ચીનની મધ્યસ્થતા નિષ્ફળ? પાકિસ્તાન-અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે ફરી ગોળીબાર, હવાઈ હુમલા અને જંગી કાર્યવાહીથી સમગ્ર વિસ્તાર તણાવમાંચીનની મધ્યસ્થતા બાદ થયેલા સીઝફાયરે લાંબો સમય ટક્યો નહીં.
પાકિસ્તાની સેનાએ અફઘાનિસ્તાનની સરહદ નજીક જમીની કાર્યવાહી સાથે હવાઈ હુમલા પણ કર્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે આ કાર્યવાહી દેશમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં વધેલા આતંકી હુમલાઓના જવાબમાં કરવામાં આવી હતી. બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકારે આ હુમલાઓને પોતાની સંપ્રભુતા પર હુમલો ગણાવીને તેની કડક નિંદા કરી છે અને નાગરિકોના મોત તથા ઇજાના આક્ષેપો કર્યા છે.
ચીને કરાવેલા સીઝફાયર પર ફરી પ્રશ્નચિહ્ન
તાજેતરના મહિનાઓમાં ચીને બંને દેશો વચ્ચે વધતા તણાવને ઘટાડવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો કર્યા હતા. બેઇજિંગમાં બંને પક્ષોને ચર્ચા માટે લાવવામાં આવ્યા હતા અને સરહદી તણાવ ઘટાડવા સીઝફાયર પર ભાર મૂકાયો હતો. પરંતુ તાજી સૈન્ય કાર્યવાહીથી સ્પષ્ટ થયું છે કે ચીનની મધ્યસ્થતા સ્થાયી શાંતિ સ્થાપિત કરવામાં સફળ રહી નથી. અગાઉ પણ ચીને સંવાદ દ્વારા વિવાદ ઉકેલવાની અપીલ કરી હતી, છતાં સરહદ પર અથડામણો અટકતી નથી.
પાકિસ્તાને શું કાર્યવાહી કરી?
પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળોએ અફઘાનિસ્તાન સરહદ નજીક ગુપ્તચર માહિતીના આધારે જમીની ઓપરેશન શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ આતંકવાદી ઠેકાણાઓ અને સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનો પર હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા. પાકિસ્તાનના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યવાહીમાં 29 આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા છે. પાકિસ્તાનના માહિતી મંત્રી અત્તાઉલ્લાહ તરારે જણાવ્યું કે દેશમાં સતત થઈ રહેલા આતંકી હુમલાઓના જવાબમાં આ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.
આતંકી હુમલાઓ બાદ કાર્યવાહી
પાકિસ્તાન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આતંકવાદી હુમલાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાની તાલિબાન (TTP) અને તેની સાથે જોડાયેલા સંગઠનો પર પાકિસ્તાન ગંભીર આરોપ મૂકે છે. તાજેતરમાં સુરક્ષા દળો અને સરકારી સંસ્થાઓને નિશાન બનાવીને હુમલાઓ થયા બાદ પાકિસ્તાને કડક કાર્યવાહી કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું કહેવાય છે.
અફઘાનિસ્તાનનો કડક વિરોધ
અફઘાનિસ્તાનની તાલિબાન સરકારે પાકિસ્તાનના હુમલાઓને “કાયરતાપૂર્ણ આક્રમણ” ગણાવ્યા છે. તાલિબાનના પ્રવક્તા ઝબીહુલ્લાહ મુજાહિદે આરોપ લગાવ્યો કે હુમલામાં મહિલાઓ અને બાળકો સહિત અનેક નાગરિકો માર્યા ગયા અથવા ઘાયલ થયા છે. તેમણે આ ઘટનાને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન ગણાવીને પાકિસ્તાન સામે કડક શબ્દોમાં વિરોધ નોંધાવ્યો.
બંને દેશો વચ્ચે શા માટે વધી રહ્યો છે વિવાદ?
પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચેનો મુખ્ય વિવાદ ડ્યુરન્ડ લાઇન સરહદ અને સરહદ પારથી થતી આતંકી પ્રવૃત્તિઓને લઈને છે. પાકિસ્તાનનો આરોપ છે કે TTP સહિતના આતંકી સંગઠનોને અફઘાનિસ્તાનમાં સુરક્ષિત આશ્રય મળે છે અને ત્યાંથી પાકિસ્તાનમાં હુમલા કરવામાં આવે છે. બીજી તરફ તાલિબાન સરકાર આ તમામ આરોપોને સતત નકારી રહી છે. આ મુદ્દાને કારણે બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી અવિશ્વાસ અને અથડામણો ચાલતી આવી છે.
ફેબ્રુઆરીથી સતત વધી રહ્યો છે તણાવ
2026 દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે અનેક વખત સરહદી અથડામણો, ડ્રોન હુમલા અને હવાઈ હુમલાઓ થયા છે. ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા સંઘર્ષ બાદ અનેક વખત સીઝફાયર અને વાતચીતના પ્રયાસો થયા, પરંતુ દરેક વખત બાદ ફરી તણાવ વધી ગયો. આ કારણે સરહદી વિસ્તારોમાં સામાન્ય નાગરિકો સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બન્યા છે.
સરહદી વિસ્તારોમાં વધ્યો ડર
તાજી કાર્યવાહી બાદ બંને દેશોની સરહદ પર સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી છે. સ્થાનિક લોકોમાં ભયનો માહોલ છે. વેપાર, અવરજવર અને દૈનિક જીવન પર પણ તેની અસર પડી રહી છે. અગાઉ પણ લાંબા સમય સુધી સરહદી માર્ગો બંધ રહેતાં વેપારને ભારે ફટકો પડ્યો હતો.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની ચિંતા
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ બંને દેશોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી છે. નાગરિકોની સુરક્ષા, સરહદી વિસ્તારોમાં માનવતાવાદી મદદ ચાલુ રાખવા અને વાતચીત દ્વારા વિવાદ ઉકેલવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. યુએનએ અગાઉ પણ નાગરિકોના મોત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને બંને દેશોને તણાવ ઘટાડવા અપીલ કરી હતી.
ચીન માટે પણ પડકાર
ચીન છેલ્લા કેટલાક સમયથી પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન બંને સાથે નજીકના રાજદ્વારી સંબંધો જાળવીને પ્રાદેશિક સ્થિરતા લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ચીનના આર્થિક હિતો, ખાસ કરીને ચાઇના-પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક કોરિડોર (CPEC) જેવા પ્રોજેક્ટોને ધ્યાનમાં રાખતાં સરહદી અસ્થિરતા તેના માટે પણ ચિંતાનો વિષય છે. તાજેતરની ઘટના બાદ ચીનની મધ્યસ્થતા કેટલી અસરકારક છે તે અંગે ફરી પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
આગળ શું?
હાલ બંને દેશો વચ્ચે પરિસ્થિતિ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. પાકિસ્તાન આતંકવાદ સામે કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાનો સંકેત આપી રહ્યું છે, જ્યારે અફઘાનિસ્તાન પોતાના પર થયેલા હુમલાનો વિરોધ કરી રહ્યું છે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો ઝડપથી સફળ નહીં થાય તો સમગ્ર વિસ્તાર ફરી મોટા સૈન્ય સંઘર્ષ તરફ ધકેલાઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે સતત વધી રહેલા તણાવથી માત્ર બંને દેશો જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષા અને સ્થિરતા પર પણ ગંભીર અસર પડી શકે છે.
