સરકાર બદલાય ત્યારે ઘણું બધું બદલાઈ જતું હોય છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં સમાજવાદી પાર્ટીના રાજમાં બનેલી આખી યુનિવર્સિટીને ભાજપના રાજમાં તોડી પાડવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. રામપુર જિલ્લા ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીએ મોહમ્મદ અલી જૌહર યુનિવર્સિટીની ૩૮ ઇમારતોને તોડી પાડવાનો આદેશ પસાર કર્યો છે, જેનો શિલાન્યાસ સમાજવાદી પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા આઝમ ખાને લગભગ બે દાયકા પહેલાં તેમના ગૃહ જિલ્લા રામપુરમાં કર્યો હતો.
આ આદેશ પાછળનું કારણ મંજૂર થયેલા નકશા વિના કરવામાં આવેલું બાંધકામ હોવાનું કહેવાય છે. રામપુર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીનું કહેવું છે કે યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં કુલ ૪૦ ઇમારતો છે, જેમાંથી ૩૮ ઇમારતો મંજૂર નકશા પાસ કરાવ્યા વિના બનાવવામાં આવી હતી. આ ઇમારતો અંગે નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી અને ૧૫ દિવસની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી હતી. હવે જ્યારે સમયમર્યાદા પસાર થઈ ગઈ છે, ત્યારે ૩૮ મકાનો તોડી પાડવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
આ યુનિવર્સિટીની સ્થાપના મોહમ્મદ અલી જૌહર યુનિવર્સિટી એક્ટ, ૨૦૦૫, હેઠળ કરવામાં આવી હતી, જે ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે મુલાયમસિંહ યાદવના નેતૃત્વમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં સમાજવાદી પાર્ટીની સરકાર હતી અને આઝમ ખાન તેમના મંત્રીમંડળમાં શહેરી વિકાસ અને સંસદીય બાબતોના મંત્રી હતા. તે જ વર્ષે ૧૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી મુલાયમસિંહ યાદવે રામપુરમાં યુનિવર્સિટીનો શિલાન્યાસ કર્યો હતો, જ્યારે ૨૦૧૨ માં અખિલેશ યાદવ સરકાર દરમિયાન જૌહર યુનિવર્સિટીનું ઔપચારિક રીતે ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થઈ હતી.
આઝમ ખાન ઇચ્છતા હતા કે યુનિવર્સિટીને લઘુમતી યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો આપવામાં આવે, પરંતુ આ માટે યુનિવર્સિટી એક્ટમાં સુધારો જરૂરી હતો. ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યમાં સમાજવાદી પાર્ટી સત્તામાં હોવાથી સુધારા બિલ વિધાનસભા દ્વારા સરળતાથી પસાર થઈ ગયું, પરંતુ રાજ્યના તત્કાલીન રાજ્યપાલ બી.એલ. જોશીએ બિલ પર તાત્કાલિક હસ્તાક્ષર કર્યા ન હતા.બાદમાં ઘણા વિવાદો પછી બિલ મંજૂર થયું હતું અને યુનિવર્સિટીને લઘુમતી યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો મળ્યો હતો.
૨૦૧૭ માં ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપ સરકાર સત્તામાં આવ્યા પછી આઝમ ખાન અને જૌહર યુનિવર્સિટીને લગતા ઘણા કેસોની તપાસ શરૂ થઈ અને તે પછીનાં વર્ષોમાં ઘણી એફઆઈઆર દાખલ કરવામાં આવી હતી. ઘણા કેસો કોર્ટમાં પણ પહોંચ્યા હતા. ઉદાહરણ તરીકે, જુલાઈ ૨૦૧૯ માં ખેડૂતોની ફરિયાદોના આધારે યુનિવર્સિટીના વિસ્તરણ માટે જમીન હડપ કરવાના આરોપમાં આઝમ ખાન સામે અનેક FIR નોંધવામાં આવી હતી.
આ કેસ હાલમાં વિવિધ અદાલતોમાં સુનાવણી હેઠળ છે. બીજો મોટો કેસ દુશ્મન સંપત્તિનો છે. સરકારનો આરોપ છે કે જૌહર યુનિવર્સિટીની સીમામાં આશરે ૧૩.૮૪ હેક્ટર દુશ્મન સંપત્તિનો સમાવેશ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આઝમ ખાન, જૌહર ટ્રસ્ટ અને અન્ય લોકો સામે કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. ઉત્તર પ્રદેશના વહીવટીતંત્રે જૌહર યુનિવર્સિટી પર કેટલીક સરકારી જમીન પર અતિક્રમણ કરવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે. સમાજવાદી પાર્ટી આ કાર્યવાહીને રાજકીય બદલો ગણાવી રહી છે, જ્યારે રાજ્ય સરકાર કહી રહી છે કે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
આઝમ ખાનના સમર્થકો અને સમાજવાદી પાર્ટીના નેતાઓનું કહેવું છે કે જે ઇમારતો માટે નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે તે એવા સમયે બનાવવામાં આવી હતી જ્યારે આ વિસ્તાર રામપુર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (RDA) ના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતો ન હતો. તેમની દલીલ છે કે તે સમયે આ વિસ્તાર જિલ્લા પંચાયતના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ હતો અને RDAનું અધિકારક્ષેત્ર પાછળથી વધારવામાં આવ્યું હતું. તેથી, વર્તમાન નિયમોના આધારે જૂના બાંધકામોને ગેરકાયદેસર ગણી શકાય નહીં.
વહીવટીતંત્ર પણ એ વાત સ્વીકારી રહ્યું છે કે યુનિવર્સિટી જે વિસ્તારમાં આવેલી છે તે વિસ્તાર અગાઉ જિલ્લા પંચાયતના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ હતો, પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૪ માં તેને રામપુર વિકાસ સત્તામંડળ હેઠળ મૂકવામાં આવ્યો હતો. વહીવટીતંત્ર કહે છે કે જે ઇમારતો સામે નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે તેના નકશા જિલ્લા પંચાયત દ્વારા મંજૂર પણ કરવામાં આવ્યા ન હતા. ફક્ત બે ઇમારતોના જ પ્લાન જિલ્લા પંચાયત દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ હકીકતો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે તેઓ નિયમો અને નિયમોથી વાકેફ હતા, પરંતુ બાકીની ૩૮ ઇમારતોના પ્લાન મંજૂર કરાવવામાં આવ્યા ન હતા. તેથી, RDA એ ઇમારતો તોડી પાડવાનો આદેશ પસાર કર્યો છે.
યુનિવર્સિટીની વેબસાઇટ અનુસાર તેનું કેમ્પસ ૨૫૦ એકરથી વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. તે વિજ્ઞાન, કલા, કાયદો, શિક્ષણ, વાણિજ્ય, એન્જિનિયરિંગ, ફાર્મસી, પેરામેડિકલ, નર્સિંગ અને કૃષિના અભ્યાસક્રમો પ્રદાન કરે છે અને તેમાં લગભગ ૯૦ ફેકલ્ટી કાર્યરત છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ છે કે યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરતાં વિદ્યાર્થીઓનું શું થશે? યુનિવર્સિટીમાં હાલમાં આશરે ૩,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓ ભણે છે. ઈમારતો તોડી પાડવાના પ્રયાસો વચ્ચે વહીવટીતંત્રે આ વિદ્યાર્થીઓને મદદ કરવા માટે ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગનાં શિક્ષકોની એક ટીમ તૈનાત કરી છે.
જૌહર યુનિવર્સિટી મેનેજમેન્ટે રામપુર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (RDA) ના ૩૮ ઇમારતો તોડી પાડવાના આદેશ સામે મુરાદાબાદ ડિવિઝનલ કમિશનરની કોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી હતી. ૧૫ જુલાઈના રોજ RDA એ આ ઇમારતોને ગેરકાયદેસર અને બિનઆયોજિત જાહેર કરી હતી અને ૧૫ દિવસમાં તેમને તોડી પાડવાનો આદેશ આપ્યો હતો. ડિવિઝનલ કમિશનરની કોર્ટે યુનિવર્સિટી મેનેજમેન્ટની અરજી સ્વીકારી છે. આ કેસની સુનાવણી ૨૮ જુલાઈના રોજ ડિવિઝનલ કમિશનર અંજનેય કુમાર સિંહની કોર્ટમાં થશે.
એવું માનવામાં આવે છે કે આઝમ ખાનનો પરિવાર આ આદેશ સામે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી શકે છે. આ શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને, રામપુર ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં કેવિયેટ દાખલ કરી છે. આનો અર્થ એ થયો કે જો યુનિવર્સિટી કોર્ટમાંથી રાહત માંગે છે, તો કોર્ટ પહેલાં RDAનો પક્ષ સાંભળ્યા વિના કોઈ વચગાળાનો આદેશ જારી કરી શકશે નહીં. એ નોંધવું જોઈએ કે બે પાન કાર્ડ કેસમાં દસ વર્ષની જેલની સજા ફટકાર્યા બાદ સપા નેતા મોહમ્મદ આઝમ ખાન ગયા વર્ષે નવેમ્બરથી રામપુર જેલમાં છે. તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમને પણ આ જ કેસમાં સાત વર્ષની સજા ફટકારવામાં આવી છે.
સોમવારે સમાજવાદી છાત્ર સભાના વિદ્યાર્થી નેતાઓએ મહાત્મા ગાંધી કાશી વિદ્યાપીઠ કેમ્પસમાં જૌહર યુનિવર્સિટીના સમર્થનમાં એક સહી ઝુંબેશનું આયોજન કર્યું હતું. આ ઝુંબેશ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટીના અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવાની માંગણી કરી હતી. ઝુંબેશમાં સામેલ વિદ્યાર્થી નેતાઓએ દલીલ કરી હતી કે જૌહર યુનિવર્સિટી સ્થાપિત ધોરણો અનુસાર સ્થાપિત થઈ હતી અને તેને તોડી પાડવી જોઈએ નહીં.
સરકાર વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે રમત રમી રહી છે. સમાજવાદી છાત્ર સભાના મહાનગર પ્રમુખ આયુષ યાદવે પ્રશ્ન કર્યો કે જો યુનિવર્સિટીમાં કોઈ ખામીઓ હતી તો સરકાર છેલ્લાં નવ વર્ષથી કેમ ચૂપ રહી હતી? સમાજવાદી પાર્ટીના પ્રમુખ અખિલેશ યાદવે X પરની એક પોસ્ટમાં લખ્યું કે ભાજપ શિક્ષણમાં પણ સાંપ્રદાયિકતા જુએ છે. શિક્ષણ, શિક્ષકો, વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણ પછીની નોકરીઓ ભાજપના એજન્ડામાં નથી. ભાજપ ક્યારે તેના નોંધાયેલ ન હોય તેવા સહયોગીઓની ગેરકાયદેસર ઇમારતો તોડી પાડશે?
જ્યારે સહયોગીઓ પક્ષો પોતે નોંધાયેલા ન હોય, તો તેમની ઇમારતો, ઓફિસો અને સંસ્થાઓ કેવી રીતે કાયદેસર હોઈ શકે? કોંગ્રેસના રાજ્યસભા સાંસદ ઇમરાન પ્રતાપગઢીએ ભાજપ સરકાર પર નિશાન સાધતાં લખ્યું કે જો કોઈ યુનિવર્સિટી પાસે નકશો નથી, તો શું તમે બધી યુનિવર્સિટીઓને બુલડોઝરથી તોડી પાડશો? આ દેશમાં મોટા ભાગની જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ કચેરીઓ પાસે નકશો નથી, તો શું તમે તે બધીને જમીનદોસ્ત કરી દેશો? ઉત્તર પ્રદેશના નાયબ મુખ્યમંત્રી બ્રિજેશ પાઠકે કહ્યું છે કે તેમની સરકાર કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. સરકાર ખાતરી કરશે કે ક્યાંય પણ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ ન થાય.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
