અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને વધતા આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ વચ્ચે ભારત સ્થિત ઈરાની દૂતાવાસે સોશિયલ મીડિયા પર એક અનોખો મીમ શેર કરીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર એટલે કે UNની ભૂમિકા પર કટાક્ષ કર્યો છે. ઈરાની દૂતાવાસે 1975ની જાણીતી બોલિવૂડ ફિલ્મ ‘શોલે’ના ઠાકુર બલદેવ સિંહના પાત્રનો ઉપયોગ કરીને એવો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે વૈશ્વિક સ્તરે મોટા સંકટો દરમિયાન UN પાસે જે શક્તિની કલ્પના કરવામાં આવે છે, વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં તેની કાર્યવાહી મર્યાદિત દેખાય છે.
ઈરાની દૂતાવાસે X પર શેર કરેલા મીમમાં બે અલગ તસવીરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. એક તરફ માર્વેલના કાલ્પનિક સુપરહીરો અને ન્યુરોસર્જન ડોક્ટર સ્ટ્રેન્જની અનેક હાથ ધરાવતી તસવીર છે. તેના પર લખવામાં આવ્યું છે કે ‘સ્કૂલની પુસ્તકો અનુસાર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર’. બીજી તરફ ‘શોલે’ ફિલ્મમાં સંજીવ કુમાર દ્વારા ભજવાયેલા ઠાકુર બલદેવ સિંહનું પાત્ર દર્શાવવામાં આવ્યું છે, જેના બંને હાથ નથી. આ તસવીર સાથે લખવામાં આવ્યું છે કે ‘હકીકતમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર’. આ બંને તસવીરોને સામસામે મૂકીને ઈરાને UNની વાસ્તવિક કામગીરી અંગે વ્યંગાત્મક સંદેશ આપ્યો છે.મીમમાં ડોક્ટર સ્ટ્રેન્જની અનેક ભુજાઓને શક્તિ અને અનેક મોરચે એકસાથે કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતાના પ્રતીક તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે.
બીજી તરફ ‘શોલે’ના ઠાકુરના પાત્રનો ઉપયોગ એવી છબી ઊભી કરવા માટે કરવામાં આવ્યો છે જેમાં શક્તિ હોવા છતાં કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતા મર્યાદિત હોય. જોકે ઈરાની દૂતાવાસે પોતાની પોસ્ટમાં કોઈ ચોક્કસ UN ઠરાવ અથવા એક જ ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી. તેના બદલે આ મીમ દ્વારા વૈશ્વિક યુદ્ધો અને સંકટોમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની અસરકારક કાર્યવાહી અંગે વ્યાપક સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે.આ મીમ એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ગંભીર સૈન્ય સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર તરફથી સંઘર્ષ ઘટાડવા, યુદ્ધવિરામ અને બંને પક્ષોને વાતચીત તરફ પરત ફરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
UNએ મધ્યપૂર્વની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને અમેરિકા તથા ઈરાનને શાંતિપૂર્ણ તથા સ્થાયી સમજૂતી માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો વધારવા જણાવ્યું છે.આ ઉપરાંત આ પોસ્ટ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના 81મા સત્ર દરમિયાન પણ આવી છે. સપ્ટેમ્બરમાં ન્યૂયોર્કમાં યોજાયેલા આ સત્રમાં દુનિયાભરના નેતાઓ અને પ્રતિનિધિઓએ વૈશ્વિક શાંતિ, સુરક્ષા અને વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. ઈરાની દૂતાવાસે આ સમગ્ર પરિસ્થિતિની વચ્ચે મીમ દ્વારા પોતાની રાજદ્વારી વાતને સોશિયલ મીડિયા પર સરળ અને વ્યંગાત્મક અંદાજમાં રજૂ કરી છે.
ઈરાનની ‘મીમ ડિપ્લોમસી’ ચર્ચામાં
ઈરાન દ્વારા રાજદ્વારી સંદેશાઓ માટે મીમ, પોપ કલ્ચર અને સોશિયલ મીડિયા હ્યુમરનો ઉપયોગ માત્ર આ એક ઘટનાથી શરૂ થયો નથી. અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકા સાથેના સંઘર્ષ દરમિયાન ઈરાનના વિવિધ દૂતાવાસો અને સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા અકાઉન્ટ્સે મીમ, કટાક્ષ અને AIથી બનાવાયેલા વીડિયો દ્વારા પોતાના સંદેશાઓ પહોંચાડવાનું વધાર્યું છે.Institute for Strategic Dialogueના અભ્યાસ મુજબ, યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ઈરાની રાજદ્વારી અને સત્તાવાર અકાઉન્ટ્સની ઓનલાઈન પહોંચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો.આ અભિયાનમાં અલગ-અલગ દેશોમાં આવેલા ઈરાની દૂતાવાસો પણ જોડાતા જોવા મળ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ખોલવાની માંગ કરી હતી, ત્યારે ઝિમ્બાબ્વે સ્થિત ઈરાની દૂતાવાસે સોશિયલ મીડિયા પર મજાકીય અંદાજમાં ‘ચાવીઓ ખોવાઈ ગઈ છે’ એવો સંદેશ શેર કર્યો હતો અને અન્ય ઈરાની મિશનોએ પણ તેને આગળ વધાર્યો હતો.
‘શોલે’ના ઠાકુરનો ઉપયોગ પણ આ જ ડિજિટલ રાજદ્વારી અભિયાનનો એક ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતીય દર્શકોમાં અત્યંત ઓળખાતું આ પાત્ર પસંદ કરીને ઈરાને પોતાના સંદેશને સ્થાનિક પોપ કલ્ચર સાથે જોડ્યો છે.એક તરફ સુપરહીરોની શક્તિ અને બીજી તરફ ઠાકુરની મર્યાદિત ક્ષમતાની છબી દર્શાવીને ઈરાની દૂતાવાસે UNની વાસ્તવિક અસરકારકતા અંગે વ્યંગાત્મક સવાલ સોશિયલ મીડિયા સુધી પહોંચાડ્યો છે.
