મિડલ ઇસ્ટમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે શાંતિની આશા ફરી એકવાર અધૂરી રહી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન દ્વારા મોકલવામાં આવેલા શાંતિ પ્રસ્તાવને સીધો ફગાવી દીધો છે. ટ્રમ્પના આ નિર્ણય બાદ વૈશ્વિક બજારમાં ફરી ચિંતા વધી ગઈ છે અને ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં લગભગ 3 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો છે. સૌથી મોટી ચિંતા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને લઈને છે, જ્યાંથી વિશ્વના મોટા ભાગનું તેલ પસાર થાય છે, પરંતુ હાલ ત્યાં જહાજોની અવરજવર લગભગ બંધ જેવી સ્થિતિમાં છે. ઈરાને અમેરિકાને વાટાઘાટો માટે કેટલીક શરતો સાથે પ્રસ્તાવ મોકલ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવમાં ઈરાને ખાસ કરીને લેબનોનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તેના કારણે થયેલા નુકસાન માટે આર્થિક વળતરની માંગ કરી હતી. સાથે જ ઈરાને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર પોતાનું સાર્વભૌમત્વ જાળવી રાખવાની વાત પણ દોહરાવી હતી.
ઈરાન ઈચ્છે છે કે અમેરિકા તેની સામે લાદવામાં આવેલી નૌકાદળની નાકાબંધી દૂર કરે, જપ્ત કરેલી સંપત્તિઓ અનફ્રીઝ કરે અને ઈરાની તેલના વેચાણ પર લાગેલા પ્રતિબંધ હટાવે.પરંતુ ટ્રમ્પે આ પ્રસ્તાવ સામે આવ્યાના થોડા જ કલાકોમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર કડક પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે લખ્યું કે આ પ્રસ્તાવ તેમને બિલકુલ પસંદ નથી અને તે સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે. જોકે, ટ્રમ્પે વધુ વિગત આપી નહોતી, પરંતુ અમેરિકાનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે ઈરાને પહેલા યુદ્ધવિરામ સ્વીકારવો પડશે અને ત્યારબાદ જ પરમાણુ કાર્યક્રમ જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર ચર્ચા શક્ય બનશે. બીજી તરફ, ઈરાને અમેરિકાના વલણની ટીકા કરી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈએ જણાવ્યું હતું કે તેમની માંગણીઓ સંપૂર્ણપણે કાયદેસર છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ ઈરાન યુદ્ધનો અંત, નાકાબંધી અને સમુદ્રી ચાંચિયાગીરી રોકવાની માંગ કરી રહ્યું છે, જે સમગ્ર પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.આ સમગ્ર તણાવની સૌથી મોટી અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર જોવા મળી રહી છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિશ્વ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં વિશ્વના કુલ તેલ અને કુદરતી ગેસના પુરવઠાનો લગભગ પાંચમો ભાગ આ જ માર્ગથી પસાર થતો હતો. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં ત્યાં જહાજોની અવરજવર ખૂબ જ ઓછી થઈ ગઈ છે. ગયા અઠવાડિયે માત્ર ત્રણ તેલ ટેન્કર જ સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવામાં સફળ રહ્યા હતા. અહેવાલો મુજબ, ઈરાની હુમલાથી બચવા માટે આ ટેન્કરોએ પોતાના ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ પણ બંધ રાખ્યા હતા.આ સંકટના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ વધી રહ્યા છે. અમેરિકામાં પેટ્રોલના ભાવમાં પણ મોટો વધારો નોંધાયો છે, જે ચૂંટણીના સમયમાં ટ્રમ્પ માટે રાજકીય રીતે પડકાર બની શકે છે. સામાન્ય લોકો પર મોંઘવારીનો સીધો પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. આ દરમિયાન ઇઝરાયલે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યુદ્ધ હજુ પૂર્ણ થયું નથી. વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ કહ્યું કે ઈરાનના પરમાણુ મથકોને નષ્ટ કરવું અને સંવર્ધિત યુરેનિયમ દૂર કરવું ઇઝરાયલની પ્રથમ પ્રાથમિકતા છે. તેમણે રાજદ્વારી માર્ગની વાત તો કરી, પરંતુ જરૂર પડે તો સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી પણ આપી છે.
હવે વિશ્વની નજર ટ્રમ્પની આવનારી ચીન મુલાકાત પર ટકેલી છે. બુધવારે ટ્રમ્પ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે બેઠક કરશે. માનવામાં આવે છે કે આ બેઠકમાં ઈરાન મુદ્દો સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે ચીન પોતાનો પ્રભાવ વાપરી ઈરાન પર દબાણ બનાવે, જ્યારે ઈરાનને આશા છે કે ચીન અમેરિકાના વિરોધમાં તેમનો સાથ આપશે. આ દરમિયાન તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. યુએઈએ રવિવારે ઈરાન તરફથી આવેલા બે ડ્રોન તોડી પાડ્યા હતા. કતાર અને કુવૈતે પણ પોતાના હવાઈ ક્ષેત્રમાં શંકાસ્પદ ડ્રોન પ્રવૃત્તિઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. લેબનોનમાં યુદ્ધવિરામ હોવા છતાં ઇઝરાયલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે અથડામણો ચાલુ જ છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો અમેરિકા, ચીન અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ રાજદ્વારી ઉકેલ નહીં આવે તો આ સંઘર્ષ લાંબો સમય ખેંચાઈ શકે છે. તેની સીધી અસર માત્ર મિડલ ઇસ્ટ પર જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરના લોકોના ખિસ્સા અને અર્થતંત્ર પર પણ પડશે.
