દિલ્હીમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો અને ફ્રાન્સ સહિત યુરોપના કેટલાક દેશોમાં ચાલી રહેલા આંદોલનો વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય જોડાણ હોવાના દાવાને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ છે. અમેરિકન મીડિયાના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે નવ દેશોમાં ફેલાયેલા આશરે 101 સંગઠનો સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય માધ્યમો દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનોના પ્રચાર, સંકલન અને આયોજનમાં ભૂમિકા ભજવી રહ્યાં છે. આ અહેવાલમાં ફ્રાન્સ સ્થિત ‘ઇન્ડિયા એલાયન્સ પેરિસ’ (IAP) નામના સંગઠનનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ દાવાઓને ભારતનાં આંદોલનો પર વિદેશી સંગઠનોનું સીધું નિયંત્રણ હોવાના પુરાવા તરીકે ગણાવી શકાય તેમ નથી.
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, ઇન્ડિયા એલાયન્સ પેરિસ ફ્રાન્સમાં સક્રિય સંગઠન છે, જે ફ્રાન્સ અને ભારતમાં થતાં વિરોધ પ્રદર્શનોને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર જોડવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ સંગઠને ન્યૂ યોર્કના મેનહટનમાં આવેલા ‘ધ પીપલ્સ ફોરમ’ સાથે ભાગીદારી કરીને ભારતમાં થયેલા વિવિધ આંદોલનોને વૈશ્વિક સ્તરે રજૂ કર્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ પ્રકારની ભાગીદારી કે પ્રચારના આધારે જ કોઈ સંગઠન ભારતમાં વિરોધ પ્રદર્શનોનું આયોજન કરાવે છે અથવા તેને નિયંત્રિત કરે છે એવું સાબિત થતું નથી. અહેવાલમાં ‘પ્રોગ્રેસિવ ઇન્ટરનેશનલ’, ‘કોડપિંક’ અને ‘બ્રેકથ્રુ ન્યૂઝ’ સહિતનાં સંગઠનોનાં નામ પણ સામેલ છે. દાવા અનુસાર, 16 ઓક્ટોબરે પ્રોગ્રેસિવ ઇન્ટરનેશનલે ફ્રાન્સ, સ્પેન, ભારત અને અલ્બેનિયામાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને એકસાથે જોડીને તેમને વ્યાપક રાજકીય અભિયાનનું સ્વરૂપ આપવા અપીલ કરી હતી. અમેરિકી ઉદ્યોગપતિ નેવિલ રોય સિંઘમ સાથે સંકળાયેલા કેટલાક મીડિયા જૂથો દ્વારા પણ આવા આંદોલનોનો પ્રચાર કરવામાં આવ્યો હોવાનો ઉલ્લેખ છે.
અહેવાલમાં ફ્રાન્સમાં યોજાનારા આગામી વિરોધ પ્રદર્શનોનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં 24 ઓક્ટોબરે ‘એક્ટ II’ અને 31 ઓક્ટોબરે ‘એક્ટ III’ અંતર્ગત વિરોધ પ્રદર્શનો યોજવાની તૈયારી હોવાનો દાવો છે. આ ઉપરાંત, 20 નવેમ્બરે વૈશ્વિક સ્તરે ‘આંતરરાષ્ટ્રીય યુવા હડતાળ’નું આયોજન થવાની વાત પણ કરવામાં આવી છે. આ અભિયાનમાં મોંઘવારી, સરકારી ખર્ચમાં કાપ અને લશ્કરી ખર્ચ જેવા મુદ્દાઓ સામે વિરોધ નોંધાવવાની યોજના હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મહત્ત્વનો મુદ્દો દાવા અને પુરાવા વચ્ચેનો તફાવત છે. અહેવાલમાં વિવિધ સંગઠનો વચ્ચેના સંપર્કો, ભાગીદારી અને વિરોધ પ્રદર્શનોના પ્રચારનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ વિદેશી સંગઠનો ભારતનાં આંદોલનોને સીધા ઉશ્કેરે છે, તેમનું સંચાલન કરે છે અથવા તેમને નિયંત્રિત કરે છે તે સાબિત કરતો કોઈ નક્કર પ્રત્યક્ષ પુરાવો રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી. તેથી આ દાવાઓને સાબિત થયેલી હકીકત તરીકે નહીં, પરંતુ વધુ તપાસની જરૂર ધરાવતા આરોપો તરીકે જોવું જરૂરી છે. સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ આંદોલનનો પ્રચાર થવો અને તેના આયોજન પાછળ વિદેશી સંગઠન હોવું બંને અલગ બાબતો છે.
