અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદ પર ભારત અને ચીનની સેનાઓ વચ્ચે તણાવ યથાવત હોવાના અહેવાલો વચ્ચે ઇન્ડો-તિબેટન બોર્ડર પોલીસ (ITBP)ના ડાયરેક્ટર જનરલ શત્રુજીત કપૂરે મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે અરુણાચલ પ્રદેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં ભારતીય અને ચીની સૈનિકો અનેક વખત સામસામે આવી ગયા છે અને આવી સ્થિતિ હજુ પણ સર્જાઈ રહી છે. સરહદ પર ઊભી થતી આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે ભારતીય જવાનો તૈયાર છે. ITBP દ્વારા સરહદી વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી રહી છે. શત્રુજીત કપૂરે એક કાર્યક્રમ દરમિયાન અરુણાચલ પ્રદેશમાં તૈનાત ITBPના જવાનોની કામગીરીની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે સરહદ પર અનેક પ્રસંગોએ બંને દેશોના સૈનિકો સામસામે આવ્યા હતા. આવી પરિસ્થિતિઓમાં ITBPની ‘શૌર્ય’ કમાન્ડો ટીમોએ ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી છે. સરહદી વિસ્તારોમાં ઊભા થતા પડકારોને પહોંચી વળવા માટે જવાનોને વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે અને દળની કામગીરીને વધુ અસરકારક બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
ITBPના ડીજીના નિવેદનથી વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પરની પરિસ્થિતિ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી વિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી તણાવ રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે વિવિધ તબક્કે વાતચીત અને તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસો થયા હોવા છતાં, સરહદના કેટલાક વિસ્તારોમાં સામસામે આવવાની ઘટનાઓ સામે આવતી રહી છે. અરુણાચલ પ્રદેશમાં જુલાઈ મહિનાથી આવી ઘટનાઓ બની રહી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, દરેક ઘટનાની ચોક્કસ વિગતો અને તેની સ્થિતિ અંગે સત્તાવાર માહિતીનું મહત્વ રહે છે. શત્રુજીત કપૂરે ITBPની ભૂમિકા અને બદલાતી કામગીરી અંગે પણ વાત કરી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, શરૂઆતમાં ITBPની કલ્પના પહાડી વિસ્તારોમાં ગેરિલા એટલે કે છાપામાર પદ્ધતિથી કામગીરી કરી શકે તેવા દળ તરીકે કરવામાં આવી હતી. સમય જતાં આ દળ ચીન સાથેની સરહદની સુરક્ષા માટેના પરંપરાગત દળ તરીકે વિકસ્યું. હવે ઊંચા પર્વતીય વિસ્તારોમાં સુરક્ષા અને વિશેષ કામગીરી માટે સક્ષમ દળ તરીકે ITBP પોતાની ક્ષમતાઓ વધારી રહ્યું છે. આ માટે નવી ટેકનોલોજી, તાલીમ અને સરહદ પરની કામગીરીની પદ્ધતિઓ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
સરહદ પરની તૈયારીઓમાં ડ્રોન પ્લાટૂનનો ઉપયોગ, હુમલાની પરિસ્થિતિમાં કામગીરી માટેની તાલીમ અને ભૂગર્ભ બંકરોના નિર્માણ જેવા પગલાંનો સમાવેશ થતો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ઊંચાઈવાળા અને મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ ધરાવતા વિસ્તારોમાં સૈનિકો માટે સુરક્ષિત માળખું અને અસરકારક દેખરેખ વ્યવસ્થા મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાય છે. ડ્રોન જેવી ટેકનોલોજીથી સરહદી વિસ્તારોમાં દેખરેખ રાખવામાં અને હલચલ પર નજર રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. રાજસ્થાનના અલવરમાં જવાનોને સંબોધતી વખતે આસાફિલા વિસ્તારનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો. રજૂ કરવામાં આવેલી વિગતો અનુસાર, ચીની સૈનિકોએ ભારત દ્વારા માનવામાં આવતી LACથી આશરે છથી સાત કિલોમીટરના અંતરે તંબુ નાખ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ વિસ્તારની સ્થિતિ અને સૈનિકોની હાજરી અંગેના દાવાઓ સરહદ પરની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે મહત્ત્વ ધરાવે છે. જોકે, આ પ્રકારની ચોક્કસ વિગતોનું મૂલ્યાંકન સત્તાવાર માહિતી અને બંને દેશોની સરહદ અંગેની અલગ-અલગ સમજણને ધ્યાનમાં રાખીને કરવું જરૂરી છે.
આ મુદ્દે કોંગ્રેસે કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર ચીનના મુદ્દે મૌન જાળવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમણે પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું કે પોતાને ‘વિશ્વગુરુ’ ગણાવતા નેતૃત્વએ ચીનને છૂટો દોર આપ્યો છે. ITBPના ડીજીએ અરુણાચલ પ્રદેશમાં ચીની સૈનિકો સાથેની સામસામેની ઘટનાઓ દરમિયાન ભારતીય જવાનોની કામગીરીની પ્રશંસા કરી છે, પરંતુ વડાપ્રધાન તરફથી આ મામલે જાહેર નિવેદન ન આવવું આશ્ચર્યજનક છે, એવો દાવો તેમણે કર્યો હતો. ચીન સાથેના સરહદી તણાવનો મુદ્દો અગાઉ પણ ભારતીય રાજકારણમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર રહ્યો છે. વર્ષ 2017માં ડોકલામ વિસ્તારમાં ભારત અને ચીનની સેનાઓ લાંબા સમય સુધી સામસામે રહી હતી. તે સમયે બંને દેશો વચ્ચે ગંભીર તણાવ સર્જાયો હતો અને આ મુદ્દો સંસદમાં પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
ત્યારબાદ સરહદ પર શાંતિ જાળવવા માટે રાજદ્વારી અને સૈન્ય સ્તરે અનેક પ્રયાસો થયા હતા. હવે અરુણાચલ પ્રદેશમાં સૈનિકો વચ્ચે સામસામેની સ્થિતિ અંગેના નિવેદનથી સરહદની સુરક્ષા અને સરકારની ચીન નીતિ અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ભારત માટે અરુણાચલ પ્રદેશ સહિતના સરહદી વિસ્તારોની સુરક્ષા વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. મુશ્કેલ પર્વતીય ભૂગોળ, હવામાનની પ્રતિકૂળતા અને સરહદ અંગેના મતભેદોને કારણે અહીં સતત સતર્કતા જરૂરી બને છે. ITBP દ્વારા જવાનોની તાલીમ, દેખરેખ અને સુરક્ષાત્મક માળખાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો વચ્ચે હવે સરહદ પરની સ્થિતિ અંગે સરકાર તરફથી વધુ સ્પષ્ટતા થાય છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે.
