોને અમેરિકન ઉદ્યોગપતિ નેવિલ રોય સિંઘમ તરફથી સમર્થન અને ભંડોળ મળતું હોવાના આક્ષેપો પણ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, કોઈ સંગઠન દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન અંગે સમર્થન વ્યક્ત કરવું અને તે પ્રદર્શનનું આયોજન કે સંચાલન કરવું—બંને અલગ બાબતો છે.
14 ઓક્ટોબરે બ્રેકથ્રુ ન્યૂઝ સાથેની મુલાકાતમાં સિંઘમનાં પત્ની અને કોડપિંકનાં સહ-સ્થાપક જોડી ઇવાન્સે ફ્રાન્સ, સ્પેન અને ભારતનાં વિરોધ પ્રદર્શનો તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. તેમણે લોકોને આ દેશોમાં ચાલી રહેલાં આંદોલનોમાંથી પ્રેરણા લઈને પોતે પણ રસ્તા પર ઉતરવા અંગે વિચારવા અપીલ કરી હતી. આ નિવેદનને અહેવાલમાં વિવિધ દેશોના આંદોલનો વચ્ચે વૈચારિક અને પ્રચારાત્મક જોડાણ હોવાના દાવાને સમર્થન આપવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
આ ઉપરાંત, સોશિયલ મીડિયા પર ‘ડિસઇન્ફો લેબ’ નામના એકાઉન્ટ દ્વારા IAPના સેક્રેટરી જોય બેનર્જી અંગે પણ દાવા કરવામાં આવ્યા છે. આ એકાઉન્ટના જણાવ્યા મુજબ, પેરિસમાં રહેતા ભારતીય મૂળના પત્રકાર બેનર્જી અગાઉ CGT યુનિયનના પ્રતિનિધિ હતા અને ફ્રેન્ચ કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી સાથે સંકળાયેલા હતા. જોકે, આ દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અને તેમની ભૂમિકાના વ્યાપ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી વિના તેમને નિશ્ચિત હકીકત તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં.
આ સમગ્ર મામલામાં મુખ્ય સવાલ એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો વચ્ચેના સંપર્કો અને વિરોધ પ્રદર્શનોના પ્રચારને કઈ હદ સુધી સંકલિત રાજકીય અભિયાનનો ભાગ ગણાવી શકાય. અહેવાલમાં સંગઠનોની ભાગીદારી, જાહેર નિવેદનો અને વૈશ્વિક સ્તરે આંદોલનોને સમર્થન આપવાના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ છે. પરંતુ આ વિગતો એકલા હાથે એ સાબિત કરતી નથી કે ભારતમાં ચૂંટણી પંચ સામેના વિરોધ પ્રદર્શનોનું આયોજન વિદેશી સંગઠનો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અથવા તેમને બહારથી નિયંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેથી આ મામલે દાવાઓ, ઉપલબ્ધ પુરાવા અને સાબિત થયેલી હકીકતો વચ્ચેનો તફાવત જાળવવો જરૂરી છે.
