એશિયન ગેમ્સ 2026માં 24 સપ્ટેમ્બર સુધી ભારતના ખાતામાં કુલ 17 મેડલ આવ્યા હતા. તેમાં 1 ગોલ્ડ, 7 સિલ્વર અને 9 બ્રોન્ઝ મેડલનો સમાવેશ થાય છે. કુલ મેડલની સંખ્યા જોતા ભારતનું પ્રદર્શન નોંધપાત્ર લાગે છે, પરંતુ ગોલ્ડ મેડલના આંકડા પર નજર કરીએ તો ચિત્ર અલગ દેખાય છે. ભારત તે સમયે મેડલ ટેલીમાં 15મા સ્થાને હતું અને એકમાત્ર ગોલ્ડ મહિલા ક્રિકેટ ટીમે જીત્યો હતો. આ સ્થિતિ એટલા માટે વધુ ચર્ચામાં આવી છે કારણ કે એશિયન ગેમ્સની તૈયારી માટે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ભારતના ખેલાડીઓ પાછળ રૂ. 800.70 કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે. આ રકમમાં રૂ. 702.86 કરોડનો ખર્ચ Annual Competition and Training Calendar હેઠળ અને રૂ. 97.84 કરોડ Target Olympic Podium Scheme એટલે કે TOPS હેઠળ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ખર્ચમાં તાલીમ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવા માટેની તક, સાધનો, કોચિંગ અને નિષ્ણાતોની સેવાઓ જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત આ વખતે 36 રમતોમાં 501 ખેલાડીઓ સાથે એશિયન ગેમ્સમાં ઉતર્યું છે. તેમાં 310 ખેલાડીઓ પહેલીવાર એશિયન ગેમ્સમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. એટલે ટીમમાં મોટી સંખ્યામાં નવા ખેલાડીઓને તક આપવામાં આવી છે. આ બાબત ભવિષ્ય માટે નવી પ્રતિભા તૈયાર કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ મોટા મલ્ટી-સ્પોર્ટ્સ ગેમ્સમાં નવા ખેલાડીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના દબાણ વચ્ચે તરત જ ગોલ્ડ મેડલમાં ફેરવવું હંમેશા સરળ હોતું નથી. અહીં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે રૂ. 800 કરોડથી વધુના રોકાણ છતાં ભારતના ગોલ્ડ મેડલનો આંકડો આ તબક્કે કેમ ઓછો રહ્યો? તેનો જવાબ માત્ર એક કારણમાં શોધી શકાય તેમ નથી. એશિયન ગેમ્સમાં મેડલની સ્થિતિ કોઈ એક દિવસના પ્રદર્શનથી નક્કી થતી નથી. અલગ-અલગ રમતોમાં ભારતની ઊંડાઈ, એશિયાની અન્ય રમતગમત શક્તિઓનું સ્તર, ગોલ્ડ મેડલ માટેની સ્પર્ધા અને ફાઇનલમાં દબાણ હેઠળ પ્રદર્શન જેવા અનેક પરિબળો તેની પાછળ હોય છે.
ભારતના હાલના આંકડામાં એક રસપ્રદ બાબત એ છે કે સિલ્વર અને બ્રોન્ઝ મેડલની સંખ્યા ગોલ્ડ કરતાં ઘણી વધારે છે. તેનો અર્થ એ નથી કે ખેલાડીઓનું પ્રદર્શન નબળું રહ્યું છે. ઘણા ખેલાડીઓ પોડિયમ સુધી પહોંચ્યા છે અને ટોચના સ્તરની સ્પર્ધામાં મેડલ જીત્યા છે. પરંતુ ગોલ્ડ મેડલ માટે ફાઇનલમાં પ્રથમ સ્થાન મેળવવું અલગ પડકાર છે. ખાસ કરીને શૂટિંગ, વુશુ, એથ્લેટિક્સ અને અન્ય વ્યક્તિગત રમતોમાં ક્યારેક ખૂબ જ નાનો ફરક ગોલ્ડ અને સિલ્વર વચ્ચેનું અંતર નક્કી કરી દે છે. હાંગઝોઉ એશિયન ગેમ્સે ભારતની અપેક્ષાઓ પણ ઘણી વધારી દીધી છે. 2022ના નામે યોજાયેલી હાંગઝોઉ એશિયન ગેમ્સ વાસ્તવમાં 2023માં યોજાઈ હતી. તેમાં ભારતે 107 મેડલ સાથે ચોથું સ્થાન મેળવ્યું હતું. તેમાં 28 ગોલ્ડ, 38 સિલ્વર અને 41 બ્રોન્ઝ મેડલ સામેલ હતા. ભારત પહેલીવાર એશિયન ગેમ્સમાં 100 મેડલનો આંકડો પાર કરી શક્યું હતું.
હાંગઝોઉના આ પ્રદર્શનની સરખામણી નાગોયા સાથે થવી સ્વાભાવિક છે, પરંતુ બંને ગેમ્સના શરૂઆતના તબક્કાના આંકડાને સીધી રીતે અંતિમ પરિણામ સાથે સરખાવી શકાય નહીં. નાગોયા એશિયન ગેમ્સ હજુ ચાલી રહી છે અને અનેક મેડલ ઇવેન્ટ્સ બાકી છે. એટલે 24 સપ્ટેમ્બરનો આંકડો ભારતના અંતિમ પ્રદર્શનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો નથી. તેમ છતાં ગોલ્ડ મેડલનું પ્રમાણ એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો જરૂર ઊભો કરે છે. ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખેલાડીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય એક્સપોઝર આપવા પર પણ મોટું ધ્યાન આપ્યું છે. તૈયારીના ખર્ચમાં સૌથી મોટો હિસ્સો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવા માટે ગયો હતો. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર ACTC હેઠળ આશરે રૂ. 251.4 કરોડ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાના એક્સપોઝર પાછળ ખર્ચાયા હતા. આ ઉપરાંત ઘરેલુ તાલીમ, સાધનો, વિદેશી નિષ્ણાતો અને વિદેશમાં તાલીમ જેવી બાબતો પાછળ પણ નાણાં ખર્ચાયા હતા.
આ રોકાણનો હેતુ માત્ર એશિયન ગેમ્સ માટે ખેલાડીઓને તૈયાર કરવાનો નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધાઓનો અનુભવ ખેલાડીઓને અલગ દેશોના પ્રતિસ્પર્ધીઓ સામે રમવા, દબાણનો સામનો કરવા અને મોટા મંચ પર પોતાની ક્ષમતાને ચકાસવાની તક આપે છે. તેથી રૂ. 800.70 કરોડના ખર્ચને માત્ર વર્તમાન મેડલ ટેલી સાથે જોડીને તેની અસરનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન કરવું યોગ્ય નહીં બને. આ રોકાણનો એક હિસ્સો લાંબા ગાળે લોસ એન્જલસ 2028 ઓલિમ્પિક્સ જેવી સ્પર્ધાઓ માટે પણ ઉપયોગી થવાનો હેતુ ધરાવે છે. ભારત માટે બીજી મોટી બાબત મેડલ જીતતી રમતોનો વ્યાપ છે. હાંગઝોઉમાં શૂટિંગ અને એથ્લેટિક્સે મોટી સંખ્યામાં મેડલ અપાવ્યા હતા. નાગોયામાં પણ શૂટિંગ ભારત માટે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો મેડલ સ્રોત રહ્યું છે. 24 સપ્ટેમ્બર સુધી શૂટિંગમાંથી ભારતને 8 મેડલ મળ્યા હતા, જેમાં 4 સિલ્વર અને 4 બ્રોન્ઝ સામેલ હતા.
આ આંકડો એક તરફ શૂટિંગની મજબૂતાઈ દર્શાવે છે, પરંતુ બીજી તરફ મેડલ માટે થોડા પસંદગીના રમતો પર નિર્ભરતા પણ દેખાડે છે. એશિયાની ટોચની રમતગમત શક્તિઓ સામે સતત ટક્કર આપવા માટે વિવિધ રમતોમાં મજબૂત ખેલાડીઓની મોટી સંખ્યા તૈયાર કરવી જરૂરી બને છે. ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવી ટીમો અનેક રમતોમાં લાંબા સમયથી મજબૂત માળખું ધરાવે છે. ભારતે પણ અલગ-અલગ રમતોમાં પોતાની મેડલ ક્ષમતા વધુ વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં આગળ વધવું પડશે. 501 ખેલાડીઓની ટીમમાં 310 ડેબ્યુ કરનાર ખેલાડીઓ હોવું પણ આ વખતે ભારતના અભિયાનની એક વિશેષતા છે. આ ખેલાડીઓ માટે એશિયન ગેમ્સનો અનુભવ પોતે જ મહત્વપૂર્ણ છે. કેટલાક ખેલાડીઓ તરત મેડલ જીતે છે, જ્યારે કેટલાક માટે આ અનુભવ આગામી એશિયન ગેમ્સ અને ઓલિમ્પિક્સ માટે આધાર તૈયાર કરે છે. તેથી માત્ર ડેબ્યુ કરનારા ખેલાડીઓ પાસેથી તરત ગોલ્ડ મેડલની અપેક્ષા રાખવી સંપૂર્ણ ચિત્ર આપતું નથી.
હાલની સ્થિતિમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ નથી કે ભારતે મેડલ જીત્યા કે નહીં, પરંતુ ભારતના મેડલને ગોલ્ડમાં ફેરવવાની ક્ષમતા કેટલી ઝડપથી વધી રહી છે. સિલ્વર અને બ્રોન્ઝ મેડલ બતાવે છે કે ભારતીય ખેલાડીઓ ઘણા ક્ષેત્રોમાં પોડિયમ સુધી પહોંચી રહ્યા છે. હવે પડકાર એ છે કે આ ખેલાડીઓમાંથી કેટલાને સતત ગોલ્ડ મેડલના દાવેદાર તરીકે વિકસાવી શકાય અને અલગ-અલગ રમતોમાં ફાઇનલ જીતવાની ક્ષમતા કેવી રીતે વધારી શકાય. આ માટે માત્ર વધુ નાણાં ખર્ચવા પૂરતું નથી. યોગ્ય ખેલાડીઓની લાંબા ગાળાની ઓળખ, સતત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાનો અનુભવ, ઉચ્ચ સ્તરની કોચિંગ, સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ, ઇજાથી બચાવ અને પુનર્વસન, માનસિક તૈયારી તથા ફાઇનલ જેવી નિર્ણાયક ક્ષણોમાં પ્રદર્શન સુધારવા જેવી બાબતો પણ મહત્વની બની શકે છે. વર્તમાન આંકડાઓ પરથી ચોક્કસ રીતે એવું કહેવું શક્ય નથી કે રૂ. 800 કરોડના રોકાણમાંથી કયા ક્ષેત્રમાં અપેક્ષિત પરિણામ મળ્યું નથી; તેના માટે વધુ લાંબા ગાળાના ડેટા અને રમતવાર વિશ્લેષણની જરૂર પડશે.
નાગોયા એશિયન ગેમ્સ હજુ પૂરી થઈ નથી, તેથી અંતિમ મેડલ ટેલી આવ્યા પછી જ ભારતના સમગ્ર અભિયાનનું સાચું મૂલ્યાંકન થઈ શકશે. 24 સપ્ટેમ્બર સુધીનો આંકડો ચોક્કસપણે એક ચેતવણીરૂપ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે કે હાંગઝોઉના 28 ગોલ્ડ પછી ભારત ગોલ્ડ મેડલની રેસમાં પોતાની સ્થિતિ કેવી રીતે વધુ મજબૂત કરશે. પરંતુ સાથે સાથે 17 મેડલમાંથી 16 મેડલ સિલ્વર અને બ્રોન્ઝ હોવા એ પણ દર્શાવે છે કે ભારતીય ખેલાડીઓ વિવિધ રમતોમાં પોડિયમ સુધી પહોંચી રહ્યા છે. હવે નજર એ વાત પર રહેશે કે બાકીની સ્પર્ધાઓમાં આ મેડલ સંખ્યા અને ખાસ કરીને ગોલ્ડ મેડલનો આંકડો કેટલો વધે છે.
