લાંબી રાહ જોયા પછી ભારત સરકારે ચાર નવા શ્રમ સંહિતા સંપૂર્ણપણે લાગુ કરી છે, જે દેશના શ્રમ માળખામાં મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે. આ નિયમોને અમલમાં મૂકવા માટે સરકારે સત્તાવાર ગેઝેટમાં બધા જરૂરી નિયમો પ્રકાશિત કર્યા છે. પરિણામે આ કાયદો હવે સંપૂર્ણપણે અસરકારક બન્યો છે. આ ચાર નવા લેબર કોડ છે- વેતન સંહિતા, 2019; ઔદ્યોગિક સંબંધો સંહિતા, 2020; સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020; અને વ્યવસાયિક સલામતી, આરોગ્ય અને કાર્યકારી પરિસ્થિતિઓ સંહિતા, 2020. તેમનો ઉદ્દેશ્ય 29 હાલના શ્રમ કાયદાઓને એક જ સરળ અને આધુનિક માળખામાં એકીકૃત કરવાનો છે.
29 જૂના કાયદા રદ
સરકારનું કહેવું છે કે અગાઉના શ્રમ કાયદા સમય જતાં બોજારૂપ બની ગયા હતા, જેના કારણે નોકરીદાતાઓ અને કર્મચારીઓ બંને માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ હતી. નવા શ્રમ સંહિતા દ્વારા સમગ્ર સિસ્ટમને સરળ અને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ પરિવર્તનનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત ‘વ્યવસાય કરવાની સરળતા’ વધારવાનો નથી પરંતુ રોજગારની નવી તકો ઉભી કરવાનો અને દરેક કર્મચારીને વધુ સારી સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો પણ છે.
૪૮ કલાકના કાર્ય સપ્તાહ અને ઓવરટાઇમ માટે નવા નિયમો
નવા નિયમો અનુસાર દરેક કર્મચારી માટે હવે મહત્તમ ૪૮ કલાકની સાપ્તાહિક કાર્ય મર્યાદા નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે કામના કલાકો હવે મર્યાદિત કરવામાં આવશે, જેનાથી કર્મચારીઓ પર વધુ પડતો કાર્યભાર લાદવામાં આવશે નહીં. જો કોઈ કર્મચારી નિર્ધારિત કલાકોથી વધુ કામ કરે છે તો તેઓ ઓવરટાઇમ માટે સંપૂર્ણ ચુકવણી મેળવવા માટે હકદાર છે. વધુમાં કર્મચારીઓને દર અઠવાડિયે ઓછામાં ઓછો એક દિવસ આરામ (સાપ્તાહિક રજા) આપવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે.
દરેક કર્મચારીને નિમણૂક પત્ર અને આરોગ્ય તપાસ
નવા શ્રમ સંહિતામાં રજૂ કરાયેલ એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર એ છે કે ભરતી સમયે દરેક કર્મચારીને લેખિત નિમણૂક પત્ર જારી કરવાની ફરજિયાત આવશ્યકતા છે. આ પગલાથી રોજગાર પ્રથાઓમાં પારદર્શિતા વધશે અને કર્મચારીઓના અધિકારોને મજબૂત બનાવવામાં આવશે. વધુમાં ૪૦ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના કર્મચારીઓ માટે મફત આરોગ્ય તપાસની જોગવાઈ રજૂ કરવામાં આવી છે.
મહિલાઓ માટે સમાન પગાર અને તકો
નવા નિયમોમાં ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ પણ શામેલ છે. આગળ વધતા સમાન કામ માટે સમાન પગાર, તેમજ સમાન તકો સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે. વધુમાં વિવિધ શિફ્ટમાં કામ કરતી મહિલાઓને પણ સમાન અધિકારો આપવામાં આવશે.
સરકારે એક નવું રાષ્ટ્રીય રિસ્કિલિંગ ફંડ સ્થાપિત કરવા માટે પણ જોગવાઈઓ કરી છે. આ ભંડોળનો ઉપયોગ કોઈપણ કારણોસર નોકરી ગુમાવનારા કર્મચારીઓને ફરીથી તાલીમ આપવા માટે કરવામાં આવશે, જેનાથી તેઓ નવી રોજગાર તકો મેળવી શકશે.
નવા શ્રમ સંહિતાને ભારતના શ્રમ માળખામાં એક મુખ્ય સુધારા તરીકે ગણાવવામાં આવી રહી છે. એક તરફ તે કર્મચારીઓને વધુ સલામતી અને લાભો પ્રદાન કરશે, તો બીજી તરફ તે કંપનીઓ માટે નિયમોને સરળ બનાવશે. સરકાર દાવો કરે છે કે આ પરિવર્તન દેશમાં “કામદાર-લક્ષી” અને “વૃદ્ધિ-લક્ષી” વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપશે જેનાથી રોજગારની સંભાવનાઓ અને અર્થતંત્ર બંને મજબૂત બનશે.
