ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ મેળવવાની અને તેમાં ફેરફાર કરાવવાની પ્રક્રિયામાં કેન્દ્ર સરકાર મોટા ફેરફારો કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. માર્ગ પરિવહન મંત્રાલયે મોટર વાહન નિયમોમાં સુધારા માટે મુસદ્દો જાહેર કર્યો છે. તેમાં ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સની પરીક્ષામાં પાસ થવા માટે જરૂરી ગુણ વધારવા, ભારતીય અને વિદેશી નાગરિકો માટે અલગ રંગનાં લાઇસન્સ, નાગરિકતાનો ઉલ્લેખ અને બ્લડ ગ્રુપ સહિતની વિગતો ફરજિયાત કરવા જેવી દરખાસ્તો સામેલ છે. આ ઉપરાંત ઉંમર અને સરનામાના પુરાવા તરીકે સોગંદનામું રજૂ કરવાની સુવિધા દૂર કરવા તથા કેટલીક ઓનલાઇન સેવાઓ માટે ફીમાંથી મુક્તિ આપવાની પણ દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. જોકે, આ ફેરફારો હાલ મુસદ્દાના તબક્કામાં છે અને તેમને અંતિમ મંજૂરી મળ્યા બાદ જ અમલમાં આવશે.
મુસદ્દા મુજબ, ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સમાં ધારકની નાગરિકતાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવાની દરખાસ્ત છે. ભારતીય નાગરિકો અને વિદેશી નાગરિકો માટે અલગ રંગનાં લાઇસન્સની વ્યવસ્થા પણ સૂચવવામાં આવી છે. લાઇસન્સમાં બ્લડ ગ્રુપ, મોબાઇલ નંબર અને કટોકટીના સમયે સંપર્ક કરી શકાય તેવી વ્યક્તિની વિગતો નોંધવી ફરજિયાત બનાવવાની જોગવાઈ પણ સામેલ છે. આ ફેરફારોનો હેતુ લાઇસન્સધારકની ઓળખ અને જરૂરી સંપર્કની વિગતો ઉપલબ્ધ રાખવાનો છે.
ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ માટે અરજી કરતી વખતે ઉંમર અને સરનામાના પુરાવા અંગેના નિયમોમાં પણ ફેરફાર સૂચવવામાં આવ્યો છે. હાલ માન્ય દસ્તાવેજો રજૂ કરવામાં અસમર્થ અરજદારો કેટલાક કિસ્સામાં એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ, ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ અથવા નોટરી સમક્ષ કરેલું સોગંદનામું રજૂ કરી શકે છે. નવી દરખાસ્તમાં આ વિકલ્પ દૂર કરવાની જોગવાઈ છે. જીવન વીમાની પૉલિસીને પણ ઉંમર અથવા સરનામાના પુરાવા તરીકે સ્વીકારવામાં નહીં આવે.
સરનામાના પુરાવા માટે આધાર કાર્ડ, મતદાર ઓળખપત્ર, ઇ-રેશન કાર્ડ અને અગાઉના ત્રણ મહિનાનાં વીજળી અથવા ગૅસનાં બિલ જેવા દસ્તાવેજોનો સમાવેશ કરવાની દરખાસ્ત છે. વિદેશી નાગરિકોએ ભારતમાં કાયદેસર રીતે રહેતા હોવાનો પુરાવો રજૂ કરવો પડશે. ઉંમરના પુરાવા તરીકે પાસપોર્ટ, શાળાની બોર્ડની માર્કશીટ, જન્મ પ્રમાણપત્ર અને સરકારી વિભાગ દ્વારા આપવામાં આવેલા ઓળખપત્રો સ્વીકારવાની જોગવાઈ સૂચવવામાં આવી છે. ઓળખના પુરાવા તરીકે આધાર કાર્ડ, પાસપોર્ટ, ઇ-રેશન કાર્ડ અને પાન કાર્ડનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ મેળવવા માટેની સલામત વાહન ચલાવવા અંગેની ઓનલાઇન કસોટીમાં પાસ થવાના લઘુતમ ગુણ વધારવાની દરખાસ્ત પણ કરવામાં આવી છે. હાલ આ કસોટીમાં પાસ થવા માટે 60 ટકા ગુણ જરૂરી છે, જેને વધારીને 75 ટકા કરવાની જોગવાઈ સૂચવવામાં આવી છે. એટલે કે, દરખાસ્ત અમલમાં આવે તો અરજદારોએ કસોટીમાં ઓછામાં ઓછા 75 ટકા ગુણ મેળવવા પડશે. આ ઉપરાંત સલામત ડ્રાઇવિંગ અંગેનું ઓનલાઇન ટ્યુટોરિયલ ઓછામાં ઓછું 30 મિનિટનું હોવું જોઈએ તેવી જોગવાઈ પણ સૂચવવામાં આવી છે.
બીજી તરફ, આધાર આધારિત ઓનલાઇન ચકાસણી દ્વારા અરજી કરનારા લોકોને કેટલીક સેવાઓ માટે ફીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત છે. તેમાં લાઇસન્સમાં સરનામું, નામ અને સંપર્ક નંબર બદલવા જેવી નિર્ધારિત સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યવસ્થાનો હેતુ ઓનલાઇન પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાનો અને અરજદારોને વારંવાર કચેરીના ધક્કા ખાવા ન પડે તેવો છે.
લાઇસન્સની વિગતોમાં ફેરફાર કરવા માટે કરવામાં આવેલી ઓનલાઇન અરજીનો નિર્ણય 15 દિવસમાં લેવાની દરખાસ્ત છે. અરજી મંજૂર કરવામાં આવે અથવા નામંજૂર કરવામાં આવે, તેની જાણ અરજદારને કરવી પડશે. અરજી નામંજૂર થાય તો તેનું કારણ પણ જણાવવાનું રહેશે. સરનામું બદલવા માટેની અરજી 30 દિવસ સુધી નિર્ણય વિના બાકી રહે તો તેને મંજૂર ગણવાની જોગવાઈ પણ મુસદ્દામાં સામેલ કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત લાઇસન્સ રિન્યુ કરાવવા, ડુપ્લિકેટ લાઇસન્સ મેળવવા, લાઇસન્સમાં વાહનનો નવો વર્ગ ઉમેરવા અને વ્યક્તિગત વિગતોમાં ફેરફાર કરવા જેવી વિવિધ સેવાઓ માટે એક સંકલિત અરજીપત્રક રજૂ કરવાની દરખાસ્ત છે. અરજી પ્રક્રિયા દરમિયાન જરૂરી વિગતો સારથી પોર્ટલ પરથી ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે મેળવવાની જોગવાઈ પણ સૂચવવામાં આવી છે. જો આ ફેરફારોને મંજૂરી મળશે તો ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ સંબંધિત કેટલીક પ્રક્રિયાઓ વધુ સુવ્યવસ્થિત બની શકે છે. જોકે, હાલ અરજદારોએ નવા નિયમો અમલમાં આવી ગયા હોવાનું માની લેવાને બદલે અંતિમ સૂચના જાહેર થાય ત્યાં સુધી હાલની જોગવાઈઓને અનુસરવી જરૂરી છે.
