અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ઓમાનની ખાડીમાં અમેરિકન દળોએ પનામા ધ્વજ ધરાવતા માલવાહક જહાજ સામે સૈન્ય કાર્યવાહી કરી છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ એટલે કે સેન્ટકોમના જણાવ્યા મુજબ, એમ/વી વેલા નોવા નામનું જહાજ અમેરિકાના ઈરાન પરના નૌકાદળ નાકાબંધીને તોડીને ઈરાનના બંદર તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું.
ચેતવણી છતાં જહાજ આગળ વધ્યું
સેન્ટકોમના જણાવ્યા પ્રમાણે અમેરિકન દળોએ જહાજના નાગરિક ક્રૂને વારંવાર ચેતવણી આપી હતી. તેમ છતાં જહાજે ઈરાન તરફની પોતાની મુસાફરી ચાલુ રાખી હતી. ત્યારબાદ અમેરિકન નૌકાદળના એમએચ-60 હેલિકોપ્ટરે જહાજના એન્જિન રૂમ તરફ 2 હેલફાયર મિસાઈલ છોડ્યા. સેન્ટકોમના કહેવા પ્રમાણે આ કાર્યવાહી બાદ જહાજનું સ્ટિયરિંગ સિસ્ટમ નિષ્ક્રિય થઈ ગયું અને તે ઈરાન તરફ આગળ વધી શક્યું નહીં. માહિતી અનુસાર ઘટનામાં જહાજના 17 ક્રૂ સભ્યો બચી ગયા હતા અને તાત્કાલિક કોઈ જાનહાનિના અહેવાલ નહોતા. જહાજ પાકિસ્તાનના કિનારાથી આશરે 70-71 નોટિકલ માઈલ દૂર હતું.
55 કોમર્શિયલ જહાજોને દિશા બદલાવી
સેન્ટકોમે કહ્યું છે કે વેલા નોવા સામેની કાર્યવાહી એક મોટી નાકાબંધી અમલવારીનો ભાગ છે. અમેરિકન દળોએ 11 ઓગસ્ટ સુધીમાં 55 એવા કોમર્શિયલ જહાજોને દિશા બદલાવી હોવાનું જણાવ્યું છે, જેમના પર નાકાબંધીથી બચવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ હતો. અમેરિકન દળોના જણાવ્યા પ્રમાણે આ કામગીરી દરમિયાન 3 બિનઅનુપાલન કરનારા જહાજોને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 2 જહાજોમાં સવાર થઈને તપાસ પણ કરવામાં આવી છે.
ઈરાન-ઓમાન વચ્ચે જળમાર્ગને લઈને વાતચીત
આ કાર્યવાહી એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાંથી વેપારી જહાજોની અવરજવર સુરક્ષિત બનાવવા અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બઘાઈએ જણાવ્યું હતું કે જળમાર્ગમાં આપવામાં આવતી દરિયાઈ સેવાઓ માટે સામાન્ય રીતે ફી લેવામાં આવે છે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ મુદ્દે હાલમાં વિગતવાર ચર્ચા ચાલી રહી નથી અને વાટાઘાટોમાં હજુ કેટલાક ટેકનિકલ મુદ્દાઓ બાકી છે.
હોર્મુઝ માટે નવા રૂટની શક્યતા
બઘાઈના જણાવ્યા મુજબ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચેની વાતચીત સરળ અને રચનાત્મક રીતે આગળ વધી રહી છે. ચર્ચામાં મુખ્યત્વે સુરક્ષિત શિપિંગ, પર્યાવરણ સંબંધિત મુદ્દા, દરિયાઈ સેવાઓ અને ગુનાખોરી રોકવા જેવા મુદ્દાઓ સામેલ છે. સંભવિત વ્યવસ્થા હેઠળ સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાંથી હાલના ઉત્તર અને દક્ષિણ જહાજી માર્ગોની જગ્યાએ એક મધ્યવર્તી માર્ગનો અસ્થાયી ઉપયોગ થઈ શકે છે. બંને દેશો નવા ટ્રાફિક સેપરેશન સ્કીમ પર સહમતિ સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી આ વ્યવસ્થા ચાલુ રાખવાની શક્યતા છે.
હોર્મુઝને લઈને અમેરિકા-ઈરાન આમનેસામને
ઈરાને સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ બંધ થવા માટે અમેરિકા અને ઈઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહી જવાબદાર હોવાનો આક્ષેપ કર્યો છે. તેહરાનનું કહેવું છે કે જળમાર્ગ ફરી ખોલવા માટે તેના પર લાદવામાં આવેલી પરિસ્થિતિઓ દૂર કરવી જરૂરી છે. બીજી તરફ, અમેરિકા ઈરાન સામેની નાકાબંધીને કડક રીતે અમલમાં મૂકવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. વેલા નોવા સામેની કાર્યવાહીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હવે આ નાકાબંધી માત્ર રાજદ્વારી દબાણ પૂરતી સીમિત રહી નથી, પરંતુ સમુદ્રમાં પણ તેનો સૈન્ય અમલ થઈ રહ્યો છે.
ઓમાનની ખાડી અને સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ વેપારી અને ઊર્જા માર્ગોમાં આવે છે. તેથી અહીં કોઈ પણ સૈન્ય અથડામણથી માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ અને ઊર્જા પુરવઠા પર પણ અસર થવાની શક્યતા વધી શકે છે.
