અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડને લઈને ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડ સાથે મહત્વની સુરક્ષા સમજૂતી થઈ હોવાની જાહેરાત કરી છે. આ સમજૂતી હેઠળ અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારી શકશે અને સુરક્ષા સંબંધિત પોતાની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ચિંતાઓને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરશે. જોકે, આ સમજૂતીનો અર્થ ગ્રીનલેન્ડ પર અમેરિકાનો કબજો અથવા સાર્વભૌમત્વનું હસ્તાંતરણ નથી. ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્કના રાજ્યનો ભાગ રહેશે અને તેની પ્રાદેશિક અખંડિતતાને માન્યતા આપવામાં આવી છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર જાહેરાત કરતા કહ્યું કે આ સમજૂતીથી ગ્રીનલેન્ડની સુરક્ષા અને અન્ય જરૂરિયાતો અંગે અમેરિકાને લાંબા ગાળાના અધિકારો મળશે. તેમણે ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકાની મોટી સૈન્ય હાજરી વિકસાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની વાત પણ કરી છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોએ પણ સમજૂતીને અમેરિકાની સુરક્ષા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવી છે.
ગ્રીનલેન્ડને લઈને ટ્રમ્પ અને ડેનમાર્ક વચ્ચે લાંબા સમયથી તણાવ રહ્યો છે. ટ્રમ્પ અગાઉ ગ્રીનલેન્ડને અમેરિકા સાથે જોડવાની અથવા ખરીદવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી ચૂક્યા હતા અને સૈન્ય વિકલ્પ અંગે પણ નિવેદનો આપ્યા હતા. નવી સમજૂતીમાં જોકે ગ્રીનલેન્ડનું સાર્વભૌમત્વ ડેનમાર્ક પાસે જ રહેશે. ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડના નેતાઓએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સમજૂતી તેમના સાર્વભૌમત્વ અને ગ્રીનલેન્ડના લોકોના આત્મનિર્ણયના અધિકારને માન્યતા આપે છે. સમજૂતીની વિગતો અંગે જાહેરમાં આવેલી માહિતી મુજબ અમેરિકાને ગ્રીનલેન્ડમાં સૈન્ય પ્રવૃત્તિ અને હાજરી વધારવા માટે વધુ કાયમી ઍક્સેસ મળશે. અમેરિકાને નવા સૈન્ય મથકો વિકસાવવાની અને ગ્રીનલેન્ડના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા પણ મળી શકે છે. જોકે, કરારનો સંપૂર્ણ લખાણ હજુ જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી, તેથી તેના તમામ અધિકારો અને વ્યવહારિક વિગતો અંગે અંતિમ ચિત્ર સ્પષ્ટ નથી.
આ સમજૂતીમાં રશિયા અને ચીન જેવા અમેરિકાના વ્યૂહાત્મક હરીફો સાથે જોડાયેલી સુરક્ષા ચિંતાઓ પણ મહત્વની છે. ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે ગ્રીનલેન્ડમાં બિન-NATO દેશોના સૈન્ય મથકોને રોકવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. સાથે જ સંવેદનશીલ વિદેશી રોકાણો પર પણ નિયંત્રણ મૂકવાની વ્યવસ્થા હોવાની માહિતી સામે આવી છે. આનો હેતુ ગ્રીનલેન્ડમાં અન્ય દેશોની સૈન્ય અથવા વ્યૂહાત્મક હાજરી વધતી અટકાવવાનો છે. ગ્રીનલેન્ડનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ પણ આ સમગ્ર સમજૂતીનું મુખ્ય કારણ છે. ઉત્તર એટલાન્ટિક અને આર્કટિક વિસ્તારમાં તેનું ભૌગોલિક સ્થાન ઉત્તર અમેરિકાની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. અમેરિકા પહેલેથી જ ગ્રીનલેન્ડમાં પિટુફિક સ્પેસ બેઝનું સંચાલન કરે છે. આ બેઝ મિસાઈલ ચેતવણી, મિસાઈલ ડિફેન્સ અને અવકાશી ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચે 1951થી ગ્રીનલેન્ડની સુરક્ષા અંગે કરાર છે. આ કરારના આધારે અમેરિકાને ગ્રીનલેન્ડમાં સૈન્ય હાજરી જાળવવાનો અધિકાર મળ્યો હતો. નવી સમજૂતી આ વ્યવસ્થાને વધુ વિસ્તૃત અને લાંબા ગાળાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા તરફ લઈ જવાનો પ્રયાસ છે. ડેનમાર્કના વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિક્સનના કાર્યાલયે જણાવ્યું છે કે અમેરિકા, ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડ આગામી સપ્તાહે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાની બેઠક દરમિયાન આ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરવાની યોજના ધરાવે છે. જોકે, હસ્તાક્ષર બાદ પણ કરારને ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની જરૂરી સંસદીય પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે. ત્યાં સુધી તેને સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવેલ કરાર તરીકે જોવો યોગ્ય નહીં બને.
ગ્રીનલેન્ડના વડાપ્રધાન જેન્સ-ફ્રેડરિક નીલ્સને પણ સમજૂતીને ગ્રીનલેન્ડ, ડેનમાર્ક અને અમેરિકા માટે ફાયદાકારક ગણાવી છે. બીજી તરફ ડેનમાર્કે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સમજૂતીમાં ગ્રીનલેન્ડની સાર્વભૌમતા અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાને માન્યતા આપવામાં આવી છે. આ રીતે જોવામાં આવે તો નવી ડીલ ગ્રીનલેન્ડને અમેરિકામાં સામેલ કરવાની અથવા ડેનમાર્ક પાસેથી છીનવી લેવાની સમજૂતી નથી. તેના બદલે અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડમાં પોતાની સુરક્ષા અને સૈન્ય હાજરીને વધુ મજબૂત બનાવશે, જ્યારે ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્કના રાજ્યનો ભાગ તરીકે રહેશે. કરાર પર હસ્તાક્ષર અને બંને સંસદોની મંજૂરી બાદ જ તેની અંતિમ અમલવારી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થશે.
