નેપાળ અને તિબેટની સરહદે આવેલા હિમાલય વિસ્તારમાં વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ સ્થિતિ હજુ પણ ગંભીર છે. અચાનક આવેલા પૂરે અનેક વિસ્તારોમાં ભારે તારાજી સર્જી છે. મકાનો, પુલ અને રસ્તાઓ પાણી તથા કાટમાળના પ્રચંડ પ્રવાહમાં ધોવાઈ ગયા છે. આ કુદરતી આફતમાં મૃત્યુઆંક હવે 400ની નજીક પહોંચી ગયો છે, જ્યારે 1,400થી વધુ લોકો હજુ પણ લાપતા હોવાનું સામે આવ્યું છે. બીજી તરફ પૂરનું પાણી ઘટ્યા બાદ સરહદની બંને બાજુ બે નવા તળાવો બનતાં હવે ફરી પૂરનો ખતરો ઊભો થયો છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને નેપાળ અને ચીને લોકોને સાવચેત રહેવા માટે એલર્ટ જાહેર કર્યું છે.
નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક ગ્લેશિયર તૂટવા અને ભૂસ્ખલનને કારણે અચાનક પૂર આવ્યું હતું. ભારે પાણી સાથે કાદવ અને કાટમાળનો પ્રવાહ નીચે તરફ આવતા રસ્તામાં આવેલી અનેક ઇમારતો, પુલ અને અન્ય માળખાંને નુકસાન થયું હતું. પૂરનો પ્રવાહ એટલો ઝડપી અને શક્તિશાળી હતો કે લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચવાનો સમય પણ મળ્યો નહોતો. નેપાળ પોલીસે અત્યાર સુધી 389 લોકોનાં મોતની પુષ્ટિ કરી હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, વિવિધ વિસ્તારોમાંથી હજુ પણ લોકો ગુમ હોવાના અહેવાલો મળી રહ્યા હોવાથી મૃત્યુઆંક વધવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. રાહત અને બચાવ ટીમો સતત અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સર્ચ ઓપરેશન ચલાવી રહી છે. કાદવ અને કાટમાળમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવા માટે સ્થાનિક ટીમો સાથે સુરક્ષા દળોને પણ કામે લગાડવામાં આવ્યા છે.
આ હોનારતની સૌથી મોટી અસર નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીકના વિસ્તારોમાં જોવા મળી છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ અને યાત્રાળુઓ હાજર હતા. હિમાલયના વિસ્તારમાં ટ્રેકિંગ, ગાઇડેડ ટૂર તેમજ ધાર્મિક યાત્રા માટે આવેલા અનેક લોકો પૂર અને ભૂસ્ખલનની ઝપેટમાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે આવેલા યાત્રાળુઓને લઈને ચિંતા વધી છે. નેપાળની ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટીના આંકડા મુજબ અત્યાર સુધીમાં 359 લોકોનાં મોત થયાની માહિતી પણ આપવામાં આવી છે. અલગ-અલગ સરકારી અને સ્થાનિક અહેવાલોમાં આંકડામાં તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. એક તરફ 359 મૃત્યુની સત્તાવાર માહિતી સામે આવી છે, તો બીજી તરફ પોલીસ દ્વારા મૃત્યુઆંક 389 સુધી પહોંચ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. બચાવ કામગીરી આગળ વધશે તેમ આ આંકડામાં વધુ ફેરફાર થવાની શક્યતા છે.
લાપતા લોકોમાં સ્થાનિક રહેવાસીઓ ઉપરાંત મોટી સંખ્યામાં વિદેશી નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. મળતી માહિતી પ્રમાણે 1,400થી વધુ લોકોનો હજુ સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. તેમાં પ્રવાસીઓ, સુરક્ષા દળોના જવાનો, સ્થાનિક નાગરિકો અને અન્ય લોકો સામેલ છે. રાસુવા અને નુવાકોટ જેવા વિસ્તારોમાં પણ અનેક લોકો ગુમ થયાની માહિતી સામે આવી છે.
વિદેશી નાગરિકોને લઈને પણ ચિંતા ગંભીર છે. ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે 288 ભારતીયોનો સંપર્ક થઈ રહ્યો નથી. તેમાં કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે ગયેલા લોકો ઉપરાંત હાઇડ્રો પાવર પ્રોજેક્ટમાં કામ કરતા 73 લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય અમેરિકાના 90, યુક્રેનના 55 અને મલેશિયાના 51 નાગરિકો ગુમ હોવાનું જણાવાયું છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના 39, બ્રિટનના 33 અને કેનેડાના 25 પ્રવાસીઓનો પણ હજુ સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. આ ઉપરાંત ઇટાલી, કઝાકિસ્તાન, પોર્ટુગલ, આયર્લેન્ડ અને નેધરલેન્ડ્સના બે-બે નાગરિકો લાપતા હોવાની માહિતી છે. ફિનલેન્ડ, ઇઝરાયેલ અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સહિત અન્ય કેટલાક દેશોના એક-એક નાગરિક પણ ગુમ હોવાના અહેવાલ છે.
હોનારત બાદ નેપાળ સરકારે બચાવ કામગીરી વધુ ઝડપી બનાવી છે. અત્યાર સુધીમાં 50થી વધુ વિદેશી નાગરિકોને હેલિકોપ્ટર દ્વારા સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવામાં આવ્યા છે. હવામાનમાં સુધારો થતાં દુર્ગમ વિસ્તારો સુધી પહોંચવા માટે હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોનની મદદ લેવામાં આવી રહી છે. જ્યાં જમીન માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે ત્યાં હવાઈ માર્ગે સર્ચ ઓપરેશન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. બચાવ કામગીરી દરમિયાન સૌથી મોટી મુશ્કેલી કાદવ, કાટમાળ અને તૂટી ગયેલા રસ્તાઓ બની રહ્યા છે. અનેક વિસ્તારોનો મુખ્ય માર્ગો સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. પુલો ધોવાઈ જતાં બચાવ ટીમોને એક વિસ્તારથી બીજા વિસ્તારમાં પહોંચવામાં પણ મુશ્કેલી પડી રહી છે. તેમ છતાં બચાવકર્મીઓ શક્ય તેટલી ઝડપથી ગુમ થયેલા લોકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
હવે આફતનો બીજો ખતરો પણ સામે આવ્યો છે. નેપાળ અને ચીન વચ્ચેની સરહદની બંને બાજુ બે નવા અસ્થાયી તળાવો બન્યા છે. ભારે વરસાદ, ગ્લેશિયર તૂટવા અને ભૂસ્ખલનના કારણે પાણી એકત્ર થતાં આ સરોવરોનું નિર્માણ થયું હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો આ તળાવોમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધશે અથવા તેમના બંધાણમાં ભંગાણ થશે તો ફરી અચાનક પૂર આવી શકે છે. આ સંભવિત જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને નેપાળ અને ચીનના સંબંધિત તંત્રોએ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રહેલા લોકોને નદીઓ અને નીચાણવાળા વિસ્તારોની નજીક ન જવા માટે ચેતવણી આપવામાં આવી રહી છે. બચાવ ટીમો પણ નવા ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતીપૂર્વક કામગીરી કરી રહી છે.
હિમાલય વિસ્તારમાં અચાનક ગ્લેશિયર તૂટવા અને ભૂસ્ખલન જેવી ઘટનાઓને કારણે નદીઓમાં ખૂબ જ ઝડપથી પાણી વધી શકે છે. આ વખતે પણ આવું જ બન્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં લોકોને કુદરતી આફતનો સામનો કરવો પડ્યો અને હવે પૂરનું પાણી ઘટ્યા બાદ પણ નવા તળાવોના કારણે જોખમ યથાવત્ છે. ભારત સરકાર પણ નેપાળમાં ચાલી રહેલી રાહત અને બચાવ કામગીરીમાં સહયોગ આપી રહી છે. મોટી સંખ્યામાં ભારતીય યાત્રાળુઓ અને અન્ય નાગરિકોનો સંપર્ક ન થવાને કારણે ભારત માટે પણ આ સ્થિતિ ચિંતાજનક બની છે. સંબંધિત તંત્રો દ્વારા ગુમ થયેલા ભારતીયો અંગે માહિતી મેળવવા અને સુરક્ષિત લોકોને શોધી કાઢવા માટે નેપાળ સાથે સંકલન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
હાલ બચાવ ટીમોની સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા કાટમાળ અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવાની છે. સાથે જ લાપતા લોકોની ઓળખ અને તેમના પરિવારજનો સુધી માહિતી પહોંચાડવાની કામગીરી પણ ચાલી રહી છે. હવામાન અનુકૂળ રહેશે તો હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોન દ્વારા સર્ચ ઓપરેશન વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવશે. નેપાળ-તિબેટ સરહદે સર્જાયેલી આ કુદરતી આફતે માત્ર નેપાળને જ નહીં પરંતુ સમગ્ર હિમાલય વિસ્તારમાં ચિંતા વધારી છે. એક તરફ મૃત્યુઆંક 400ની નજીક પહોંચી રહ્યો છે અને 1,400થી વધુ લોકો હજુ લાપતા છે, તો બીજી તરફ નવા બનેલા બે તળાવો ફરી વિનાશક પૂરનું કારણ બની શકે છે. તેથી આગામી દિવસોમાં હવામાન, પાણીનું સ્તર અને તળાવોની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવી સૌથી જરૂરી બની રહેશે.
