ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ રૂપિયાની વધતી અસ્થિરતાને કાબૂમાં લેવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સેન્ટ્રલ બેંકે ઓફશોર નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ્સ (NDF) માર્કેટમાં કામ કરતા ફોરેક્સ ડીલરો પર લાગુ કરાયેલા કેટલાક નિયંત્રણોમાં છૂટછાટ આપી છે. આ પગલું તરત જ અમલમાં આવ્યું છે અને તેનો હેતુ રૂપિયા પરનો દબાણ ઓછો કરવાનો છે. RBIના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ થોડા દિવસ પહેલા જ સંકેત આપ્યો હતો કે આ નિયંત્રણો કાયમી નથી અને પરિસ્થિતિ અનુસાર તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. હવે આ નિર્ણયથી બજારમાં વધુ લવચીકતા આવશે અને ડીલરોને વ્યવહાર કરવા માટે સરળતા મળશે.
નવી ગાઈડલાઈન મુજબ, અધિકૃત ડીલરો હવે રૂપિયા સાથે જોડાયેલા નોન-ડિલિવરેબલ ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રાક્ટ્સ ઓફર કરતી વખતે નિવાસી અથવા બિન-નિવાસી ગ્રાહકો પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે બાધ્ય રહેશે નહીં. ઉપરાંત, તેઓ હવે ગ્રાહકોને વિદેશી ચલણ સાથે જોડાયેલા આવા કોન્ટ્રાક્ટ્સને ફરીથી બુક કરવાની પણ મંજૂરી આપી શકશે. જોકે, RBIએ કેટલાક નિયંત્રણો યથાવત રાખ્યા છે. રજિસ્ટર્ડ ડીલરોને સંબંધિત પક્ષો સાથે રૂપિયા આધારિત વિદેશી ચલણ ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રાક્ટમાં સીધી એન્ટ્રી કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. આ છૂટછાટ માત્ર હાલના કરારોને બંધ કરવા, રોલઓવર કરવા અથવા બિન-નિવાસી અને અસંબંધિત વપરાશકર્તાઓ સાથે બેક-ટુ-બેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે મર્યાદિત રાખવામાં આવી છે. સાથે જ, બેંકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિયમ યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે. દરેક ટ્રેડિંગ દિવસના અંતે, બેંકોને ઓનશોર ડિલિવરેબલ રૂપિયા માર્કેટમાં પોતાની નેટ ઓપન પોઝિશન 100 મિલિયન ડોલર સુધી મર્યાદિત રાખવી પડશે. આ પગલું બજારમાં અતિશય સટ્ટાબાજીને રોકવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આ પહેલા, માર્ચના અંતમાં RBIએ રૂપિયા પર વધતા દબાણને ધ્યાનમાં રાખીને કડક પગલાં લીધા હતા. તે સમયે યુએસ-ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયા હતા, જેના કારણે રૂપિયા પર દબાણ વધ્યું હતું. આ પગલાંઓના પરિણામે, બેંકોને ઓફશોર NDF માર્કેટમાં મોટી સટ્ટાકીય પોઝિશન ઘટાડવી પડી હતી. 10 એપ્રિલ સુધીમાં લગભગ 40 બિલિયન ડોલરની પોઝિશન ઘટાડવામાં આવી, જેના કારણે રૂપિયા ડોલર સામે તેના સર્વકાલીન નીચા સ્તર 95.21માંથી થોડો સુધર્યો હતો. આ વચ્ચે વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં પણ ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે. ક્રિપ્ટોકરન્સી માર્કેટમાં થોડો ઘટાડો નોંધાયો છે અને કુલ માર્કેટ કેપ લગભગ 2.52 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી આવી ગઈ છે. જોકે, સ્પોટ બિટકોઈન ETFમાં ગયા સપ્તાહ દરમિયાન લગભગ 1 બિલિયન ડોલરનો પ્રવાહ જોવા મળ્યો, જે જાન્યુઆરી પછીનો સૌથી મોટો પ્રવાહ ગણાય છે. RBIના આ નવા પગલાં બજારમાં સ્થિરતા લાવવા માટે લેવામાં આવ્યા છે. આથી રૂપિયા પરનો દબાણ થોડો ઘટશે અને ફોરેક્સ માર્કેટમાં સંતુલન જળવાઈ રહેવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
