કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા અને ઉદ્યોગપતિ રોબર્ટ વાડ્રાના પુત્ર તથા કલાકાર-ફોટોગ્રાફર રેહાન વાડ્રાના ફોટો એક્ઝિબિશનને લઈને દિલ્હીમાં વિવાદ ઊભો થયો છે. બિકાનેર હાઉસ ખાતે યોજાયેલા તેમના એકલ પ્રદર્શન ‘No Idea Is Final’માંથી યુવા આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરો હટાવવા દબાણ કરવામાં આવ્યું હોવાનો રેહાન વાડ્રાએ આરોપ લગાવ્યો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રદર્શન શરૂ થવાના થોડા કલાકો પહેલાં મેનેજમેન્ટે આશરે 74 તસવીરો હટાવવા જણાવ્યું હતું. આ ઉપરાંત ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ તિરંગાની બે તસવીરો દૂર કરવા પણ સૂચના આપવામાં આવી હતી, પરંતુ રેહાને તેનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ ઘટનાએ કળાની સ્વતંત્રતા, અભિવ્યક્તિના અધિકાર અને પ્રદર્શનના સંચાલનને લઈને રાજકીય ચર્ચા જગાવી છે.
રેહાન વાડ્રાનું ‘No Idea Is Final’ પ્રદર્શન બુધવારે સાંજે સાત વાગ્યે શરૂ થવાનું હતું. તેમના દાવા પ્રમાણે, બપોરે લગભગ 3.30 વાગ્યે બિકાનેર હાઉસના મેનેજમેન્ટે તેમને સાંજે પાંચ વાગ્યા સુધીમાં કેટલીક તસવીરો હટાવી લેવા જણાવ્યું હતું. જો તસવીરો દૂર નહીં કરવામાં આવે તો સમગ્ર પ્રદર્શન રદ કરવાની ચેતવણી આપવામાં આવી હોવાનો પણ તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો. ત્યારબાદ પ્રદર્શન નિર્ધારિત સમયે શરૂ થયું, પરંતુ દીવાલો પર આશરે 40 તસવીરો જ પ્રદર્શિત રહી શકી હતી. બાકીની તસવીરો હટાવવી પડી હતી. આ પ્રદર્શનમાં વન્યજીવનની ફોટોગ્રાફી, એબ્સ્ટ્રેક્ટ આર્ટ અને છેલ્લા કેટલાક સમય દરમિયાન થયેલા યુવા આંદોલનો તથા વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રદર્શન રવિવાર સુધી ચાલુ રહેવાનું છે.
રેહાન વાડ્રાએ સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે પ્રદર્શન શરૂ થવાના થોડા કલાકો પહેલાં તેમને મોટાભાગની તસવીરો હટાવવા માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ, મેનેજમેન્ટે વિરોધ પ્રદર્શનો સાથે જોડાયેલી તસવીરોના રાજકીય સ્વરૂપ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તિરંગાની બે તસવીરો હટાવવાની સૂચના સામે તેમણે સ્પષ્ટ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. રેહાને કહ્યું હતું કે ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજની તસવીરો હટાવવાનો તેઓ સ્વીકાર કરી શકે નહીં.
રેહાનના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ તસવીરોનો હેતુ કોઈ રાજકીય પક્ષ કે વિચારધારાના સમર્થન અથવા વિરોધમાં સંદેશ આપવાનો નહોતો. તેમણે છેલ્લા છ મહિનામાં થયેલા આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનોને દસ્તાવેજીકરણના ભાગરૂપે કેમેરામાં કેદ કર્યા હતા. એક કલાકાર તરીકે દેશમાં બની રહેલી ઘટનાઓને નોંધવી પોતાની જવાબદારી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. તેમના મતે, વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરોને રાજકીય ગણાવીને દૂર કરવી કલાકારોની અભિવ્યક્તિ પર નિયંત્રણ મૂકવા સમાન છે. આ તસવીરોમાં કોઈ ટિપ્પણી કે અપમાનજનક સંદેશ નહોતો, પરંતુ માત્ર ઘટનાઓનું દૃશ્યાત્મક દસ્તાવેજીકરણ હતું, એવો તેમનો દાવો છે.
આ મુદ્દે પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ પણ તીખી પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે આ ઘટનાને હાસ્યાસ્પદ ગણાવીને કહ્યું હતું કે યુવાનોના અવાજને દબાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, રેહાનની તસવીરોમાં કોઈ રાજકીય ટિપ્પણી કે કોઈ વ્યક્તિ પ્રત્યે અપમાનજનક સામગ્રી નહોતી, પરંતુ તે માત્ર વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરો હતી. પ્રિયંકાએ આશંકા વ્યક્ત કરી હતી કે આજે એક યુવાન કલાકારના કામ સાથે આવું થયું છે તો ભવિષ્યમાં અન્ય કલાકારોને પણ આવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેમણે આ ઘટનાને લોકશાહી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સાથે જોડીને સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
હાલ બિકાનેર હાઉસ ખાતે બાકી રહેલી આશરે 40 તસવીરો સાથે પ્રદર્શન ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય રેહાન વાડ્રાએ લીધો છે. જોકે, તેમણે સંકેત આપ્યો છે કે હટાવવામાં આવેલી તમામ તસવીરોને જાહેરમાં રજૂ કરવા માટે ભવિષ્યમાં અન્ય ગેલેરી અથવા સ્થળ પસંદ કરવામાં આવશે. આ ઘટનાએ કલાકારોને પોતાના કામ દ્વારા સામાજિક અને રાજકીય ઘટનાઓનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાની સ્વતંત્રતા તથા જાહેર સ્થળોએ પ્રદર્શિત થતી સામગ્રી અંગેના નિયમો પર નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે.
