પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ શુક્રવારે દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત ‘ચિન્મય અમૃત મહોત્સવ’ના સમાપન કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો. આ પ્રસંગે તેમણે આધુનિક ટેક્નોલોજીની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવેલા સ્વામી ચિન્મયાનંદના હોલોગ્રામ સાથે વાતચીત કરી હતી. સ્વામીજીના ત્રિપરિમાણીય સ્વરૂપને જોઈને મોદીએ કહ્યું કે તેમને એવું લાગ્યું જાણે તેઓ 33 વર્ષ પહેલાંના સમયમાં પાછા પહોંચી ગયા હોય. 1993માં ગુરુદેવ સાથે થયેલી મુલાકાત, તેમનો સ્નેહ અને આશીર્વાદ ફરી યાદ આવી ગયાં હતાં. ચિન્મય મિશનની સ્થાપનાનાં 75 વર્ષ પૂર્ણ થવાના અવસરે આયોજિત આ મહોત્સવમાં દેશ-વિદેશમાંથી 9 હજારથી વધુ લોકો ભાગ લઈ રહ્યા છે.
હોલોગ્રામ સાથેની વાતચીત દરમિયાન સ્વામી ચિન્મયાનંદના ડિજિટલ સ્વરૂપે ફેબ્રુઆરી 1993માં થયેલી પ્રથમ મુલાકાતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તે સમયે નરેન્દ્ર મોદી સ્વામીજીને અમેરિકાના શિકાગોમાં યોજાનારી વિશ્વ ધર્મ સંસદના શતાબ્દી કાર્યક્રમમાં આમંત્રિત કરવા ગયા હતા. મોદીએ પણ આ મુલાકાતને યાદ કરતાં કહ્યું કે ફરી એકવાર ગુરુદેવનાં દર્શન કરવાનો અવસર મળવો તેમના માટે સૌભાગ્યની વાત છે. તેમણે જણાવ્યું કે ટેક્નોલોજીના માધ્યમથી સ્વામીજી સાથે વાત કરતાં જૂની યાદો તાજી થઈ ગઈ હતી અને તેમનો સ્નેહ તથા આશીર્વાદ ફરી અનુભવાયા હતા.
હોલોગ્રામ એ એવી ત્રિપરિમાણીય ટેક્નોલોજી છે, જેના દ્વારા કોઈ વ્યક્તિ અથવા વસ્તુનું સ્વરૂપ વાસ્તવિક હોય તેવો અનુભવ કરાવી શકાય છે. તેને જુદા જુદા ખૂણેથી જોવાથી ત્રિપરિમાણીય છબીનો અનુભવ થાય છે. આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સ્વામી ચિન્મયાનંદનું સ્વરૂપ કાર્યક્રમમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે સમગ્ર આયોજનને વિશેષ બનાવવામાં આવ્યું હતું.
મોદીએ પોતાના સંબોધનમાં ચિન્મય મિશનના વિચાર અને તેના કાર્યની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું કે ચિન્મય માત્ર એક નામ નથી, પરંતુ એક વિચાર છે, જેની શરૂઆત એક ચિન્મય ઋષિએ કરી હતી. જે ચિન્મય છે તે સ્વયં અમર છે, તેથી ‘ચિન્મય અમૃત મહોત્સવ’ નામ પણ વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે. તેમણે કહ્યું કે મહાન વ્યક્તિઓનું કાર્ય તેમના જીવનકાળ પછી પણ ચાલુ રહે છે અને ચિન્મય મિશન તેનું ઉદાહરણ છે.
પ્રધાનમંત્રીએ વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય સાથે ચિન્મય મિશનના કાર્યને જોડતાં કહ્યું કે દેશે હવે આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધવાનું છે અને 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત બનાવવાના સંકલ્પ સાથે દરેક નાગરિકને જોડવાનો છે. ભારત જ્યારે આઝાદીનાં 100 વર્ષ પૂર્ણ કરશે, ત્યારે ચિન્મય મિશન પણ તેની સ્થાપનાનાં 100 વર્ષ પૂર્ણ કરવાની દિશામાં આગળ વધતું હશે. તેમના મતે દેશના વિકાસ અને મિશનના ઉદ્દેશ્યો વચ્ચે એક સમાન દિશા છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે મિશન સાથે જોડાયેલા લોકો દેશના યુવાનોને પ્રેરણા આપીને વિકસિત ભારતના નિર્માણમાં યોગદાન આપશે.
મોદીએ કહ્યું કે છેલ્લા દાયકાઓમાં સમય બદલાયો છે અને દેશ સામે નવા પડકારો ઊભા થયા છે. આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે સમાજના દરેક વર્ગની ભાગીદારી જરૂરી છે. તેમણે આત્મનિર્ભરતા માટે લોકોને જાગૃત કરવા અને દેશના વિકાસમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા પર ભાર મૂક્યો હતો. પોતાના જાહેર જીવનનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે જણાવ્યું કે સ્વામી ચિન્મયાનંદ સાથે મુલાકાત થયાના થોડાં વર્ષો પછી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમને જનતાની સેવા કરવાની તક મળી હતી. ત્યારથી સરકારના વડા તરીકેની જવાબદારી નિભાવતી વખતે તેમના પ્રયાસોના કેન્દ્રમાં દેશના યુવાનો રહ્યા છે.
ભારતના સાંસ્કૃતિક પુનર્જાગરણનો ઉલ્લેખ કરતાં મોદીએ અયોધ્યાના રામ મંદિર, ઉજ્જૈનના મહાકાલ ધામ અને કેદારનાથ તથા બદ્રીનાથ જેવા ધાર્મિક સ્થળોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે દેશના વિવિધ ભાગોમાં સાંસ્કૃતિક વારસાને ફરી મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. તેમણે વિદેશોમાંથી ભારતની પાછી લાવવામાં આવેલી પ્રાચીન મૂર્તિઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા 12 વર્ષમાં 600 જેટલી મૂર્તિઓ ભારત પરત લાવવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે દેશ હવે એવા માર્ગે આગળ વધી રહ્યો છે, જેનું સ્વપ્ન ભારતના ઋષિઓ અને રાષ્ટ્રભક્તોએ જોયું હતું.
શિક્ષણ અંગે વાત કરતાં પ્રધાનમંત્રીએ 2020માં રજૂ કરવામાં આવેલી નવી શિક્ષણ નીતિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે શિક્ષણમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અને આધુનિક ટેક્નોલોજી વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ચિન્મય મિશન દ્વારા સંચાલિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પણ બાળકો અને યુવાનોને શિક્ષણ આપવાની સાથે સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો સાથે જોડવાનું કાર્ય કરી રહી છે. તેમણે સ્વામી ચિન્મયાનંદના ગુરુ દ્વારા આપવામાં આવેલા આશીર્વાદ ‘ગો, રોર લાઈક અ લાયન’નો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે તેનો અર્થ સિંહની જેમ ગર્જના કરીને આગળ વધવાનો છે. આ સંદેશ સ્વામીજીના જીવન અને તેમના કાર્યમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
ચિન્મય મિશનની સ્થાપના વર્ષ 1951માં સ્વામી ચિન્મયાનંદ સરસ્વતીએ કરી હતી. તેનો મુખ્ય હેતુ ભગવદ્ ગીતા, ઉપનિષદો અને વેદાંતના જ્ઞાનને સામાન્ય લોકો સુધી સરળ ભાષામાં પહોંચાડવાનો હતો. સમય જતાં મિશનનું કાર્ય ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ વિદેશોમાં પણ વિસ્તર્યું છે. આજે વિશ્વભરમાં તેના 350થી વધુ કેન્દ્રો અને 1,000થી વધુ આધ્યાત્મિક અભ્યાસ જૂથો કાર્યરત હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ કેન્દ્રો દ્વારા આધ્યાત્મિક અભ્યાસ, સત્સંગ, યુવાનો માટેના કાર્યક્રમો અને સામાજિક સેવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવે છે.
ભારતમાં ચિન્મય મિશનનું શૈક્ષણિક નેટવર્ક પણ વિસ્તૃત છે. દેશનાં અનેક રાજ્યોમાં મિશનનાં કેન્દ્રો, આશ્રમો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ કાર્યરત છે. તેના નેટવર્કમાં 80થી વધુ ચિન્મય વિદ્યાલયો અને અનેક કોલેજોનો સમાવેશ થાય છે. આ સંસ્થાઓમાં શિક્ષણની સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિ, આધ્યાત્મિક જ્ઞાન અને જીવનમૂલ્યો પર પણ ભાર મૂકવામાં આવે છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ મિશન દ્વારા વિવિધ સામાજિક સેવા પ્રવૃત્તિઓ ચલાવવામાં આવે છે.
ચિન્મય મિશનની સ્થાપનાનાં 75 વર્ષ પૂર્ણ થવાના અવસરે વર્ષભર વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ મહોત્સવની શરૂઆત ગયા વર્ષે થઈ હતી, જ્યારે પ્રધાનમંત્રીએ તમિલનાડુમાં સંગીતકાર ઇલૈયારાજાના સંગીત સાથેની તમિલ ભગવદ્ ગીતાનું વિમોચન કર્યું હતું. ત્યારબાદ દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં હવન, આધ્યાત્મિક કાર્યક્રમો અને અન્ય આયોજનો યોજાયાં હતાં. ત્રિપુરામાં મા સૌંદર્યા ચિન્મયી મંદિરની સ્થાપના પણ આ કાર્યક્રમોનો એક ભાગ હતી.
આ ઉપરાંત ઓનલાઇન સામૂહિક પાઠનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં વિશ્વભરમાંથી એક લાખથી વધુ લોકોએ એકસાથે ભગવદ્ ગીતાના 15મા અધ્યાયનું પઠન કર્યું હતું. ‘ગીતા પંચામૃત’ કાર્યક્રમ દ્વારા પણ ગીતાના સંદેશને લોકો સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ અભિયાન હેઠળ 15 યુવાનો સમગ્ર દેશમાં 40 હજાર કિલોમીટરથી વધુની યાત્રા પર નીકળ્યા હતા, જેથી વધુ લોકો સુધી ગીતાના ઉપદેશો પહોંચાડી શકાય.
23થી 25 ઑક્ટોબર સુધી ચાલનારા ત્રણ દિવસીય ‘ચિન્મય અમૃત મહોત્સવ’ના સમાપન પ્રસંગે આધ્યાત્મિક વારસો, શિક્ષણ, ટેક્નોલોજી અને રાષ્ટ્રનિર્માણ જેવા વિષયો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. સ્વામી ચિન્મયાનંદના હોલોગ્રામ સાથેની વાતચીત આ કાર્યક્રમનું વિશેષ આકર્ષણ બની હતી. આધુનિક ટેક્નોલોજી દ્વારા ભૂતકાળની યાદોને જીવંત કરવાનો આ પ્રયાસ ચિન્મય મિશનની 75 વર્ષની સફરને ઉજાગર કરતો રહ્યો હતો.
