તપાસ માટે SITની રચના, સરકારી ગોડાઉનમાં લાગેલી આગ બાદ ચૂંટણી પ્રણાલીની સુરક્ષા પર ઉઠ્યા ગંભીર સવાલો
પશ્ચિમ બંગાળમાં ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીનો (EVM) સાથે જોડાયેલી એક ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે. રાજ્યના એક સરકારી સ્ટોરેજ સેન્ટરમાં લાગેલી આગમાં લગભગ 4,000થી વધુ EVM અને VVPAT મશીનો નષ્ટ થઈ ગઈ હોવાની માહિતી સામે આવતા રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે હલચલ મચી ગઈ છે. ખાસ વાત એ છે કે આગમાં નષ્ટ થયેલી ઘણી મશીનોનો ઉપયોગ અગાઉ રાજ્યની 10 વિધાનસભા બેઠકોમાં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે સમગ્ર મામલાની તપાસ માટે વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT) ની રચના કરી છે. સાથે જ ચૂંટણી પંચે પણ ઘટનાનો વિગતવાર અહેવાલ માંગ્યો છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
અહેવાલો મુજબ પશ્ચિમ બંગાળના એક સુરક્ષિત સ્ટોરેજ ગોડાઉનમાં રાખવામાં આવેલી EVM અને VVPAT મશીનો અચાનક આગની ઝપેટમાં આવી ગઈ હતી. આગ એટલી વિકરાળ હતી કે હજારો મશીનો સંપૂર્ણપણે બળી ગઈ હતી.
પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર આગની ઘટનામાં આશરે 4,000થી વધુ EVM અને VVPAT યુનિટ્સને નુકસાન થયું છે. આ મશીનો અગાઉ વિવિધ ચૂંટણી પ્રક્રિયાઓમાં ઉપયોગમાં લેવાઈ હતી અને ત્યારબાદ નિયમ મુજબ સુરક્ષિત સંગ્રહ માટે ગોડાઉનમાં રાખવામાં આવી હતી.ઘટના બાદ ફાયર બ્રિગેડની અનેક ટીમોએ કલાકો સુધી કામગીરી ચલાવી આગ પર કાબૂ મેળવ્યો હતો.
10 વિધાનસભા બેઠકો સાથે સંબંધ
તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું છે કે આગમાં નષ્ટ થયેલી કેટલીક EVM મશીનોનો ઉપયોગ રાજ્યની 10 અલગ-અલગ વિધાનસભા બેઠકોમાં યોજાયેલી ચૂંટણી દરમિયાન કરવામાં આવ્યો હતો.જોકે ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર ચૂંટણી પૂર્ણ થયા બાદ નક્કી કરેલા સમયગાળા સુધી EVM મશીનોને સુરક્ષિત રીતે સાચવી રાખવામાં આવે છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ કાનૂની વિવાદ અથવા પુનઃતપાસની જરૂર પડે તો તેનો ઉપયોગ થઈ શકે.આ કારણે આગની ઘટનાએ અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. રાજકીય પક્ષો પૂછપરછ કરી રહ્યા છે કે સુરક્ષિત ગોડાઉનમાં રાખેલી મશીનો સુધી આગ કેવી રીતે પહોંચી?
SITને સોંપાઈ તપાસ : મામલાની ગંભીરતા અને રાજકીય સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ની રચના કરી છે.
SIT નીચેના મુદ્દાઓની તપાસ કરશે:
આગનું ચોક્કસ કારણ શું હતું?
આગ અકસ્માત હતી કે કોઈ ષડયંત્ર?
ગોડાઉનમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા પૂરતી હતી કે નહીં?
આગ લાગતા પહેલાં કોઈ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ થઈ હતી?
કેટલી EVM અને VVPAT મશીનો નષ્ટ થઈ?
નષ્ટ થયેલી મશીનો કઈ કઈ ચૂંટણીમાં ઉપયોગમાં લેવાઈ હતી?
તપાસ અધિકારીઓને શક્ય તેટલી ઝડપથી રિપોર્ટ રજૂ કરવા માટે સૂચના આપવામાં આવી છે.
આગનું કારણ શું?
હાલ સુધી આગનું ચોક્કસ કારણ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી.
પ્રાથમિક તપાસમાં કેટલાક અધિકારીઓએ શોર્ટ સર્કિટની સંભાવના વ્યક્ત કરી છે, પરંતુ ફોરેન્સિક તપાસ પૂર્ણ થયા વગર કોઈ અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું શક્ય નથી.
ફાયર વિભાગના અધિકારીઓએ ઘટનાસ્થળેથી વિવિધ નમૂનાઓ એકત્ર કર્યા છે. ફોરેન્સિક નિષ્ણાતો આગની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ અને કેવી રીતે ફેલાઈ તેની તપાસ કરી રહ્યા છે.
ચૂંટણી પંચ પણ સતર્ક
ઘટનાની જાણ થતાં જ ચૂંટણી પંચે રાજ્યના સંબંધિત અધિકારીઓ પાસેથી વિગતવાર અહેવાલ માંગ્યો છે.ચૂંટણી પંચના નિયમો મુજબ EVM અને VVPAT મશીનો અત્યંત સુરક્ષિત સ્થળોએ રાખવામાં આવે છે. આ સ્ટોરેજ કેન્દ્રોમાં સામાન્ય રીતે CCTV કેમેરા, સુરક્ષા કર્મચારીઓ અને નિયંત્રિત પ્રવેશ વ્યવસ્થા હોય છે.તેથી આટલી મોટી સંખ્યામાં મશીનોને નુકસાન થવાની ઘટનાએ ચૂંટણી પંચને પણ ચિંતિત કરી દીધું છે.
વિરોધ પક્ષોના ગંભીર આરોપ
ઘટના સામે આવતા જ વિરોધ પક્ષોએ રાજ્ય સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
વિપક્ષી નેતાઓનું કહેવું છે કે EVM જેવી સંવેદનશીલ ચૂંટણી સામગ્રીનું રક્ષણ રાજ્યની જવાબદારી છે. જો સુરક્ષિત ગોડાઉનમાં હજારો મશીનો બળી શકે તો તે ગંભીર બેદરકારી ગણાય. કેટલાક રાજકીય નેતાઓએ ઘટનાની નિષ્પક્ષ તપાસની માંગણી કરી છે અને જરૂર પડે તો કેન્દ્રીય એજન્સીઓ દ્વારા તપાસ કરાવવાની પણ માંગ ઉઠાવી છે.
શાસક પક્ષનો જવાબ
શાસક પક્ષે વિપક્ષના આરોપોને રાજકીય ગણાવ્યા છે.પક્ષના નેતાઓનું કહેવું છે કે તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં કોઈપણ પ્રકારના તારણો કાઢવા યોગ્ય નથી. સરકાર સમગ્ર મામલે ગંભીર છે અને સત્ય બહાર આવે તે માટે SITની રચના કરવામાં આવી છે.તેમણે જણાવ્યું કે જો કોઈની બેદરકારી અથવા કાવતરું સામે આવશે તો જવાબદારો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
EVM નષ્ટ થવાથી ચૂંટણી પર અસર થશે?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર આ ઘટનાથી ભવિષ્યની ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સીધી અસર થવાની શક્યતા ઓછી છે.
કારણ કે ચૂંટણી પંચ પાસે રિઝર્વ EVM અને VVPAT મશીનોનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ હોય છે. નવી ચૂંટણી માટે જરૂરી મશીનો અલગથી ઉપલબ્ધ રહે છે.જોકે અગાઉ યોજાયેલી ચૂંટણી સાથે સંબંધિત મશીનોના નાશને કારણે જો કોઈ કાનૂની વિવાદ ઊભો થાય તો તપાસ પ્રક્રિયા પર તેની અસર પડી શકે છે.
EVM સ્ટોરેજના નિયમો શું કહે છે?
ચૂંટણી પૂર્ણ થયા બાદ EVM મશીનોને સીલ કરીને સુરક્ષિત સ્ટ્રોંગ રૂમ અથવા ગોડાઉનમાં રાખવામાં આવે છે.
આ મશીનોને લગતા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો આ મુજબ છે:
CCTV દ્વારા 24 કલાક દેખરેખ
સશસ્ત્ર સુરક્ષા વ્યવસ્થા
નિયંત્રિત પ્રવેશ
ચૂંટણી અધિકારીઓની દેખરેખ
કાનૂની સમયગાળો પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી મશીનોનો સંગ્રહ
આવા કડક નિયમો હોવા છતાં પશ્ચિમ બંગાળમાં બનેલી ઘટનાએ સમગ્ર વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા અંગે ચર્ચા જગાવી છે.
ફોરેન્સિક તપાસ પર સૌની નજર
હાલ સમગ્ર ઘટનાનો કેન્દ્રબિંદુ ફોરેન્સિક તપાસ બની ગઈ છે.જો તપાસમાં માત્ર ટેકનિકલ ખામી સામે આવશે તો મામલો અકસ્માત તરીકે ગણાશે. પરંતુ જો કોઈ માનવસર્જિત કારણ અથવા ષડયંત્રના પુરાવા મળશે તો મામલો વધુ ગંભીર બની શકે છે. બીજી બાજુ SIT અને ફોરેન્સિક ટીમો હાલમાં CCTV ફૂટેજ, સુરક્ષા રેકોર્ડ, ગોડાઉન સ્ટાફની પૂછપરછ અને અન્ય ટેક્નિકલ વિગતોની તપાસ કરી રહી છે.
દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય
4 હજારથી વધુ EVM અને VVPAT મશીનો આગમાં નષ્ટ થવાની ઘટના હવે માત્ર પશ્ચિમ બંગાળ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. સમગ્ર દેશમાં આ મુદ્દે ચર્ચા ચાલી રહી છે.સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકો પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ઉપયોગમાં લેવાતી સંવેદનશીલ મશીનોની સુરક્ષા માટે વધુ મજબૂત વ્યવસ્થા જરૂરી છે કે નહીં.
પશ્ચિમ બંગાળમાં હજારો EVM અને VVPAT મશીનો આગમાં નષ્ટ થવાની ઘટના ચૂંટણી વ્યવસ્થાની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો અત્યંત ગંભીર મુદ્દો બની ગઈ છે. 10 વિધાનસભા બેઠકોમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલી મશીનોના નાશને કારણે રાજકીય વિવાદ વધુ ઊંડો બન્યો છે. રાજ્ય સરકારે SITની રચના કરીને તપાસ શરૂ કરી છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચ પણ સમગ્ર મામલા પર નજર રાખી રહ્યો છે.
હવે સૌની નજર SIT અને ફોરેન્સિક તપાસના અંતિમ અહેવાલ પર છે, જે નક્કી કરશે કે આ માત્ર એક અકસ્માત હતો કે તેની પાછળ કોઈ વધુ મોટું કારણ છુપાયેલું છે. જોકે પશ્ચિમ બંગાળની આ ઘટના ભવિષ્યમાં EVM સ્ટોરેજ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને નવી ચર્ચા અને નવા નિયમોનું કારણ બની શકે છે.
