અરુણાચલ પ્રદેશને લઈને ચીન દ્વારા વારંવાર કરવામાં આવતા નામ બદલવાના પ્રયાસો વચ્ચે ભારતે હવે વધુ એક મહત્વનું પગલું ભર્યું છે. ભારતે અરુણાચલ પ્રદેશના 27 મહત્વપૂર્ણ સ્થળો અને ભૌગોલિક વિશેષતાઓને પોતાના સત્તાવાર નકશામાં માનક નામો સાથે સામેલ કર્યા છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ સરહદી વિસ્તારોની ચોક્કસ ઓળખ જાળવી રાખવાનો અને ચીન દ્વારા કરવામાં આવતા દાવાઓ સામે ભારતની સત્તાવાર સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ કરવાનો છે. ભારતીય સર્વેક્ષણ વિભાગ એટલે કે Survey of India દ્વારા કરવામાં આવેલા આ પગલાને અરુણાચલ પ્રદેશની ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક ઓળખને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ સાથે ભારતે એ પણ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે કોઈ અન્ય દેશ દ્વારા કોઈ વિસ્તારના નામ બદલવાથી તેની વાસ્તવિક ઓળખ કે માલિકી બદલાતી નથી.
ચીન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી અરુણાચલ પ્રદેશના વિવિધ વિસ્તારોનાં નામ પોતાની રીતે બદલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ચીન અરુણાચલ પ્રદેશને ‘ઝાંગનાન’ નામથી ઓળખાવે છે અને રાજ્યના અલગ-અલગ સ્થળોને ચીની નામ આપવાની યાદીઓ જાહેર કરતું આવ્યું છે. જોકે, ભારતે દરેક વખતે ચીનના આ પ્રયાસોને સખત રીતે ફગાવ્યા છે. ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ રહ્યું છે કે અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય હિસ્સો છે. ચીન દ્વારા કોઈ સ્થળનું નામ બદલવામાં આવે કે તેને કોઈ નવી ઓળખ આપવામાં આવે, તેનાથી જમીની હકીકતમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. ભારતે અગાઉ પણ કહ્યું છે કે ચીનની આવી કાર્યવાહી માત્ર બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ જટિલ બનાવે છે.
ચીન દ્વારા અરુણાચલ પ્રદેશના સ્થળોના નામ બદલવાની શરૂઆત આજની નથી. વર્ષ 2017માં ચીને રાજ્યના છ સ્થળોના નામ બદલવાની યાદી જાહેર કરી હતી. ત્યારબાદ 2021માં વધુ 15 સ્થળોના નામ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2023માં પણ ચીને 11 સ્થળોના નવા નામ જાહેર કર્યા હતા. ભારતે આ તમામ પ્રયાસોનો વિરોધ કર્યો હતો અને તેને કોઈ આધાર વિનાની કાર્યવાહી ગણાવી હતી. હવે ભારતે પોતાના સત્તાવાર નકશામાં અરુણાચલ પ્રદેશના 27 સ્થળોને સામેલ કરીને પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી છે. આ યાદીમાં માત્ર સામાન્ય વિસ્તારો જ નહીં, પરંતુ સરહદી સુરક્ષા, ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અને ભારતીય સૈનિકોના શૌર્ય સાથે જોડાયેલા અનેક સ્થળોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ 27 સ્થળોમાં લાઈન ઓફ એક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ એટલે કે LAC નજીક આવેલું લોંગ જૂ પણ સામેલ છે. આ વિસ્તાર ભારત-ચીન સરહદના ઇતિહાસમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. વર્ષ 1959માં આ વિસ્તારમાં ભારત અને ચીનની સેનાઓ વચ્ચે ઘર્ષણ થયું હતું. ચીની સેનાના વિસ્તારમાં પ્રવેશ બાદ બંને દેશો વચ્ચે તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. લોંગ જૂની નજીક આવેલું માજા ગામ પણ સત્તાવાર નકશામાં સ્થાન પામ્યું છે. આ વિસ્તાર અપર સુબનસિરી જિલ્લામાં આવેલો છે. આ સિવાય બિસા ગામને પણ નવી યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.
સરહદી દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ અનેક પર્વતીય માર્ગો અને પાસને પણ સત્તાવાર ઓળખ આપવામાં આવી છે. તેમાં ડ્જો લા, રિજા લા, પુકુર લા અને થાગ લા જેવા પર્વતીય પાસનો સમાવેશ થાય છે. ખાસ કરીને થાગ લા ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે વર્ષ 1962માં ભારત અને ચીન વચ્ચે થયેલા યુદ્ધની શરૂઆતની લડાઈ આ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલી છે. અરુણાચલ પ્રદેશના ચાંગલાંગ જિલ્લામાં આવેલું જયરામપુર પણ આ યાદીમાં સામેલ છે. જયરામપુરને પૂર્વી સીમા વિસ્તાર માટે મહત્વપૂર્ણ લોજિસ્ટિક્સ સેન્ટર તરીકે જોવામાં આવે છે. સરહદી વિસ્તારોમાં સુરક્ષા દળોની અવરજવર અને અન્ય જરૂરી કામગીરી માટે આ વિસ્તારનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ છે. પૂર્વ અરુણાચલ પ્રદેશના કેટલાક અન્ય વિસ્તારોને પણ સત્તાવાર નકશામાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. તેમાં શંભૂ સરોવર, બડા કુંડુન, છોટા કુંડુન, ધન બાડી, પ્રીતનગર, તેરિતનગર અને તવાંગ રોડ પર આવેલું રામનગર જેવા વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતે માત્ર ભૌગોલિક સ્થળોને જ નહીં, પરંતુ દેશના સૈનિકોના શૌર્ય અને બલિદાન સાથે જોડાયેલા સ્થળોને પણ ખાસ મહત્વ આપ્યું છે. 1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધમાં શહીદ થયેલા સૈનિકોની યાદ સાથે જોડાયેલા કેટલાક સ્થળો હવે સત્તાવાર નકશામાં પણ સ્થાન ધરાવે છે. 1962ના યુદ્ધના વીર સૈનિક ત્રિલોક સિંહ થાપાની યાદમાં બનાવવામાં આવેલા શેર-એ-થાપા સ્મારકનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત જસવંતગઢ પણ યાદીમાં છે. જસવંતગઢ ભારતીય સૈનિક જસવંત સિંહ રાવત સાથે જોડાયેલું છે, જેમણે 1962ના યુદ્ધ દરમિયાન અસાધારણ બહાદુરી બતાવી હતી. આ ઉપરાંત સાગર, પદ્મા, જ્યોતિનગર, બૈસાખી ગામ, છોટા રોપુક, બડા રોપુક, શિવાજી નગર, સુનપુરા, કમલાંગ નગર અને બુદ્ધ મંદિર જેવા સ્થળોને પણ ભારતના સત્તાવાર નકશામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
ભારતના આ નિર્ણયનું મહત્વ માત્ર નકશા પૂરતું મર્યાદિત નથી. કોઈપણ દેશની ભૌગોલિક ઓળખ તેના ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સરહદો સાથે જોડાયેલી હોય છે. તેથી સરહદી વિસ્તારોમાં આવેલા સ્થળોની સત્તાવાર ઓળખ અને તેમના પ્રમાણભૂત નામ જાળવી રાખવા પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ચીન દ્વારા અરુણાચલ પ્રદેશના સ્થળોના નામ બદલવાની કાર્યવાહી પાછળ પોતાના દાવાને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ હોવાનું ભારત માને છે. જોકે, ભારત સતત કહી રહ્યું છે કે આવા નામકરણથી અરુણાચલ પ્રદેશની સ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. ભારત અને ચીન વચ્ચે LAC પર લાંબા સમયથી સરહદી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે અનેક તબક્કાની વાતચીત થઈ છે, પરંતુ સરહદ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ હજુ સંપૂર્ણપણે ઉકેલાયા નથી. આવી સ્થિતિમાં અરુણાચલ પ્રદેશ સાથે જોડાયેલી કોઈપણ કાર્યવાહી બંને દેશોની નજરમાં મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
ભારત દ્વારા 27 સ્થળોને સત્તાવાર નકશામાં માનક નામો સાથે સામેલ કરવાનો નિર્ણય પણ આ જ પરિપ્રેક્ષ્યમાં મહત્વનો છે. આ પગલાથી ભારતે પોતાના નકશામાં અરુણાચલ પ્રદેશની ભૌગોલિક ઓળખને વધુ સ્પષ્ટ કરી છે અને ચીનના નામ બદલવાના પ્રયાસો સામે સત્તાવાર રીતે પોતાનું વલણ દર્શાવ્યું છે. સરકારનું વલણ શરૂઆતથી જ રહ્યું છે કે અરુણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન હિસ્સો છે અને ચીનના દાવા કે નામ બદલવાની કાર્યવાહીથી આ હકીકતમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. હવે 27 સ્થળોને સત્તાવાર નકશામાં સ્થાન આપવાથી આ વિસ્તારોની ઓળખને દસ્તાવેજી રીતે વધુ મજબૂતી મળી છે. આ નિર્ણયને સરહદી વિસ્તારોની ઓળખ, ઐતિહાસિક વારસા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને 1959 અને 1962ની ભારત-ચીન અથડામણ સાથે જોડાયેલા વિસ્તારો તથા ભારતીય સૈનિકોના શૌર્ય સાથે સંબંધિત સ્થળોને સ્થાન મળવાથી અરુણાચલ પ્રદેશના ઇતિહાસને પણ સત્તાવાર નકશામાં વધુ સ્પષ્ટ સ્થાન મળ્યું છે.
