સુરત મહાનગરપાલિકામાં ડેપ્યુટી કમિશનરની મહત્ત્વપૂર્ણ જગ્યાઓ ભરવા માટેની ભરતી પ્રક્રિયામાં હવે મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. રાજ્ય સરકારના શહેરી વિકાસ વિભાગે મનપા દ્વારા ડેપ્યુટી કમિશનરની તમામ જગ્યાઓ સીધી ભરતીથી ભરવાના નિર્ણયમાં ફેરફાર સૂચવ્યો છે. હવે આ જગ્યાઓ માટે 50-25-25ની નવી ફોર્મ્યુલા લાગુ કરવામાં આવશે. તેના અંતર્ગત 50 ટકા જગ્યાઓ સીધી ભરતીથી, 25 ટકા બઢતી એટલે કે પ્રમોશનથી અને બાકીની 25 ટકા જગ્યાઓ ડેપ્યુટેશનથી ભરવામાં આવશે. સુરત મનપા દ્વારા અગાઉ ડેપ્યુટી કમિશનરની તમામ જગ્યાઓ સીધી ભરતીથી ભરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. જોકે, રાજ્ય સરકારના શહેરી વિકાસ વિભાગે આ પદ્ધતિને મંજૂરી ન આપતાં ભરતીની નવી પદ્ધતિ સૂચવી છે. આ નિર્ણય બાદ હવે ડેપ્યુટી કમિશનરની જગ્યાઓ ભરવામાં બહારથી સીધી ભરતી થતી રહેશે, પરંતુ મનપામાં લાંબા સમયથી ફરજ બજાવતા અનુભવી અધિકારીઓને પણ પ્રમોશન દ્વારા આગળ વધવાની તક મળશે.
રાજ્ય સરકારના સૂચિત માપદંડોને આધારે મનપા પ્રશાસને ભરતીના નિયમો અને લાયકાતમાં જરૂરી ફેરફાર કરવા માટે નવી દરખાસ્ત તૈયાર કરી છે. આ દરખાસ્ત સામાન્ય સભાના ઠરાવ ક્રમાંક 103/2026ના અનુસંધાનમાં તૈયાર કરવામાં આવી છે અને તેને હવે અંતિમ મંજૂરી માટે સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી છે. સ્થાયી સમિતિની મંજૂરી બાદ આ સુધારેલી ભરતી પદ્ધતિને આગળની પ્રક્રિયા માટે અમલમાં મૂકવામાં આવશે. અગાઉ ડેપ્યુટી કમિશનરની સીધી ભરતી માટે શૈક્ષણિક લાયકાત પણ વધુ વિશિષ્ટ રાખવામાં આવી હતી. કોઈપણ માન્ય શાખામાં અનુસ્નાતક અથવા સ્નાતકની સાથે CA, ICWA, CS અથવા MBA જેવી વ્યાવસાયિક લાયકાત ધરાવતા ઉમેદવારોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવતા હતા. હવે રાજ્ય સરકારના સૂચન પ્રમાણે આ માપદંડમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નવી જોગવાઈ હેઠળ માન્ય યુનિવર્સિટીમાંથી માત્ર સ્નાતકની લાયકાત રાખવામાં આવશે.
આ ફેરફારથી ડેપ્યુટી કમિશનરની સીધી ભરતી માટે ઉમેદવારોનો દાયરો પણ વધશે. અગાઉ ઉચ્ચ વ્યાવસાયિક લાયકાતને મહત્વ આપવામાં આવતું હતું, જ્યારે હવે મૂળભૂત સ્નાતકની લાયકાતને આધાર બનાવવામાં આવશે. જોકે, શૈક્ષણિક લાયકાતની સાથે અનુભવ સંબંધિત માપદંડમાં પણ જરૂરી ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. નવી ભરતી વ્યવસ્થાની સૌથી મહત્ત્વની બાબત એ છે કે હવે મનપાના અનુભવી અધિકારીઓને પણ ડેપ્યુટી કમિશનર બનવાની તક મળશે. કુલ જગ્યાઓમાંથી 25 ટકા જગ્યાઓ પ્રમોશન માટે અનામત રાખવામાં આવશે. આ ક્વોટામાં એવા અધિકારીઓને તક મળશે જેઓ આસિસ્ટન્ટ મ્યુનિસિપલ કમિશનર તરીકે ઓછામાં ઓછા સાત વર્ષનો અનુભવ ધરાવતા હોય. અલબત્ત, માત્ર અનુભવના આધારે પ્રમોશન મળશે નહીં. સંબંધિત અધિકારીઓએ નિર્ધારિત શૈક્ષણિક લાયકાત પણ પૂર્ણ કરવી પડશે. એટલે કે સાત વર્ષનો અનુભવ ધરાવતા મનપાના અધિકારીઓ માટે હવે ડેપ્યુટી કમિશનરના પદ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ ખુલશે, પરંતુ તેઓએ નક્કી કરવામાં આવેલી લાયકાતો પૂર્ણ કરવી જરૂરી રહેશે.
આ વ્યવસ્થાથી મનપામાં વર્ષોથી કામ કરતા અધિકારીઓ માટે કારકિર્દીમાં આગળ વધવાની નવી તક ઊભી થશે. અત્યાર સુધી જો ડેપ્યુટી કમિશનરની તમામ જગ્યાઓ સીધી ભરતીથી જ ભરાતી હોય તો પાલિકાના અનુભવી અધિકારીઓ માટે આ પદ સુધી પહોંચવાની મર્યાદિત તક રહેતી. હવે 25 ટકા જગ્યાઓ પ્રમોશન માટે રાખવામાં આવતા આંતરિક અધિકારીઓને પણ યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ મળશે. નવી ફોર્મ્યુલાનો ત્રીજો મહત્વનો હિસ્સો ડેપ્યુટેશનનો છે. કુલ જગ્યાઓમાંથી 25 ટકા જગ્યાઓ પ્રતિનિયુક્તિ એટલે કે ડેપ્યુટેશનથી ભરવામાં આવશે. આ ક્વોટામાં રાજ્ય સરકારના IAS અથવા GAS કેડરના અનુભવી ક્લાસ-1 અધિકારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવશે.
આ જોગવાઈથી સુરત મનપાના વહીવટી તંત્રમાં રાજ્ય સરકારના અનુભવી અધિકારીઓને પણ કામ કરવાની તક મળશે. IAS અને GAS કેડરના અધિકારીઓને વિવિધ સરકારી વિભાગોમાં વહીવટી કામગીરીનો અનુભવ હોય છે. તેમના અનુભવનો ઉપયોગ મહાનગરપાલિકાના મોટા અને જટિલ વહીવટી કામોમાં થઈ શકે છે. આ રીતે નવી ભરતી પદ્ધતિમાં ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. અડધી જગ્યાઓ બહારથી સીધી ભરતી દ્વારા ભરાશે, જ્યારે એક ચોથાઈ જગ્યાઓ મનપાના અનુભવી અધિકારીઓને પ્રમોશનથી મળશે અને બાકીની એક ચોથાઈ જગ્યાઓ રાજ્ય સરકારના અધિકારીઓમાંથી ડેપ્યુટેશન પર ભરાશે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો ડેપ્યુટી કમિશનરની 100 જગ્યાઓ હોય તો તેમાં 50 જગ્યાઓ સીધી ભરતી માટે રહેશે. 25 જગ્યાઓ મનપાના લાયક અને અનુભવી અધિકારીઓને પ્રમોશન દ્વારા ભરવામાં આવશે. જ્યારે બાકીની 25 જગ્યાઓ રાજ્ય સરકારના IAS અથવા GAS કેડરના અધિકારીઓમાંથી ડેપ્યુટેશન પર ભરાશે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા આ ફેરફાર પાછળ મનપાના વહીવટી તંત્રમાં અનુભવ અને નવી પ્રતિભા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો અભિગમ જોવા મળી રહ્યો છે. સીધી ભરતીથી નવા અધિકારીઓને તક મળશે, જ્યારે પ્રમોશનના ક્વોટાથી મનપાના લાંબા સમયથી કાર્યરત અધિકારીઓને આગળ વધવાની તક મળશે. બીજી તરફ ડેપ્યુટેશનથી રાજ્ય સરકારના વહીવટી અનુભવ ધરાવતા અધિકારીઓનો લાભ મનપાને મળશે.
આ ફેરફાર સુરત મહાનગરપાલિકાના વહીવટી માળખા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. મહાનગરપાલિકામાં ડેપ્યુટી કમિશનરનું પદ અનેક મહત્વપૂર્ણ કામગીરી સાથે જોડાયેલું હોય છે. શહેરના વિવિધ વિભાગો, વહીવટી નિર્ણયો અને મોટા પ્રોજેક્ટ્સના સંકલનમાં આવા અધિકારીઓની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહે છે. તેથી આ પદો પર યોગ્ય લાયકાત અને અનુભવ ધરાવતા અધિકારીઓની નિમણૂક કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. હવે મનપા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી સુધારેલી દરખાસ્ત સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી છે. ત્યાંથી મંજૂરી મળ્યા બાદ ભરતીના નવા નિયમોને અમલમાં મૂકવાની પ્રક્રિયા આગળ વધશે. આ સાથે ડેપ્યુટી કમિશનરની ભરતી માટેની લાયકાત અને અનુભવ સંબંધિત માપદંડ પણ નવા નિયમો પ્રમાણે નક્કી થશે.
નવી પદ્ધતિ અમલમાં આવ્યા બાદ સુરત મનપામાં ડેપ્યુટી કમિશનરની ભરતીનું માળખું અગાઉ કરતાં અલગ હશે. એક તરફ સીધી ભરતીથી નવા અધિકારીઓને તક મળશે, તો બીજી તરફ મનપાના અનુભવી અધિકારીઓને પ્રમોશન દ્વારા ઉચ્ચ પદ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળશે. સાથે જ રાજ્ય સરકારના IAS અને GAS કેડરના અધિકારીઓ ડેપ્યુટેશન પર આવીને મનપાના વહીવટમાં જોડાઈ શકશે. આમ, ડેપ્યુટી કમિશનરની ભરતીમાં 50 ટકા સીધી ભરતી, 25 ટકા પ્રમોશન અને 25 ટકા ડેપ્યુટેશનની નવી ફોર્મ્યુલા સુરત મહાનગરપાલિકાના વહીવટી તંત્રમાં મહત્વનો ફેરફાર સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને સાત વર્ષનો અનુભવ ધરાવતા આસિસ્ટન્ટ મ્યુનિસિપલ કમિશનરો માટે આ નિર્ણય કારકિર્દીમાં આગળ વધવાની નવી તક ઊભી કરશે.
