શનિવાર ૨૭ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ સાંજે દિલ્હી અને જમ્મુ અને કાશ્મીર સહિત ઉત્તર ભારતના અનેક રાજ્યોમાં ભૂકંપના જોરદાર આંચકા અનુભવાયા. ભારત સરકારની ભૂકંપ પર દેખરેખ રાખવા માટેની નોડલ એજન્સી નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી (NCS) એ ૬.૨ ની તીવ્રતા નોંધી છે. ભૂકંપનું કેન્દ્ર અફઘાનિસ્તાનમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે. રિક્ટર સ્કેલ પર આ તીવ્રતાનો ભૂકંપ વેનેઝુએલા અને ફિલિપાઇન્સમાં તાજેતરના ભૂકંપની યાદ અપાવે છે.
એનસીએસ અનુસાર ભૂકંપનું કેન્દ્ર અફઘાનિસ્તાનમાં હતું અને તેની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ પર ૬.૨ માપવામાં આવી હતી. એક્સ પર એક પોસ્ટ દર્શાવે છે કે ભૂકંપ સાંજે ૭:૦૦ વાગ્યે આવ્યો હતો. ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણો જણાવે છે કે ભૂકંપનું કેન્દ્ર ઉત્તર અને પૂર્વી અફઘાનિસ્તાનમાં જુર્મથી ૪૩ કિમી દક્ષિણમાં સ્થિત હતું. આંચકાઓએ રાજધાનીના કેટલાક વિસ્તારોમાં ગભરાટ ફેલાવ્યો હતો, જેના કારણે લોકો તેમના ઘરો અને ઓફિસોમાંથી બહાર નીકળી ગયા હતા.
આ ભૂકંપ વેનેઝુએલામાં આવેલા ભૂકંપના થોડા દિવસો પછી આવ્યો હતો, જેમાં 920 લોકો માર્યા ગયા હતા અને હજારો ઘાયલ થયા હતા. બુધવારે સાંજે વેનેઝુએલામાં બે મોટા ભૂકંપ આવ્યા હતા જે એક મિનિટના અંતરાલથી હતા. જેના કારણે દક્ષિણ અમેરિકન રાષ્ટ્રમાં ઇમારતો ધરાશાયી થઈ ગઈ હતી. 50,000 થી વધુ લોકો ગુમ થયા હોવાના અહેવાલ છે અને ઘણા દેશો વેનેઝુએલાને સહાય પૂરી પાડવા માટે આગળ આવ્યા છે.
અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલા ભૂકંપની અસર ભારતમાં પણ અનુભવાઈ
આ દરમિયાન અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલા ભૂકંપે ભારતના કેટલાક ભાગોને પણ અસર કરી છે. કાશ્મીરથી દિલ્હી-એનસીઆર સુધીના પ્રદેશમાં આંચકા અનુભવાયા હતા. સાવચેતી રૂપે લોકોએ ઇમારતો અને ઘરો ખાલી કરાવ્યા હતા. ભૂકંપનું કેન્દ્ર અફઘાનિસ્તાનના હિન્દુ કુશ ક્ષેત્રમાં સ્થિત હતું જે વિશ્વના સૌથી વધુ ભૂકંપીય સક્રિય ક્ષેત્રોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતો આ પ્રદેશમાં વારંવાર આવતા ભૂકંપનું કારણ ભારતીય અને યુરેશિયન ટેક્ટોનિક પ્લેટો વચ્ચે સતત અથડામણ હોવાનું માને છે.
રિક્ટર સ્કેલ પર ભૂકંપની તીવ્રતા
ભૂકંપની તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલનો ઉપયોગ કરીને માપવામાં આવે છે. રિક્ટર સ્કેલ પર 4 થી 4.9 ની તીવ્રતાવાળા ભૂકંપને કારણે ઘરની વસ્તુઓ તેમના સ્થાનો પરથી પડી શકે છે. ૫ થી ૫.૯ ની તીવ્રતા ભારે વસ્તુઓ અને ફર્નિચરને ખસેડી શકે છે. ૬ થી ૬.૯ ની તીવ્રતા ઇમારતના પાયામાં તિરાડો પાડી શકે છે. ૭ થી ૭.૯ ની તીવ્રતા ઇમારતો ધરાશાયી થવાનું કારણ બની શકે છે. ૮ થી ૮.૯ ની તીવ્રતા સુનામીનું જોખમ ઊભું કરે છે અને વ્યાપક વિનાશનું કારણ બને છે. ૯ કે તેથી વધુની તીવ્રતા વિનાશક વિનાશમાં પરિણમે છે.
ભૂકંપનું કારણ શું છે?
તાજેતરના સમયમાં દેશ અને વિશ્વના વિવિધ પ્રદેશોમાં ભૂકંપની ઘટનાઓમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. પૃથ્વીની સપાટી નીચે સાત ટેક્ટોનિક પ્લેટો છે. આ પ્લેટો સતત ફરતી રહે છે. જોકે તેઓ ક્યારેક એકબીજા સાથે અથડાય છે અથવા ઘસાય છે. આ પ્રવૃત્તિ ભૂકંપ તરફ દોરી જાય છે.
