નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી બ્રિક્સ (BRICS) સમિટ અગાઉ શુક્રવારે (11 સપ્ટેમ્બર, 2026) વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયને બ્રિક્સ બિઝનેસ ફોરમ લીડર્સ સેશનમાં ભાગ લીધો હતો. આ બેઠક દ્વારા વડાપ્રધાન મોદી, રાષ્ટ્રપતિ પુતિન અને રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયને વૈશ્વિક વેપારથી લઈને અમેરિકાના પ્રતિબંધો જેવા મુદ્દાઓ પર રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને એક મજબૂત સંદેશ આપ્યો.
ત્રણેય દેશોના નેતાઓએ આર્થિક સહયોગ વધારવા, સુરક્ષિત વેપાર માર્ગો અને સ્થાનિક ચલણના વ્યાપક ઉપયોગ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ નિવેદનો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે બ્રિક્સ દેશો યુએસ ડોલરના વૈશ્વિક વર્ચસ્વને પડકારવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે અને તેના પરિણામે અમેરિકા તરફથી ટીકાઓ થઈ રહી છે. આ બાબત વર્તમાન વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થાના વિકલ્પોને મજબૂત કરવાની બ્રિક્સ જૂથની મહત્વાકાંક્ષાને દર્શાવે છે.
ભારત નૌવહન સ્વતંત્રતા અને નાવિકોની સુરક્ષાનું સમર્થન કરે છે – વડાપ્રધાન મોદી
બેઠક દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વૈશ્વિક વેપાર માટે સુરક્ષિત દરિયાઈ અને પુરવઠા માર્ગોના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું, “વૈશ્વિક વેપારમાં પ્રગતિ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે દરિયાઈ માર્ગો સુરક્ષિત હોય, પુરવઠા માર્ગો ખુલ્લા રહે અને તમામ નાવિકો સુરક્ષિત હોય. તેથી જ ભારત નૌવહન સ્વતંત્રતા અને નાવિકોની સુરક્ષાનું દ્રઢ સમર્થક છે.”
વડાપ્રધાન મોદીની આ ટિપ્પણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા સંઘર્ષ અને તણાવને કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz)—જે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક બિંદુ છે—તેના અવરોધને કારણે પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાઈ ગઈ છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં મોટા ફેરફારો થઈ રહ્યા છે – પુતિન
દરમિયાન બ્રિક્સ બિઝનેસ ફોરમ લીડર્સ સેશનને સંબોધતા રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને કહ્યું, “વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં હાલમાં માળખાકીય અને વ્યાપક ફેરફારો થઈ રહ્યા છે.” સાથે જ ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ તે પરંપરાગત, સ્થાપિત આર્થિક સત્તાઓનું સ્થાન લઈ રહી છે જેઓ 20મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં વિકાસમાં મોખરે હતા. તેમણે વ્યંગાત્મક રીતે ટિપ્પણી કરી કે જ્યારે તેઓ તેમને “જૂની” (સત્તાઓ) તરીકે સંબોધે છે, ત્યારે તે માત્ર એક ઔપચારિકતા છે; આપણે બધા બરાબર સમજીએ છીએ કે આપણે કોની વાત કરી રહ્યા છીએ.
તેમણે કહ્યું, “આ કહેવાતી સ્થાપિત આર્થિક સત્તાઓ પાસે આજે પણ ઘણી શક્તિઓ છે. તેમની પાસે મજબૂત ક્ષમતાઓ, વિકસિત માળખાગત સુવિધાઓ, તકનીકી શ્રેષ્ઠતા, વૈજ્ઞાનિક કુશળતા અને મજબૂત વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ જેવી સંપત્તિઓ છે. આ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે પરંતુ વસ્તુઓની પ્રકૃતિ જ આવી છે—આ કોઈ ચીજવસ્તુઓ, માનવતા કે ખુદ અર્થતંત્રનો સ્વભાવ નથી. દુનિયા સતત બદલાઈ રહી છે.”
દરમિયાન ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને મુખ્ય ચલણો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે બ્રિક્સ (BRICS) સભ્યો વચ્ચેના વેપાર માટે રાષ્ટ્રીય ચલણોના વધુ ઉપયોગનું પણ આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું, “સભ્ય દેશો વચ્ચેના વેપારમાં રાષ્ટ્રીય ચલણોનો ઉપયોગ વધારવો એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલાંઓમાંનું એક છે. આની સાથે સાથે ચલણ સંબંધિત જોખમોનું સંચાલન કરવા અને પરસ્પર ચૂકવણીની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટેની વ્યવસ્થાઓ પણ સ્થાપિત કરવી જરૂરી છે.”
તેમણે ઉમેર્યું, “વર્તમાન નાણાકીય વ્યવસ્થા અમુક પસંદગીના ચલણો પર વધુ પડતી નિર્ભરતાને કારણે રાજકીય આંચકાઓ સામે સંવેદનશીલ હોવાથી, ‘ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેંક’ (New Development Bank) સભ્ય દેશોમાં માળખાગત સુવિધાઓ અને ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ માટે નાણાં પૂરાં પાડવાનું મુખ્ય માધ્યમ બનવું જોઈએ, જેથી વેપાર સહયોગને વાસ્તવિક રોકાણમાં પરિવર્તિત કરી શકાય.”
