હોર્મુઝમાં ઓઈલ ટેન્કરોમાં આગ અને અનેક શહેરો પર મિસાઈલ હુમલાઓથી મધ્યપૂર્વમાં હાહાકાર
બુશેહર નજીક અમેરિકાના અદ્યતન ડ્રોનને નિશાન બનાવ્યાનો ઈરાનનો દાવો, હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી યુદ્ધનું કેન્દ્ર બન્યો; બંને દેશો વચ્ચે સતત સાતમા દિવસે હુમલાઓથી વૈશ્વિક ચિંતા વધી
મધ્યપૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલું સૈન્ય સંઘર્ષ હવે વધુ ગંભીર તબક્કામાં પહોંચી ગયું છે. બંને દેશો વચ્ચે સતત મિસાઈલ, ડ્રોન અને હવાઈ હુમલાઓ થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેણે બુશેહર પ્રાંત નજીક અમેરિકાનું અત્યાધુનિક MQ-9 રીપર ડ્રોન તોડી પાડ્યું છે. ઈરાનના જણાવ્યા મુજબ આ ડ્રોન તેની હવાઈ સીમામાં પ્રવેશ્યું હતું અને ત્યારબાદ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ દ્વારા તેને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું.
ઈરાની મીડિયામાં ડ્રોનના કાટમાળના વિડિયો અને તસવીરો પણ જાહેર કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. બીજી તરફ અમેરિકાએ આ દાવા અંગે તાત્કાલિક સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી નથી, જોકે બંને દેશો વચ્ચે હવાઈ અથડામણો સતત વધી રહી હોવાનું આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
MQ-9 રીપર અમેરિકાનું અત્યંત આધુનિક માનવરહિત લડાકુ ડ્રોન છે. તેનો ઉપયોગ દુશ્મનના સૈન્ય મથકો પર ચોક્કસ હુમલા કરવા, જાસૂસી કામગીરી, લાંબા અંતરની નજર રાખવા અને આતંકવાદ વિરોધી ઓપરેશનોમાં કરવામાં આવે છે. એક MQ-9 ડ્રોનની કિંમત કરોડો ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે અને અમેરિકન વાયુસેનાની મહત્વપૂર્ણ ક્ષમતા માનવામાં આવે છે.ઈરાને દાવો કર્યો છે કે અમેરિકાએ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં તેના અનેક સૈન્ય મથકો, એર ડિફેન્સ સિસ્ટમો, લોજિસ્ટિક કેન્દ્રો અને સંચાર સુવિધાઓને નિશાન બનાવી છે. તેના જવાબમાં ઈરાને મિસાઈલ અને ડ્રોન દ્વારા અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશોના હિતોને નિશાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. બંને તરફથી હુમલા અને પ્રતિક્રિયાનો સિલસિલો સતત ચાલુ છે.
આ દરમિયાન વિશ્વ માટે સૌથી મોટી ચિંતાનો વિષય બનેલા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં પણ સ્થિતિ અત્યંત તંગ બની ગઈ છે. ઈરાની માધ્યમોએ દાવો કર્યો કે હોર્મુઝ નજીકથી પસાર થતા બે ઓઈલ ટેન્કરોમાં વિસ્ફોટ બાદ આગ લાગી હતી. જોકે અમેરિકી સૈન્યએ આવા કેટલાક દાવાઓને નકારી કાઢ્યા છે અને સમગ્ર ઘટનાની તપાસ ચાલી રહી હોવાનું જણાવ્યું છે. તેમ છતાં આ વિસ્તારમાં અનેક જહાજો પર હુમલાની ઘટનાઓ અને સમુદ્રી સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધી રહી છે.હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના કુલ ક્રૂડ ઓઈલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય સંઘર્ષ અથવા અવરોધ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રને સીધી અસર કરી શકે છે.
અમેરિકાએ ઈરાન સામે સતત સાતમા દિવસે હવાઈ હુમલાઓ ચાલુ રાખ્યા છે. વિવિધ અહેવાલો અનુસાર આ હુમલાઓમાં એર ડિફેન્સ સિસ્ટમો, સૈન્ય ગોડાઉન, લોજિસ્ટિક સુવિધાઓ અને અન્ય વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. ઈરાને આરોપ મૂક્યો છે કે કેટલાક હુમલાઓમાં નાગરિક વિસ્તારો અને જાહેર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પણ નુકસાન થયું છે. ઈરાને જવાબી કાર્યવાહીમાં મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓની વ્યૂહરચના અપનાવી છે. વિવિધ શહેરોમાં એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે અને અનેક સ્થળોએ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમો સક્રિય કરવામાં આવી છે. ઈરાનના સૈન્ય અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા હુમલા ચાલુ રાખશે તો વધુ કડક અને વ્યાપક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ સંઘર્ષનો પ્રભાવ માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો. સમગ્ર મધ્યપૂર્વના અનેક દેશોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે. બહેરિન, કતાર, કુવૈત, ઓમાન અને ગલ્ફ દેશોમાં સૈન્ય ચેતવણી વધારવામાં આવી છે. અનેક દેશોએ પોતાના નાગરિકોને જરૂરી ન હોય તો આ વિસ્તારની મુસાફરી ટાળવાની સલાહ આપી છે. સમુદ્રી પરિવહન ક્ષેત્ર પણ ભારે દબાણ હેઠળ છે. હોર્મુઝ અને લાલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં વધતા હુમલાઓને કારણે અનેક શિપિંગ કંપનીઓએ પોતાના રૂટમાં ફેરફાર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. સુરક્ષા ખર્ચમાં વધારો થતાં વૈશ્વિક વેપાર પર પણ અસર પડવાની આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
યુદ્ધની અસર વૈશ્વિક તેલ બજારમાં પણ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. હોર્મુઝ વિસ્તારમાં વધતા તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે. જો સંઘર્ષ વધુ લંબાશે તો પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય ઈંધણના ભાવ પર વિશ્વવ્યાપી અસર જોવા મળી શકે છે. ઊર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હોર્મુઝમાં કોઈ મોટો અવરોધ સર્જાય તો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામેની કાર્યવાહી વધુ કડક બનાવવાના સંકેત આપ્યા છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી બનાવવી અને સમુદ્રી માર્ગોની સુરક્ષા જાળવવી તેમની પ્રાથમિકતા છે. બીજી તરફ ઈરાને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે જો અમેરિકી હુમલા બંધ નહીં થાય તો તેનો જવાબ વધુ શક્તિશાળી રીતે આપવામાં આવશે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો અને દેશોએ બંને પક્ષોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી છે. રાજદ્વારી સ્તરે યુદ્ધ રોકવાના પ્રયાસો ચાલુ હોવા છતાં મેદાન પર હુમલાઓ અટકતા દેખાતા નથી. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે હાલની સ્થિતિ જો યથાવત્ રહેશે તો સમગ્ર મધ્યપૂર્વમાં વધુ વ્યાપક સંઘર્ષ ફાટી નીકળવાની શક્યતા વધી શકે છે. વિશ્વભરના નાણાકીય બજારો પણ આ સંઘર્ષ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે. રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે અને ઊર્જા બજાર ઉપરાંત શિપિંગ, વિમાન સેવા તથા વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર પણ અસર થવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે.
હાલ માટે સ્પષ્ટ છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ માત્ર શબ્દયુદ્ધ સુધી સીમિત રહ્યો નથી. ડ્રોન તોડી પાડવાના દાવા, હોર્મુઝમાં ઓઈલ ટેન્કરોને લઈને ઉઠેલા વિવાદ, સતત હવાઈ હુમલાઓ અને મિસાઈલ હુમલાઓએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન મધ્યપૂર્વ તરફ ખેંચી લીધું છે. આગામી દિવસોમાં બંને દેશોની કાર્યવાહી અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી પ્રયાસો પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે, કારણ કે આ સંઘર્ષનો પ્રભાવ માત્ર પ્રાદેશિક નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને સુરક્ષા પર પણ પડી શકે છે.
