ચોમાસા દરમિયાન વધી શકે અતિશય વરસાદ અને ગરમીની અસર
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ એલ નીનો (El Niño)ની શરૂઆતની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે અને ચેતવણી આપી છે કે તેની અસર આગામી દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસા દરમિયાન વધુ તીવ્ર રીતે જોવા મળી શકે છે. હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર એલ નીનોની સ્થિતિ માત્ર વરસાદના વિતરણને જ નહીં , તાપમાન, વાવાઝોડા, પૂર અને દુષ્કાળઆબોહવાની ઘટનાઓને પણ અસર કરી શકે છે.
એલ નીનો શું છે?
એલ નીનો એક વૈશ્વિક હવામાન પ્રણાલી છે, જે પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગમાં સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ વધી જવાથી સર્જાય છે. આ ઘટના સમગ્ર વિશ્વના હવામાન પેટર્નને અસર કરે છે. ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશોમાં ચોમાસાના વરસાદ પર તેની સીધી અસર જોવા મળે છે.સામાન્ય રીતે એલ નીનોના વર્ષોમાં ભારતમાં સરેરાશ કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાય છે. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આબોહવા પરિવર્તનના કારણે તેની અસરો વધુ જટિલ બની છે, જેના કારણે કેટલીક જગ્યાએ અતિવૃષ્ટિ તો કેટલીક જગ્યાએ વરસાદની ભારે અછત જોવા મળી શકે છે.
IMDએ શું જણાવ્યું?
IMDના વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ પ્રશાંત મહાસાગરમાં તાપમાનમાં સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે, જે એલ નીનોની સ્થિતિને મજબૂત બનાવી રહ્યો છે. વિભાગે કહ્યું છે કે આગામી મહિનાઓમાં તેની અસર વધુ સ્પષ્ટ બની શકે છે.હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે એલ નીનોના કારણે ચોમાસા દરમિયાન વરસાદનું વિતરણ અસમાન બની શકે છે. કેટલીક જગ્યાએ ભારે વરસાદ અને પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત અને દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ ઉભી થઈ શકે છે.
ચોમાસા પર શું અસર પડશે?
ભારતમાં ખેતી અને જળસંચય માટે ચોમાસું અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે. એલ નીનોની અસરને કારણે નીચે મુજબની પરિસ્થિતિઓ સર્જાઈ શકે છે:
કેટલાક રાજ્યોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ.
ટૂંકા સમયગાળામાં અતિ ભારે વરસાદની ઘટનાઓમાં વધારો.
પૂર અને ભૂસ્ખલન જેવી કુદરતી આપત્તિઓનું જોખમ.
લાંબા સમય સુધી ગરમી અને ભેજનું પ્રમાણ વધવું.
કૃષિ ઉત્પાદન પર નકારાત્મક અસર.નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે એલ નીનો અને આબોહવા પરિવર્તનનું સંયોજન હવામાનને વધુ અનિશ્ચિત બનાવી શકે છે.
ખેડૂતો માટે ચિંતાનો વિષય
ભારતની મોટી વસ્તી ખેતી પર આધારિત છે. એલ નીનોના કારણે વરસાદમાં અનિયમિતતા સર્જાતા વાવણી, સિંચાઈ અને પાક ઉત્પાદન પર અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ધાન, કપાસ, મગફળી, સોયાબીન અને શેરડી જેવા પાકોને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે.કૃષિ નિષ્ણાતોએ ખેડૂતોને હવામાન વિભાગની આગાહીઓ પર સતત નજર રાખવા અને પાણીના સંચાલન માટે અગાઉથી તૈયારી કરવા સલાહ આપી છે.
ગરમીના મોજાં વધી શકે
IMDએ ચેતવણી આપી છે કે એલ નીનોના કારણે આગામી મહિનાઓમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ રહી શકે છે. દેશના અનેક ભાગોમાં હીટવેવ (ગરમીના મોજાં)ની સંખ્યા અને તીવ્રતા વધવાની શક્યતા છે.આ પરિસ્થિતિમાં વૃદ્ધો, બાળકો અને લાંબા સમય સુધી બહાર કામ કરતા લોકો માટે ખાસ સાવચેતી રાખવાની જરૂર રહેશે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો પૂરતું પાણી પીવા, બપોરના સમયે બહાર જવાનું ટાળવા અને ગરમીથી બચવાના ઉપાયો અપનાવવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.
વિશ્વભરમાં પણ અસર
એલ નીનોની અસર માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી. વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં પણ તેની અસર જોવા મળે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ અને પૂર આવે છે તો કેટલાક વિસ્તારોમાં ગંભીર દુષ્કાળ સર્જાય છે.વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) સહિતની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પણ એલ નીનોની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહી છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો અને ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનને કારણે એલ નીનો જેવી ઘટનાઓની અસર વધુ ગંભીર બની રહી છે.
સરકાર અને એજન્સીઓ સતર્ક
IMDની ચેતવણી બાદ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોની આપત્તિ વ્યવસ્થાપન એજન્સીઓ એલર્ટ મોડ પર આવી ગઈ છે. પૂર, અતિવૃષ્ટિ અને ગરમીના મોજાં જેવી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે વિવિધ વિભાગોને અગાઉથી તૈયાર રહેવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આગામી કેટલાક મહિનાઓ એલ નીનોની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેથી સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને ખેડૂતો અને પ્રશાસન સુધી તમામે હવામાનની અપડેટ્સ પર સતત નજર રાખવી જરૂરી છે. જો કે એલ નીનોની સત્તાવાર શરૂઆત સાથે ભારત માટે ચોમાસું પડકારજનક બની શકે છે. વરસાદના બદલાતા પેટર્ન, વધતી ગરમી અને અતિશય હવામાનની ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતી અને પૂર્વ તૈયારી જ સૌથી મોટો બચાવ બની શકે છે.
